Franciszek Niepokólczycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Niepokólczycki
Teodor, Franek, Szubert, Żejman
Ilustracja
pułkownik saperów pułkownik saperów
Data i miejsce urodzenia 27 października 1900
Żytomierz, gubernia wołyńska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 11 czerwca 1974
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 60 Batalion Saperów
Stanowiska dowódca batalionu saperów
prezes ZG WiN, z-ca komendanta Kedywu
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
powstanie warszawskie,
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi
Franciszek Niepokólczycki po aresztowaniu przez MBP w 1946
Pułkownik Franciszek Niepokólczycki podczas procesu pokazowego Komendy WiN w 1947

Franciszek Niepokólczycki, ps. Teodor, Szubert, Franek, Żejmian, Halny (ur. 27 października 1900 w Żytomierzu, zm. 11 czerwca 1974 w Warszawie[1]) – pułkownik saperów Wojska Polskiego, dowódca Związku Odwetu, członek Kedywu, żołnierz Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej. Prezes Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (1945–1946)[2], więzień stalinowski[3]. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Antoniego (stolarza) i Pauliny z d. Sielskiej[4]. Uczył się od 1911 w rodzinnym mieście w progimnazjum rosyjskim, w domu od 1917, a od 1918 w Gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej im. Tadeusza Czackiego[4]. W 1919 otrzymał świadectwo dojrzałości jako ekstern w rosyjskim III Gimnazjum. Od listopada 1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej w Żytomierzu (Komenda Naczelna nr 3)[4]. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 walczył w oddziałach partyzanckich jako zastępca dowódcy oddziału[4]. W Wojsku Polskim służył od 1922 w 10 pułku saperów w Przemyślu i 3 batalionie saperów w Wilnie.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w wojnie obronnej 1939 jako dowódca 60 Batalionu Saperów, w składzie Armii „Modlin”, od 4 września był szefem wydziału ogólnego dowództwa saperów tej armii. Od 15 września uczestniczył w obronie Warszawy[4].

Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i okupacji terytorium kraju przez agresorów działał w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego. Jeszcze podczas obrony stolicy, 27 września 1939 zgłosił na ręce Dowódcy Głównego utworzonej w tym dniu Służby Zwycięstwu Polski, gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego, swój akces do organizacji oraz chęć odejścia do niewoli w celu wyciągnięcia stamtąd oficerów-saperów dla tworzącej się konspiracji[5].

5 października 1939 był organizatorem ostatecznie niezrealizowanego planu zamachu na Adolfa Hitlera podczas „defilady zwycięstwa” Wehrmachtu w Alejach Ujazdowskich. Po zaprzysiężeniu do SZP pełnił początkowo funkcję szefa tzw. Sztabu Dywersji (Referat III c) w Oddziale III Dowództwa Głównego SZP, a od początku 1940 - w Oddz. III K-dy Okupacji Niemieckiej Związku Walki Zbrojnej. Od kwietnia 1940 był kierownikiem nowo utworzonego Związku Odwetu na szczeblu K-dy Okupacji Niemieckiej, a od czerwca 1940 - na szczeblu Komendy Głównej ZWZ. Jednocześnie do 1942 szef Wydziału Saperów w Oddz. III KG ZWZ-AK. W tym okresie podlegało mu zarówno wytwarzanie środków walki, jak i kierowanie walką bieżącą ZWZ (sabotażem przemysłowym i komunikacyjnym czyli tzw. dywersją techniczną oraz akcjami bojowymi, m.in akcją "Wieniec")[5]. Od jesieni 1942 współorganizator nowego pionu walki bieżącej AK - Kedywu i od stycznia 1943 pod pseudonimem "Teodor", zastępca Komendanta Kedywu KG AK, płk. Augusta Emila Fieldorfa. 4 września 1943 odszedł z Kedywu obejmując ponownie funkcję szefa Wydziału Saperów Oddziału III (Operacyjno-Wyszkoleniowego) KG AK[4].

Podczas powstania warszawskiego kierował całością produkcji materiałów wybuchowych, granatów i butelek zapalających[5].

Po upadku powstania był więźniem Oflagu II C Woldenberg, gdzie przebywał do momentu uwolnienia przez oddziały Armii Czerwonej w styczniu 1945[5].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1945 powrócił do kraju. Przebywał w Częstochowie, potem w Warszawie. Kontynuował działalność konspiracyjną. Został mianowany zastępcą płk. Antoniego Sanojcy, komendanta Obszaru Południe (z siedzibą w Krakowie) nowo utworzonej Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj[5]. Analogiczną funkcję pełnił również w utworzonym we wrześniu 1945 Zrzeszeniu „WiN”. Po aresztowaniu Antoniego Sanojcy (5 listopada 1945) został prezesem Zarządu Obszaru Południe, a po aresztowaniu płk. Jana Szczurka-Cergowskiego (23 listopada 1945) prezesem Zarządu Głównego Zrzeszenia „WiN”. Sam Franciszek Niepokólczycki został aresztowany 22 października 1946 w Krakowie. W procesie toczącym się od 11 sierpnia do 10 września 1947 przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie został skazany na karę śmierci, zamienioną następnie na karę dożywotniego więzienia[5]. W grudniu 1956 zwolniony z więzienia.

Od 1958 był zastępcą dyrektora zakładu w Stowarzyszeniu Wynalazców Polskich. Od 1961 pracował jako referent w Spółdzielni Pracy „Technomontaż”, a od 1962 był kierownikiem produkcji eksportowej w Spółdzielni Inwalidów i Emerytów Kolejowych[5].

Pochowany został na cmentarzu w Brwinowie[5].

Awanse[5][edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Franciszek «Teodor» Niepokólczycki, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2019-07-18].
  2. Franciszek Niepokólczycki "Teodor", www.info-pc.home.pl [dostęp 2019-07-18].
  3. Franciszek Niepokólczycki - żołnierz wyklęty, PolskieRadio.pl [dostęp 2019-07-18].
  4. a b c d e f Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: 1987, s. 137.
  5. a b c d e f g h i Powstańcze Biogramy - Franciszek Niepokólczycki, www.1944.pl [dostęp 2019-07-18] (ang.).
  6. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2035 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1565)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 816, 836.
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 578, 605.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 259, 751.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 136–138. ISBN 83-211-0758-3.
  • Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny. Tom I, wyd. IPN, Kraków-Warszawa-Wrocław 2002 (biogram autorstwa Tomasza Balbusa)