Frank Meisler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Frank Meisler
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1925
Gdańsk
Data i miejsce śmierci 2018
Tel Awiw
Zawód architekt, rzeźbiarz
Odznaczenia
Honorowy Ambasador Miasta Gdańska w Izraelu

Frank Meisler (30 grudnia 1925[1] Gdańsk24 marca 2018 Tel Awiw[2]) – gdańsko-izraelsko-brytyjski architekt i rzeźbiarz, autor m.in. cyklu pomników upamiętniających Kindertransporty.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ze strony matki – Mety (Gdańsk 1902 – KZ Auschwitz 1943?) – Frank Meisler urodził się w niemiecko-żydowskiej rodzinie Bossów mieszkającej od wielu pokoleń w Gdańsku i na Pomorzu. Jego dziadek – Franz Boss – był poważanym gdańskim przedsiębiorcą, w latach 1925–1928 członkiem Rady Reprezentantów z ramienia liberałów we władzach Gdańskiej Gminy Synagogalnej. Ojciec – Frank Meisler (Łódź 1896 – KZ Auschwitz 1943?), urodził się w polsko-żydowskiej rodzinie, studiował przez sześć semestrów medycynę na Uniwersytecie Warszawskim. Do Wolnego Miasta Gdańska przybył w 1920 r., aby rozwijać tu rodzinne przedsiębiorstwo logistyczne. Kuzynem matki Franka Meislera był gdański dziennikarz i niemiecki poeta ekspresjonizmu Erich Ruschkewitz (Bytów 1904 – Ryga 1941?), publikujący w polskich i niemieckich periodykach[3].

Czternastoletni Frank został uratowany wraz z 14 innymi dziećmi w trzecim (i ostatnim) gdańskim Kindertransporcie 25 sierpnia 1939[4]. Rodziców deportowano do warszawskiego getta, a następnie wywieziono do Auschwitz i zamordowano[5].

Po usunięciu dzieci żydowskich ze szkół publicznych w Wolnym Mieście Gdańsku Frank Meisler w latach 1936–1939 uczęszczał do Polskiego Gimnazjum im. Macierzy Szkolnej. W Wielkiej Brytanii ukończył szkołę średnią, a następnie zgłosił się na ochotnika do Polskich Sił Zbrojnych. Brał udział w walkach jako członek służb meteorologicznych. Po wojnie podjął studia architektury na Uniwersytecie w Manchesterze jako stypendysta rządu polskiego na emigracji; ukończył je w 1952 r. W roku 1956 wyemigrował do Izraela, gdzie m.in. w latach 60. brał udział w rewitalizacji Starej Jaffy[6]. Mieszkał i pracował w dzielnicy artystów w Starej Jafie w Tel-Awiwie. Tu znajduje się jego warsztat i galeria.

Pochowany został na cmentarzu w kibucu Givat Brenner.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Po przybyciu do Izraela Frank Meisler działał najpierw jako architekt przy rozbudowie Tel Awiwu. Od lat 60. XX w. zajął się intensywnie rzeźbą, wpierw obierając za tworzywo drewno, a od lat 70. – metal. M.in. w latach 90. zaprojektował wnętrze synagogi w Mannheim, a także pierwszej synagogi wybudowanej w XXI wieku w Moskwie. Jest autorem pomnika w Jantarnym (Obwód Kaliningradzki), upamiętniającego masakrę więźniarek żydowskich w styczniu 1945 na plaży w Palmnicken. Jego rzeźby znajdują się w przestrzeni publicznej m.in. w Jerozolimie, Los Angeles, Miami, Santo Domingo, Londynie, Mannheim, Berlinie, Hamburgu, Moskwie, Soczi, Kijowie i Gdańsku.

W 1996 opublikował autobiografię On the Vistula Facing East, wydał ją Andre Deutsch w Londynie. Polskie tłumaczenie ukazało się w 2014 pod tytułem Zaułkami pamięci. Gdańsk – Londyn – Jaffa w serii Stegnami pomorskiego pogranicza, nakładem Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku[7]. Niemieckie tłumaczenie An der Weichsel gegen Osten. Mein Leben zwischen Danzig, London und Jaffa wydano w 2016 roku w serii autobiograficznej Fundacji Pomnik Pomordowanych Żydów Europy.

Książka zawiera autobiograficzną opowieść o okresie życia Franka Meislera do przybycia do Izraela w 1956 roku. Znaczącą jej część zajmują nie tyle refleksje o utraconym świecie gdańskich Żydów, co raczej portrety barwnych postaci oraz obrazy-wspomnienia codzienności Wolnego Miasta Gdańska i Kaszub, których istotny element stanowili także Żydzi. To narracja o gdańsko-pomorskim pograniczu w przededniu II Wojny Światowej i Holokaustu, wraz z jego nieoczywistością wyborów i złożoną kulturową rzeczywistością. To opowieść o WMG i rodzinie autora jako miejscu spotkania Żydów wschodnio- i zachodnioeuropejskich na styku polskiej i niemieckiej kultury, uporządkowanej m.in. wzajemnymi utartymi wyobrażeniami. Historia utkana jest z pietyzmem, poprzeplatana anegdotą i wielowymiarową refleksją, a całość dopełniona licznymi fotografiami z archiwum autora i posłowiem redaktorki.

W 2006 stworzył pomnik upamiętniający akcję Kindertransportów Children of the Kindertransport (Dzieci Kindertransportu), który znajduje się na Hope Square obok Liverpool Street Station w Londynie. Była to stacja końcowa dla Kindertransportów. Realistyczna, grupowa rzeźba przedstawia grupkę żydowskich dzieci z niewielkim podręcznym bagażem oraz szynę kolejową symbolizującą podróż w nieznane. Za dzieło to otrzymał nagrodę „Freedom of the City of London”.

W roku 2007 brał w Gdańsku udział w polsko-niemiecko-izraelskim projekcie Odczytując mowę kamieni – Śladami żydowskimi po Kaszubach / Die Sprache der Steine lesen – Jüdische Spuren in der Kaschubei[8].

W 2008 w Berlinie przy dworcu Friedrichstrasse odsłonięto drugą z tego cyklu rzeźbę o tytule Züge in das Leben – Züge in den Tod (Pociągi do życia – pociągi do śmierci). Przedstawia ona dwie grupy dzieci na torach, czekających na odjazd w przeciwnych kierunkach: mniejsza grupa została ocalona dzięki Kindertransportom na Zachód, liczniejsza pojechała do hitlerowskich obozów zagłady na Wschód.

Gdański pomnik, zatytułowany Kindertransport – odjazd, odsłonięto w 2009 przed budynkiem dworca PKP Gdańsk Główny. Zgodnie z zamierzeniem autora, dzieci czekające na pociąg w Gdańsku to te same postaci, które wysiadają na dworcu w Londynie. Tematem tej rzeźby jest odjazd, pożegnanie z domem rodzinnym i rozstanie – najczęściej na zawsze – z rodzinami[9]. To w tym miejscu 25 sierpnia 1939 roku żegnali nastoletniego Franka najbliżsi – mama i wujek Erich Ruschkewitz.

W grudniu 2011 odsłonił w Rotterdamie (Hoek van Holland) pomnik Channel crossing to life (Kanał prowadzący do życia). To tutaj ratowane dzieci żydowskie przesiadały się na prom, który przeprawiał je do Wielkiej Brytanii. W maju 2015 – dotychczas ostatni z cyklu pomników Der letzte Abschied (Ostatnie pożegnanie) przed stacją kolejową Dammtor w Hamburgu.

W 1999 Czeska Akademia Sztuki nagrodziła Franka Meislera Złotym Medalem Franza Kafki. W 2002 dostąpił tytułu Honorowego Akademika Rosyjskiej i Ukraińskiej Akademii Sztuki. W styczniu 2012 został nagrodzony niemieckim Orderem Zasługi I Klasy. W 2014 Miasto Gdańsk przyznało Frankowi Meislerowi tytuł Honorowego Ambasadora Miasta Gdańsk w Izraelu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. About | Columbus Sculpture Panel – Frank Meisler, columbussculpture.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  2. Roman Daszczyński, Umarł Frank Meisler – ocalony żydowski chłopiec z Wolnego Miasta Gdańska, „www.gdansk.pl” [dostęp 2018-03-30] (pol.).
  3. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, Posłowie – Tory życia, [w:] Frank Meisler: Zaułkami pamięci. Gdańsk – Londyn – Jaffa, red. tejże. Gdańsk: Instytut Kaszubski, 2014, s. 229–244.
  4. Podróż życia, gdansk.jewish.org.pl [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  5. About | Columbus Sculpture Panel – Frank Meisler, columbussculpture.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (ang.).
  6. M. Borzyszkowska-Szewczyk, Posłowie – Tory życia, s. 229–344.
  7. Frank Meisler Zaułkami pamięci. Gdańsk – Londyn – Jaffa, oprac. i posłowie Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, tłum. Agata Teperek i Andrzej Szewczyk, Gdańsk: Instytut Kaszubski, 2014 ​ISBN 987-83-63368-40-1​.
  8. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk / Christian Pletzing (Hg.), Śladami żydowskimi po Kaszubach. Przewodnik / Jüdische Spuren in der Kaschubei. Reisehandbuch, München: Meidenbauer Verlag, 2010.
  9. Gdańsk – Pomnik upamiętniający Kindertransporty, fotopolska.eu [dostęp 2017-11-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Strona internetowa Meislera
  • http://www.frankmeislersculpture.com/aboutfrank.html
  • Frank Meisler Zaułkami pamięci. Gdańsk – Londyn – Jaffa, oprac. i posłowie Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, tłum. Agata Teperek i Andrzej Szewczyk, Gdańsk: Instytut Kaszubski, 2014 ​ISBN 987-83-63368-40-1​.
  • Frank Meisler: An der Weichsel gegen Osten. Mein Leben zwischen Danzig, London und Jaffa, hrsg. v. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk und Uwe Neumärker, mit Nachwort von Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk. Berlin: Stiftung Denkmal für die ermordeten Juden Europas in Zusammenarbeit mit dem Instytut Kaszubski, 2016. ​ISBN 978-3942240246​.