Fregata orla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fregata orla
Fregata aquila[1]
(Linnaeus, 1758)
Samiec wraz z pisklęciem
Samiec wraz z pisklęciem
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd głuptakowe
Rodzina fregaty
Rodzaj Fregata
Gatunek fregata orla
Synonimy
  • Tachypetes aquilus
  • Tachypetes aquila
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Fregata orla (Fregata aquila) – gatunek dużego ptaka z rodziny fregat. Występuje endemicznie na wyspie Boatswain Bird Island (administracyjnie należącej do terytorium Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha). Narażony na wyginięcie.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisał po raz pierwszy Karol Linneusz pod nazwą naukową Pelecanus Aquilus. Holotyp pochodził z Wyspy Wniebowstąpienia, jednak obecnie fregata orla już na niej nie występuje. Jest to gatunek monotypowy, jeden z pięciu przedstawicieli rodzaju Fregata[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 89-96 cm, masa ciała koło 1250 g; rozpiętość skrzydeł wynosi 196-201 cm[3]. Pozostałe wymiary podane w A manual of Philippine birds to: długość skrzydła 612-678 mm, długość dzioba wzdłuż górnej krawędzi (culmen) 109-132 mm u samców, 109-132 mm u samic, długość ogona (u obu płci) 355-483 mm, skoku u samca 18 mm, u samicy 25 mm[4].

Występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Występują różnice w ubarwieniu między osobnikami tych samych płci. Zwykle u samca całe upierzenie czarne z zielonkawym połyskiem, w warunkach terenowych niemożliwy do odróżnienia od fregaty wielkiej (F. magnificens). U samicy zazwyczaj obroża i pas na piersi brązowe, a pozostała część upierzenia czarna[3]. Istnieje forma jasna, samica ma wtedy białą pierś i jasne obwódki pokryw skrzydłowych, a także brązowy grzbiet[5]; możliwe, że są to ptaki młode, gniazdujące jeszcze przed uzyskaniem szaty ostatecznej[3].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Fregata orla występuje endemicznie na wyspie Boatswain Bird Island, leżącej 250 m od północno-wschodniego wybrzeża Wyspy Wniebowstąpienia. Administracyjnie jest to część brytyjskiego terytorium zamorskiego Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha. Wyspa liczy około 3 ha powierzchni, cechuje ją stopniowane zbocze i płaska powierzchnia na szczycie[3]. Jeszcze na początku XIX w. fregata orla gnieździła się na Wyspie Wniebowstąpienia[6].

Jako gatunek morski, ptaki zabłąkane odnotowywano w wielu miejscach poza koloniami lęgowymi. Zalatuje na zachodnie wybrzeża Afryki, na południe od Zatoki Gwinejskiej[3].

Inne miejsca występowania, gniazdowania lub obserwacji

Wpis o fregacie orlej znalazł się w książce A manual of Philippine birds z roku 1909[4]. Ponadto jaja tego gatunku, opisane w Catalogue of the Collection of Birds' Eggs in the British Museum pochodzą z takich miejsc jak Barbuda, Malden Island, Wolf Island (Wenman Island) i Española Island (Galapagos), Nikumaroro, Wyspa Bożego Narodzenia i Honduras Brytyjski[7]. W lipcu 2013 młodocianego osobnika odnotowano w Bowmore na wyspie Islay[8]. Wcześniej, w 1953, skrajnie wyczerpanego osobnika znaleziono na wyspie Tiree[8]. Pierwotnie osobnik ten został zidentyfikowany jako fregata wielka (Fregata magnificens), jednak ponowne badanie w 2002 pozwoliło zaklasyfikować go do Fregata aquila[9]. Trzykrotnie tego ptaka stwierdzono w Karolinie Południowej. Kiedy zaobserwowano go pierwszy raz, nie podano; po raz drugi ptaka (nie wyszczególniono, czy żył) znaleziono po sztormie w Sullivan's Island, zaś po raz trzeci w roku 1910, kiedy wiatr wiał z północnego wschodu z prędkością 40-50 mil na godzinę (1 mila ≈ 1,85 km; prędkość 74-93 km/h), żywy osobnik obserwowany był w Mount Pleasant. Autor, Arthur T. Wayne wytłumaczył obecność tego ptaka u wybrzeży Karoliny Południowej cyklonami i silnymi sztormami[10].

Poza Hondurasem Brytyjskim i Barbudą, w rejonie Ameryki Środkowej Fregata aquila miał rzekomo gniazdować na Kubie. Gatunek, choć nadano mu nazwę naukową Fregata aquila, wciąż lokalnie nazywany był „Man-o-war bird”, co mogło odnosić się jednak do wszystkich fregat[11] (jest to alternatywne określenie na fregaty w języku angielskim). W Muzeum Brytyjskim znajduje się skóra tego ptaka pozyskana na Cejlonie[5]. Wymienionych miejsc nie potwierdza jako pewnych ani BirdLife International[6], ani autorzy Handbook of the Birds of the World[3].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Fregata orla żywi się rybami, w szczególności przedstawicielami ptaszorowatych – zwłaszcza z rodzajów Cypselurus, Hirundichthys i ptaszorami jaskółczymi (Exocoetus volitans). Prócz tego zjada młode żółwie zielone (Chelonia mydas) i pisklęta rybitwy czarnogrzbietej (Sterna fuscata). Kleptopasożytnictwo przypuszczalnie stosują jedynie samice, także młode[3].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja Heinricha von Kittlitz przedstawiająca osobnika młodocianego

Fregata aquila może gniazdować cały rok, jednak najczęściej czyni to od kwietnia do listopada lub grudnia, najczęściej w listopadzie. Wyprowadza lęg co dwa lata przy dobrych warunkach. Gniazda mieszczą się głównie na ziemi w płaskiej części Boatswain Bird Island, tworząc luźną kolonię wśród kamieni i pokładów guana, ale mogą również być umiejscowione na klifie. Składa pojedyncze jajo o wymiarach około 59-72 na 41-50 mm[7]. Inkubacja trwa 43-51 dni, najczęściej 44. Młode wykluwają się nagie, porastają potem białym puchem. Opierzają się po 6-7 miesiącach od wyklucia. Potem rodzice opiekują się młodym jeszcze 3-4 miesiące, możliwe, że dłużej. Pomyślnie wyprowadzane jest 15-20% lęgów. Nie jest znany wiek dojrzałości płciowej[3].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). Do roku 1996 uznawany był za krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Boatswain Bird Island uznano za ostoję ptaków IBA. Populacja, oszacowana na podstawie liczebności z lat 2001-2002, wynosi przypuszczalnie około 21 000 osobników[6].

Przypisy

  1. Fregata aquila, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Fregata aquila. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Orta, J., Christie, D.A. & Garcia, E.F.J.: Ascension Frigatebird (Fregata aquila). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, 2014. [dostęp 18 kwietnia 2014].
  4. 4,0 4,1 Richard C. McGregor: A manual of Philippine birds. 1909, s. 206-207.
  5. 5,0 5,1 Eugene W. Oates: Birds. T. 4. Londyn: Taylor and Francis, 1898, s. 338.
  6. 6,0 6,1 6,2 Ascension Frigatebird Fregata aquila. BirdLife International. [dostęp 18 marca 2014].
  7. 7,0 7,1 Eugene W. Oates: Catalogue of the Collection of Birds' Eggs in the British Museum. T. 2. Charadriiformes-Strigiformes. 1902, s. 213.
  8. 8,0 8,1 Rare Ascension frigatebird recorded on Islay. BBC News, 7 lipca 2013. [dostęp 18 kwietnia 2014].
  9. Grahame Wallbridge, Brian Small, Robert Y McGowan. From the Rarities Committee’s files: Ascension Frigatebird on Tiree – new to the Western Palearctic. „British Birds”. 96 (2), s. 58–73, 2003 (ang.). 
  10. Arthur T. Wayne. A Third South Carolina Record for the Man-o'-War-Bird (Fregata aquila). „The Auk”. 28, 1911. 
  11. Charles T. Ramsden. Nesting of Man-o'-War-Bird (Fregata aquila) in Cuba. „The Auk”. 28, 1911.