Franjo Tuđman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franjo Tuđman
FranjoTudman.JPG
Data i miejsce urodzenia 14 maja 1922
?
Data śmierci 10 grudnia 1999
1. Prezydent Chorwacji
Okres od 30 maja 1990
do 10 grudnia 1999
Przynależność polityczna Chorwacka Wspólnota Demokratyczna
Następca Stjepan Mesić
Signature of Franjo Tuđman.png
Odznaczenia
Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja) Wielki Order Króla Petara Krešimira IV (Chorwacja) Order Księcia Domagoja (Chorwacja) Order Ante Starčevića (Chorwacja) Order Chorwackiej Koniczyny Medal Pamiątkowy za Wojnę Domową (Chorwacja) Medal Pamiątkowy za Wojnę Domową (Chorwacja) Medal Wdzięczności Ojczyzny (Chorwacja) Krzyż Wielki z Kollaną Orderu Wyzwoliciela San Martina Krzyż Wielki Orderu Zasługi Chile Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001) Medal Żukowa

Franjo Tuđman (wym. [fraːɲɔ ˈtudʑmaːn] i; ur. 14 maja 1922, zm. 10 grudnia 1999) – chorwacki generał i polityk , od 1990 do śmierci pierwszy prezydent Chorwacji.

Życiorys[edytuj]

W czasie II wojny światowej walczył w partyzantce J.B. Tito. W 1961 odszedł z armii jugosłowiańskiej i podjął pracę na uniwersytecie w Zagrzebiu jako pracownik naukowy w dziedzinie historii i politologii. Jako historyk wojskowości był autorem ponad 150 prac.

W czasach socjalistycznej Jugosławii spadły na niego liczne represje za działalność w ruchu na rzecz niezależności Chorwacji.

Od 1989 był przewodniczącym Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej (HDZ), organizacji zajmującej się budowaniem chorwackiej tożsamości narodowej pod koniec lat 80. Ta organizacja wyniosła go do władzy.

Całe jego życie skierowane było na realizację hasła: "odrodzona i niepodległa Chorwacja". Przeszedł długą drogę ideową – od komunistycznej partyzantki w latach II wojny światowej po nacjonalizm w wieku dojrzałym.

Od 1990 był prezydentem Chorwacji (reelekcje w latach 1992 i 1997). Cieszył się znaczną popularnością z powodu zasług w walce o niepodległość Chorwacji (w latach 1991-1992) oraz jej integralność terytorialną (w 1995 wygrał wojnę o Slawonię i Krajinę). W 1995 podpisał układ z Dayton w sprawie pokoju w Bośni i Hercegowinie, które zakończyły okres wojen z Serbią.

Grób Franjo Tuđmana na Cmentarzu Mirogoj w Zagrzebiu

Po zdobyciu władzy w Chorwacji po rozpadzie federacji, sprawował władzę w sposób autorytarny[1][2], wciągając Chorwację w wieloletni konflikt zbrojny z Serbią, w ramach którego obie strony dokonały licznych zbrodni wojennych i masowych przesiedleń ludności. Sam Tuđman był oskarżany o inspirowanie niektórych z tych zbrodni osobiście. Uważa się też, że w dużym stopniu przyczynił się do eskalacji konfliktu etnicznego w Bośni i Hercegowinie. Oburzenie niektórych wywoływał fakt jego szacunku do historycznego dziedzictwa narodowo-socjalistycznego ruchu ustaszów, którzy w czasie II wojny światowej dokonywali czystek etnicznych i innych zbrodni wojennych we współpracy z nazistowskimi Niemcami. W napisanej przez siebie w latach 90. książce Pytanie narodowe u wrót Europy konsekwentnie bronił idei niepodległości i obrony tożsamości małych państw przed hegemonią światowych potęg.

26 listopada 1999 jego partia utraciła większość w chorwackim parlamencie; w tym samym czasie stan zdrowia Tuđmana uległ znacznemu pogorszeniu i obowiązki prezydenta przejął przewodniczący parlamentu Vlatko Pavletić. Niespełna miesiąc później prezydent Tuđman zmarł. Od tego czasu rozpoczął się proces demokratyzacji Chorwacji. Nowe władze Chorwacji rozpoczęły kurs na NATO i Unię Europejską.

Przypisy

  1. Issac, Jeffrey C. (2000). Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath. Central European University Press. s. 42.
  2. Bunce & Wolchik, Valerie, Sharon L. (2012). Socialism Vanquished, Socialism Challenged: Eastern Europe and China, 1989-2009. Oxford University Press. s. 28.

Linki zewnętrzne[edytuj]