Friedrich Ludwig Jahn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Friedrich Ludwig Jahn
Ilustracja
Friedrich Ludwig Jahn, litografia Georga Engelbacha, ok. 1852
Data i miejsce urodzenia 11 sierpnia 1778
Lanz
Data i miejsce śmierci 15 października
Freyburg
Zawód, zajęcie pedagog, polityk nacjonalistyczny
Odznaczenia
Krzyż Żelazny (1813) II Klasy

Friedrich Ludwig Jahn (ur. 11 sierpnia 1778 w Lanz, zm. 15 października 1852 we Freyburgu) – niemiecki pedagog, publicysta i polityk nacjonalistyczny, poseł do parlamentu frankfurckiego (1848), uznawany za ojca gimnastyki sportowej (niem. Turnvater)[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Friedrich Ludwig Jahn urodził się 11 sierpnia 1778 roku w Lanz[1]. Do 13. roku życia kształcił go ojciec w domu, później uczęszczał do gimnazjów w Salzwedel i Berlinie, jednak nauki nie ukończył[1].

Od 1796 roku studiował teologię, historię i literaturę niemiecką na uniwersytetach w Halle, Frankfurcie nad Odrą, Greifswaldzie i Getyndze[1]. W 1798 roku przystąpił do studenckiej loży masońskiej w Halle[1].

W 1803 roku po uczestnictwie w bójce otrzymał z Greifswaldu Consilium abeundi – poproszono go o odejście z uniwersytetu[1]. Jahn opuścił uczelnię, po czym pracował jako nauczyciel prywatny. Wiele podróżował, a od 1809 roku studiował dalej w Getyndze i Jenie[1]. Po nieudanej próbie podjęcia pracy w gimnazjum uzyskał posadę nauczyciela w szkole podstawowej[1].

W 1810 roku wraz z Friedrichem Friesenem (1784–1814) założył tajną organizację Deutscher Bund celem wyzwolenia państw niemieckich spod okupacji francuskiej i zjednoczenia Niemców[1]. Organizacja była prekursorem studenckich stowarzyszeń o charakterze samokształceniowym i politycznym – Burschenschaftów[1]. W tym samy roku opublikował pracę Deutsches Volkstum, w której zawarł swoje poglądy na temat narodu i państwa, języka i zwyczajów, wychowania i edukacji, ale także wypowiedzi o charakterze nacjonalistycznym, rasistowskim i antysemickim[1].

W 1811 roku, idąc za przykładem Johanna GutsMuthsa (1759–1839), Jahn utworzył plac do gimnastyki w Hasenheide pod Berlinem[1]. Promował kulturę fizyczną wśród uczniów, organizując spacery i zabawy sportowe[1]. W latach 1811–1813 zorganizował zajęcia gimnastyczne i opracował materiały do ćwiczeń[1]. Opracował wiele urządzeń do gimnastyki czy kalisteniki, jak np. drążek czy poręcze równoległe, a także propagował ich używanie w ramach treningu wojskowego[2].

W trakcie wojen napoleońskich w latach 1813–1815 współorganizował Korpus Lützowa[1]. Po wojnie władze chciały włączyć gimnastykę do przedmiotów szkolnych, natomiast Jahn postrzegał ją jako ważny element w ramach realizacji swoich założeń narodowościowych i wzmocnienia niemieckiego poczucia narodowego[1]. Jahn postrzegał gimnastykę jako przygotowanie do walki o wolność, a po wyzwoleniu jako element wsparcia walki o jedność, wolność i liberalną konstytucję[1]. Jahn zainspirował powstanie pierwszych Burschenschaftów – pierwsze stowarzyszenie tego typu powstało w Jenie 12 czerwca 1815 roku[1].

W 1817 roku Jahn wygłosił publiczne wykłady na temat Deutsches Volkstum w Berlinie, prowokując władze[1]. Kolejne wydarzenia, m.in. zabójstwo Kotzebuego przez gimnastyka Sanda, jak też postawa Jahna, popchnęły władze do wycofania gimnastyki ze szkół i zniszczenia sprzętu gimnastycznego[1]. Jahn został aresztowany w lipcu 1819 roku i uwięziony w twierdzy Spandau, a później w Küstrin[1]. Z aresztu został zwolniony w maju 1820 roku, lecz musiał zamieszkać w Kolbergu, gdzie pozostawał pod nadzorem dowódcy twierdzy[1].

W 1825 roku został uniewinniony, ale nadal miał zakaz pracy na uniwersytecie i w szkole średniej[1]. W 1840 roku Fryderyk Wilhelm IV Pruski zniósł ograniczenia działalności politycznej nałożone na Jahna, później zaś przyznał mu Krzyż Żelazny II klasy[1]. W 1848 roku Jahn został wybrany na posła do parlamentu frankfurckiego[1].

Zmarł 15 października 1852 roku we Freyburgu[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wybór prac podany za Neue Deutsche Biographie[1]:

  • Über die Beförderung des Patriotismus im Preußischen Reiche, 1800
  • Bereicherung des hochdeutschen Sprachschatzes, 1806
  • Deutsches Volksthum, 1810
  • Runenblätter, 1814
  • Die Deutsche Turnkunst, 1816
  • Neue Runenblätter, 1828

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Zaangażowanie Jahna w propagowanie gimnastyki stało w bezpośrednim związku z jego działalnością polityczną[1]. Po powstaniu Rzeszy Niemieckiej Jahn został uznany za bohatera narodowego – wojownika o jedność Niemiec pod przywództwem Prus[1].

W okresie III Rzeszy naziści, bazując na rasistowskich i nacjonalistycznych wypowiedziach Jahna, zafałszowali jego obraz, przedstawiając go jako „żołnierza politycznego” i pioniera narodowego socjalizmu[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad NDB 1974 ↓.
  2. Wade 2011 ↓, s. 26–27.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]