Front Południowy (radziecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Front Południowy – jedno z wielkich operacyjno-strategicznych ugrupowań wojsk Armii Czerwonej o kompetencjach administracyjnych i operacyjnych na zachodnim terytorium ZSRR działający podczas wojny domowej na terenie byłego Imperium Rosyjskiego, wojny polsko-bolszewickiej oraz w czasie II wojny światowej. .

Wojna domowa w Rosji/Wojna polsko-bolszewicka (1918-1921)[edytuj]

Wystawiony do walki po raz pierwszy w trakcie wojny domowej z lat 1918-1921. Sformowany we wrześniu 1918 roku obejmował wojska od Briańska po Astrachań. W październiku zreorganizowany w pięć armii (8 Armia, 9 Armia, 10 Armia, 11 Armia, 12 Armia). Prowadził walki głównie przeciwko zgrupowaniom „białych” generała Piotr Krasnowa i generała Antona Denikina. W lipcu i sierpniu 1919 roku odparł ofensywę tego ostatniego na Moskwę spychając go nad Morze Czarne i Kaukaz (armie: 8, 9, 10, 10, 14). W styczniu 1920 roku po zablokowaniu Denikina front z dwoma armiami przerzucono na Ukrainę prawobrzeżną i przemianowano w Front Południowo-Zachodni.

Ponownie do walki wystawiony w celu zlikwidowania na Krymie "białej" Armii Rosyjskiej generała Wrangla (21.09.1920) (Operacja perekopsko-czongarska 1920). Otrzymał jednostki Frontu Południowo-Zachodniego. Wojska „białych” rozbił siłami 4 i 6 armii wspartymi przez 1 Armię Konną. Na początku grudnia przemianowany w Dowództwo Wszystkich Wojsk na Ukrainie dokończył likwidacji jednostek generała Wrangla.

Aneksja Besarabii (1940)[edytuj]

Po raz drugi Front Południowy sformowano latem 1940 roku w celu opanowania Besarabii odebranej Rumunii na podstawie Paktu Ribbentrop-Mołotow. Wystawiony na bazie dowództwa Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego w składzie 5 i 12 Armii z Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego oraz 9 Armii z Odeskiego Okręgu Wojskowego (27.06.1940). Po opanowaniu Besarabii front ponownie przekształcono w Kijowski Specjalny Okręg Wojskowy (10.07.1940).

II wojna światowa (1941-1942)[edytuj]

Po raz trzeci Frontu Południowy utworzonego decyzją Biura Politycznego z 21 czerwca 1941 roku.[1] Zadaniem wojsk Frontu było osłaniania granic z Węgrami i Rumunią, a następnie uderzeniem na Tulczę i Konstancę powinny „zająć północną Dobrudzę wyjść na granicę z Bułgarią, odcinając Rumunię od morza".[1] Dowództwo frontu sformowano na bazie dowództwa Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Skład frontu 01.07.1941:

Front liczył on łącznie 21 dywizji (w tym cztery pancerne, dwie zmotoryzowane i 3 dywizje kawalerii.[1]

Po sformowaniu w czerwcu 1941 rozwinął się na linii: Kamieniec Podolski, Soroki, Orgiejew, Komrat, Izmaił przeciw niemieckiej Grupie Armii "Południe" (3 i 4 Armia rumuńska, 11 Armia niemiecka). Toczył walki obronne i odwrotowe na Ukrainie, początkowo w rej. Krzywego Rogu potem Zaporoża. W ciężkich walkach zmuszony został do powolnego odwrotu przez wojska rumuńskie i 11 Armię niemiecką. Po zwycięstwie Grupy Armii „Środek” pod Humaniem, gdzie zniszczona została duża część wojsk sąsiedniego Frontu Południowo-Zachodniego (07/08.1941), jego wojska musiały wycofać się za Dniepr. Pozostawiono jednak silną załogę w Odessie, która broniła się jeszcze przez dwa miesiące. Po otrzymaniu posiłków (nowe 6 i 12 Armia) Front Południowy wytrzymał nad Dnieprem do początków września kiedy to wojska niemieckiej 11 Armii zdobyły przyczółki i przebiły się w rejon Krymu. Próby przeciwuderzeń na tyły tej armii w końcu września zakończyły się klęską, gdy z kolei na tyły Frontu uderzyła 1 Grupa Pancerna gen. Kleista (kocioł pod Melitopolem). Do 5 października 1941 większość wojsk Frontu - 9 i 18 Armia uległa likwidacji. Resztki Frontu Południowego wycofały się za rzekę Mius.

W ciągu października front został jednak odbudowany (9 Armia, 18 Armia, 12 Armia) mimo że trzeba było wycofać się jeszcze dalej na wschód. W listopadzie 1941 ustabilizował się na linii: Artiomowsk, Debalcewo, Rostów nad Donem. 20 listopada 1941 r. utracono Rostów nad Donem. W listopadzie - grudniu 1941 front przeprowadził operację zaczepną w rejonie Rostowa przeciw niemieckiej 1 Armii Pancernej. Gdy Niemcy wjeżdżali do Rostowa od 3 dni trwała już kontrofensywa Frontu Południowego. W pierwszej połowie listopada otrzymano dwie nowe armie (37 i 56), które uderzyły w północno-wschodnie skrzydło 1 Armii Pancernej. Natarcie było na tyle skuteczne, że do 2 grudnia Niemcy wycofali się za rzekę Mius. Ofensywę kontynuowano w styczniu 1942 wraz z Frontem Południowo-Zachodnim w ramach zaczepnej operacji barwienkowsko-łozowskiej, co doprowadziło do powstania przyczółka barwienkowsko-łozowskiego. Jednak dalsza próba wyzwolenia rejonu Donbasu zakończyła się niepowodzeniem (maj 1942), ze względu na niemiecką operację zaczepną. W lipcu 1942 Front Południowy (skład: 12, 18, 24, 37, 56 Armie, 4 Armia Lotnicza) zmuszony został do kolejnego odwrotu i wycofania za Don. Po pokonaniu wojsk Frontu Południowo-Zachodniego Niemcy maszerując wzdłuż Donu zagrozili tyłom frontu, który musiał wycofać się za tą rzekę. Kolejne uderzenie wojsk Grupy Armii "A" doprowadziło do jeszcze większego odwrotu, tym razem aż w dolinę rzeki Kubań. W nowych warunkach dowództwo sowieckie zdecydowało, że istnienie Frontu Południowego straciło sens. 28 lipca 1942 dowództwo frontu rozwiązano, a wojska przekazano Frontowi Północno-Kaukaskiemu.

Dowódcy[edytuj]

stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
generał armii Iwan Tiuleniew ok. 21. VI 1941 - 30 VIII 1941 ciężko ranny
generał porucznik Dmitrij Riabyszew 30 VIII 1941 - 5 X 1941
generał pułkownik Jakow Czeriewiczenko 5 X 1941 - 24 (18 ?) XII 1941
generał porucznik Rodion Malinowski 24 (18 ?) XII 1941 - 28 VII 1942

II wojna światowa (1943)[edytuj]

Utworzony 1 stycznia 1943 w wyniku przemianowania Frontu Stalingradzkiego w składzie:

  • 2 Armia Gwardii
  • 28 Armia
  • 51 Armia
  • 8 Armia Lotnicza
  • 85 Brygada Pancerna
  • 10, 23 i 27 samodzielne zmotoryzowane bataliony narciarzy (аэросанныe)
  • 1105 pułk artylerii
  • 101 gwardyjski pułk artylerii przeciwpancernej
  • 383 pułk artylerii przeciwpancernej
  • 487 samodzielny pułk moździerzy
  • 488 i 489 pułk moździerzy
  • 18 samodzielna brygada moździerzy gwardyjskich (BM-13)
  • 4, 18, 19, 89, 91 i 92 pułk moździerzy gwardyjskich (BM-13)
  • 223 i 622 pułki artylerii przeciwlotniczej
  • 1 i 2 brygada pontonowo-mostowa
  • 7 i 9 brygada sapersko-minowa
  • 43 inżynieryjna brygada specjalnego przeznaczenia
  • 63 brygada inżynieryjno-saperska
  • 1 pułk pontonowo-mostowy
  • 17 gwardyjski batalion minerów
  • 119 i 240 samodzielne bataliony inżynieryjne
  • 1504 samodzielny batalion saperów.[2]

Front w składzie czterech armii oraz armii lotniczej miał wykonać uderzenie na zachód w celu wyzwolenia Rostowa i zablokowania wojsk niemieckich na Kaukazie. W wyniku przeprowadzonej operacji (01.01.1943-18.02.43) uzyskano tylko częściowe powodzenie. Front wziął udział w końcowej części operacji stalingradzkiej (likwidacja katielnikowskiego zgrupowania niemieckiego), następnie w operacji na Salsk, Rostów nad Donem i w Zagłębiu Donieckim. Rostów wyzwolono (14 lutego) i odrzucono Niemców za rzekę Mius, ale nie udało się odciąć wojsk niemieckich na Kaukazie. Dalsze próby przełamania obrony niemieckiej zakończyły się niepowodzeniem. W lipcu - sierpniu posuwał się wzdłuż wybrzeża Morza Azowskiego prowadząc walki z 6 Armią niemiecką. Wraz z wojskami Frontu Południowo-Zachodniego wyzwolił Donbas (13.08.1943 - 22.09.1943). Pod koniec września wyszedł na linię Zaporoże, Melitopol. Następnie odrzucono przeciwnika spod Melitopola i odcięto wojska niemieckie na Krymie (29.09.1943-05.11.1943). 20.10.1943 przemianowany na 4 Front Ukraiński.

Dowódcy[edytuj]

stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
generał pułkownik Andriej Jeriomienko 1 I 1943 - 2 II 1943
generał porucznik/generał pułkownik Rodion Malinowski 2 II 1943 - 22 III 1943
generał porucznik/generał pułkownik/generał armii Fiodor Tołbuchin 22 III 1943 - 20 X 1943

Bibliografia[edytuj]

  • Путеводитель В двух томах, том I, red. Л.В.Двойных, Т.Ф.Каряева, М.В.Стеганцев, 1991.
  • Военная история Государства Российского, Великая Отечественная
  • Действующая армия 1941-1945 гг., red. В. А. Золотарева,Москва 2005,
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija Moskwa 1978,
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 146.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa MON 1970
  • Władimir Bieszanow: Pogrom pancerny 1941. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN 978-83-1111-530-9.
  • Władimir Bieszanow: Czerwony blitzkrieg 1939-1940. Warszawa: Bellona, 2015. ISBN 978-83-1113-730-1.
  • Южный фронт / Front Południowy. [dostęp 2017-01-05].
  1. a b c Bieszanow 2009 ↓, s. 149.
  2. a b Front Południowy ↓.