Franciszek Starowieyski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Starowieyski
Jan Byk
Ilustracja
Franciszek Starowieyski w 1990
Imię i nazwisko Franciszek Andrzej Bobola Starowieyski
Data i miejsce urodzenia 8 lipca 1930
Bratkówka
Data i miejsce śmierci 23 lutego 2009
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki malarstwo, grafika, rysunek
Odznaczenia
Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Franciszek Andrzej Bobola Starowieyski, ps. Jan Byk (ur. 8 lipca 1930 w Bratkówce koło Krosna, zm. 23 lutego 2009 w Warszawie) – polski grafik, malarz, rysownik i scenograf.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Obraz „Divina Polonia” Franciszka Starowieyskiego

Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Biberstein.

W latach 19491952 studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Wojciecha Weissa i Adama Marczyńskiego, a następnie w ASP w Warszawie u Michała Byliny, gdzie uzyskał dyplom w 1955.

Popularność zyskał w latach 60. XX wieku serią plakatów teatralnych i filmowych. Zajmował się malarstwem, plakatem, grafiką użytkową, scenografią teatralną i telewizyjną. Był twórcą tzw. teatru rysowania. Jego malarstwo cechowały fascynacja ciałem kobiecym o rubensowskich kształtach, zmysłowością oraz refleksja nad przemijaniem i śmiercią. Wielokrotnie wystawiał w galeriach i muzeach w Polsce oraz Austrii, Belgii, Francji, Holandii, w Kanadzie, Szwajcarii, USA, we Włoszech i in. Był laureatem wielu nagród, m.in.: Grand Prix na Biennale Sztuki Współczesnej w Saô Paulo (1973), Grand Prix za plakat filmowy na festiwalu w Cannes (1974), Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu w Paryżu (1975), Annual Key Award gazety Hollywood Reporter (1975-1976), nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie i na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Chicago (1979-1982).

W swoich „teatrach rysowania” łączył obydwie sztuki w jedną, „spektakl sztuk wszelakich”, zjawisko medialne, w których taką samą wartością artystyczną jest sam akt tworzenia, jego elementy widowiskowe i – dzięki erudycji autora – literackie, jak i samo dzieło w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. W obrazach Starowieyskiego świat realny łączył się z tworami jego wręcz „niepohamowanej” wyobraźni, a jego twórczość ostentacyjnie nawiązywała do starych XVII-wiecznych mistrzów i była przesycona groteską oraz humorem. Obraz Divina Polonia Rapta Per Europa Profana, co znaczy: „Boska Polska porwana przez świecką Europę” wystawiony w polskim przedstawicielstwie w Unii Europejskiej w Brukseli (1998) wywołał wiele kontrowersyjnych ocen.

W 1994 otrzymał Nagrodę „Złotej Maski” za scenografię do komediodramatu Ubu Król czyli Polacy Krzysztofa Pendereckiego w Teatrze Wielkim w Łodzi, a w 2004 Nagrodę Ministra Kultury w dziedzinie sztuk plastycznych. W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Starszy brat księdza Marka Starowieyskiego. Małżonek Ewy Starowieyskiej (1930-2012), scenografki. Jego synem jest malarz i rysownik Antoni Starowieyski (ur. 1973).

Był kolekcjonerem dzieł sztuki.

Zmarł 23 lutego 2009 w wieku 79 lat. Został pochowany na cmentarzu w podwarszawskich Laskach[2].

Polnische Plakat Kunst[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Starowieyski jest jedną z postaci cyklu dokumentalnego pt. Polnische Plakatkunst o polskiej szkole plakatu. Odcinek zatytułowany „Polnische Plakat Kunst – Franciszek Starowieyski” zrealizowany był w 2009.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Warszawa. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 22 czerwca 2011].
  2. Pogrzeb Franciszka Starowieyskiego, www.kazimierzdolny.pl [dostęp 2017-11-23] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Izabela Górnicka-Zdziech: Przewodnik zacnego kolekcjonera według Franciszka Starowieyskiego, Prószyński i S-ka, Warszawa 2004, 2008, ​ISBN 978-83-7469-734-7​.
  • Franciszek Starowieyski, Izabela Górnicka-Zdziech, Przewodnik inteligentnego snoba według Franciszka Starowieyskiego, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2008, ISBN 978-83-7469-723-1, OCLC 233506050.
  • Franciszek Starowieyski, Przewodnik po kobietach według Franciszka Starowieyskiego, Izabela Górnicka-Zdziech (oprac.), Warszawa: Prószyński i S-ka, 2009, ISBN 978-83-7648-133-3, OCLC 833490120.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]