Franciszek Tyczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Tyczkowski
Data i miejsce urodzenia 10 października 1891
Meriden
Data i miejsce śmierci 25 stycznia 1982
Nowy Jork
proboszcz parafii św. Jadwigi w Floral Park
Okres sprawowania 1946–1951
proboszcz parafii św. Walentego w Nowym Jorku
Okres sprawowania 1962–1968
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 25 lutego 1917
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 10 października 1891
Meriden
Data i miejsce śmierci 25 stycznia 1982
Nowy Jork
Przebieg służby
Lata służby 1919–1946
Siły zbrojne Wojsko Polskie II RP,
Polskie Siły Zbrojne w ZSRR,
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 1 Pułk Piechoty Legionów,
Garnizon Wilno,
1 Dywizja Piechoty Legionów,
6 Lwowska Dywizja Piechoty
Stanowiska kapelan pułku,
kapelan garnizonu,
szef służby duszpasterskiej dywizji
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi

Franciszek Tyczkowski (ur. 10 października 1891 w Meriden, zm. 25 stycznia 1982 w Nowym Jorku) – polski duchowny rzymskokatolicki, kapelan Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 10 października 1891 w amerykańskim mieście Meriden w rodzinie Józefa i Kazimiery – emigrantów, pochodzących z ziemi suwalskiej, przybyłych do Stanów Zjednoczonych w 1885. Początkowo uczył się w polskiej szkole parafialnej, po czym wyjechał do Polski i kształcił się w Gimnazjum w Suwałkach, które ukończył w 1911. Podjął naukę w Seminarium Duchownym w Sejnach. Z uwagi na wybuch I wojny światowej dokończył studia w Seminarium Duchownym w Wilnie. 25 lutego 1917 otrzymał sakrament święceń kapłańskich. Początkowo pracował jako wikariusz w kościele św. Ducha w Wilnie, następnie w parafii św. Rafała w Wilnie. W 1918 podjął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1919 na własną prośbę został kapelanem w pułku piechoty w Kownie. Wiosną 1919 został kapelanem 1 pułku piechoty Legionów, wraz z którym brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Został zdemobilizowany ze służby wojskowej w 1921 i awansowany na stopień kapelana (kapitan) rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[1][2][3]. Dzięki jego staraniom 1 listopada 1922 marszałek Józef Piłsudski wręczył żołnierzom 1 pułku piechoty Legionów nowy sztandar, ufundowany przez Stowarzyszenie Polskie z Meriden[4].

Od początku 1921 kontynuował studia w zakresie Pisma Świętego i asyrologii na UW, następnie prowadzone w Instytucie Biblijnym w Rzymie, które ukończył z tytułem magistra. W 1926 został asystentem na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Jednocześnie został mianowany rektorem tamtejszego kościoła św. Michała oraz prefektem w Szkole Przemysłowo-Handlowej i w gimnazjum prywatnym. Udzielał się w pracy społecznej w Kamionce, gdzie po jego staraniach i nadzorze zbudowano drewniany kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus (1926–1930)[5]. Był instruktorem i kapelanem Związku Harcerstwa Polskiego na obszarze Wileńszczyźnie.

W 1939 został powołany do czynnej służby wojskowej. 24 kwietnia 1939 został awansowany na stopień starszego kapelana (major) ze starszeństwem z dniem 1 sierpnia 1935. Służył jako kapelan garnizonu Wilno. W okresie mobilizacji od 24 sierpnia 1939 został kapelanem 1 Dywizji Piechoty Legionów. Po wybuchu II wojny światowej w czasie kampanii wrześniowej służył przy 1 DP Leg., działającej w strukturze Grupy Operacyjnej „Wyszków”. W połowie września 1939, odłączony od jednostki kierował się w stronę wschodnią, znalazł się w rejonie Lwowa. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 został wzięty do niewoli przez Sowietów koło Buska. Wraz z innymi jeńcami był przetrzymywany kolejno w zamku w Złoczowie, w Podwołoczyska, w Szepietówce, skąd trafił do obozu w Starobielsku. W czasie świąt Bożego Narodzenia 1939 wraz z innymi duchownymi został wywieziony z tego obozu[6], po czym był osadzony przez ok. sześć miesięcy na Łubiance w Moskwie (w tym czasie na wiosnę 1940 oficerowie polscy, przetrzymywani w obozie starobielskim i innych, byli mordowani w ramach zbrodni katyńskiej). Od czerwca 1940 był osadzony w moskiewskich Butyrkach, a w sierpniu 1940 został przewieziony do obozu jenieckiego NKWD w Griazowcu[7]. 25 sierpnia 1941 odprawił tam mszę św., w której uczestniczył przybyły gen. Władysław Anders i wówczas publicznie wystawiony został obraz Matki Bożej Katyńskiej[8]. Po zawarciu układu Sikorski-Majski, we wrześniu 1941 wraz z innymi osadzonymi trafił do miejsc formowania Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR w Tockoje, gdzie został szefem służby duszpasterskiej w randze dziekana 6 Dywizji Piechoty. Wraz z tą jednostką opuścił ZSRR, przeszedł szlak przez Bliski Wschód, a następnie w strukturze 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie uczestniczył w kampanii włoskiej, w tym w bitwie o Monte Cassino w maju 1944. Został awansowany na stopień podpułkownika (proboszcz). Po wojnie do połowy 1946 pełnił stanowisko kapelana obozu repatriacyjnego w Cervinara.

Następnie po niespełna pół wieku czas powrócił do Stanów Zjednoczonych. Był wikariuszem przy kościele św. Łucji w Nowym Jorku od lipca 1946, wkrótce potem został proboszczem parafii św. Jadwigi w Floral Park, pozostając na tym stanowisku przez sześć lat (1946–1951)[9], później był kapelanem sióstr św. Franciszka w latach 1952–1962, a następnie od 8 sierpnia 1962 proboszczem nowojorskiej parafii św. Walentego na Bronksie[10], po czym w 1968 przeszedł na emeryturę. Nadal pozostawał aktywny na polu kapłańskim oraz społecznym. Był działaczem charytatywnym, członkiem Ligi Katolickiej, został historycznie pierwszym naczelnym kapelanem Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Stanach Zjednoczonych. Wydał publikację pt. Wspomnienia z pierwszej i drugiej wojny światowej w Polsce (1972). Udzielał się jako tłumacz w kontaktach polsko-brytyjskich.

Zmarł 25 stycznia 1982. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu św. Stanisława w Meriden.

Swoje zbiory przekazał na rzecz Biblioteki im. Wróblewskich. W 1981 został powołany fundusz ks. Franciszka Tyczkowskiego. 12 listopada 2015 w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie otwarto wystawę pod tytułem „Gabinet Kolekcjonera”, stanowiącą zbiory po ks. Tyczkowskim[11].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1431.
  2. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1302.
  3. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 402.
  4. Satora 1990 ↓, s. 30.
  5. J. Hopen – Zawadzka: Wileńskie reminiscencje. Bydgoszcz: TMWIZW, 1996.
  6. Ks. płk dr Zbigniew Kępa: Księża kapelani Wojska Polskiego ofiary mordu katyńskiego. ordynariat.wp.mil.pl, 2010-02-07. [dostęp 2017-05-30].
  7. Lista jeńców Kampanii Wrześniowej 1939, umieszczonych w obozie w Griazowcu. raportnowaka.pl. s. 35. [dostęp 2017-05-30].
  8. Jarosław Stróżyk: Obraz Matki Bożej Katyńskiej. przewodnik-katolicki.pl. [dostęp 2017-05-30].
  9. Danuta Piątkowska: Historia Parafii św. Jadwigi. Kościoły w Nowym Jorku. 2002. [dostęp 2017-05-30].
  10. Parafia św. Walentego, Bronx, NY. liturgicalcenter.org. [dostęp 2017-05-30].
  11. Jan Lewicki: Ze zbiorów ks. Tyczkowskiego. tygodnik.lt, 2015. [dostęp 2017-05-30].
  12. Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem Virtuti Militari. stankiewicze.com. [dostęp 2017-05-30].
  13. Komunikat o nadaniu Krzyża Zasługi. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 23, Nr 6 z 31 grudnia 1976. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]