Frydeckie państwo stanowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Frydeckie państwo stanowe na starych mapach
Jonas Nigrinus (1724)
Matthaeus Schubarth (1736)
Mattheus Seuter

Frydeckie państwo stanowe (cz. Frýdecké panství, łac. Status Minor Fridecensis) – państwo stanowe w okolicach miasta Frydek powstałe w 1573 z wydzielenia z księstwa cieszyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od 1290 obszar ten należał do księstwa cieszyńskiego, rządzonego przez Piastów cieszyńskich. Po raz pierwszy Frydek wraz z zamkiem i okolicznymi wsiami (Bruzowice, Stare Miasto, Baszka, Ligota Dolna) zastawiła księżna Ofka wraz z synami Arnoštowi z Tworkowa w 1434, za kwotę 500 kop groszy praskich. Po śmierci Ofki w 1447 Frydek z okolicznymi wsiami otrzymał Bolko II, a po jego śmierci jako oprawę wdowią, jego żona księżna Anna. W następnych dekadach zastawnymi właścicielami klucza frydeckiego byli Mikołaj Kornic z Dębowca, Jan Burzej z Klvova, Janusz Labut z Křin i Jan Trnka z Raciborza[1]. Pod koniec panowania Kazimierza II w zastaw klucz zatrzymał Jan z Pernsteinu, a w 1554 formalnie odzyskał je Wacław III Adam, który na jego terenie poszerzył wpływy luteranizmu. Z powodu nieustających kłopotów finansowych zastawiał jednak dobra frydeckie dalej: Jerzemu Czelo z Czechowic, Burianowi Barskiemu z Bastie i Janowi Puklerowi z Grodziska, z kolei w 1560 wydzielił z księstwa dla swego syna Fryderyka Kazimierza dział obejmujący początkowo Frydek, Frysztat i Skoczów z okolicznymi wsiami[2].

Książę Fryderyk Kazimierz zmarł w 1571, po czym Wacław III Adam by spłacił jego długi zmuszony definitywnie sprzedać dobra frydeckie w 1573 co utworzyło frydeckie mniejsze państwo stanowe. 14 lutego tego roku zakupili je za 36 000 złotych Jerzy i Maciej z Łagowa i Starej Wsi (von Logau i Altendorf) z dolnośląskiej rodziny szlacheckiej. Logauowie posiadali również położone po drugiej stronie Ostrawicy dobra misteckie. Na frydeckim zamku zasiadł Jerzy z Łagowa przebudowując go przy okazji w stylu renesansowym. 17 listopada 1581 Logauowie sprzedali zarówno dobra frydeckie jak i misteckie biskupowi ołomunieckiego Stanisławowi Pawłowskiemu. Z powodu protestów szlachty śląskiej w 1584 odsprzedał państwo frydeckie za 28 000 złotych Bartłomiejowi Bruntalskiemu z Wierzbnej, co zakończyło blisko 180-letni okres wspólnych rządów regionu frydecko-misteckiego. Obaj władcy przyczynili się do usunięcia ewangelickich pastorów i wpływów nowego wyznania we frydeckim państwie stanowym[3]. W 1599 cieszyński książę Adam Wacław zamierzał ponowić staranie o odzyskanie Frydka[4]. W 1636 odkupił je Jerzy hrabia von Oppersdorff, który frydecki zamek przebudował w stylu barokowym. Osadnictwo wołoskie w górach zrodziło konflikt graniczny z państwem hukwaldzkim, rozwiązany ugodą z biskupeł ołomunieckim w 1668[5]. W 1699 właścicielami dominium frydeckiego zostali Prażmowie[6]. W 1797 Albert Sasko-Cieszyński, książę cieszyński wykupił od Prażmów państwo frydeckie i włączył je do Komory Cieszyńskiej[7].

Kamień graniczny państwa frydeckiego z 1669 roku

Terytorium i osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

W chwili sprzedaży dóbr frydeckich w 1573 w jego skład weszły miasto Frydek i 16 osad wiejskich[a]: Baszka, Bruzowice, Dobra, Janowice, Leskowiec, Ligota Dolna, Ligota Górna, Lubno, Noszowice, Październa, Prżno, Raszkowice, Siedliszcze, Skalica, Stare Miasto i Wojkowice, łącznie ok. 140 km², zamieszkanych przez 510 rodzin (z czego 163 we Frydku)[8]. Do frydeckiego państwa stanowego zaliczano również Żermanice, które jeszcze w XV wieku zostały wykupione przez Jana Trnka z Raciborza, dzierżawcę klucza frydeckiego, który to podarował je następnie miastu na własność[9]. Do 1636 na jego terenie powstały kolejne osady takie jak: Kaniowice, Malenowice, Morawka i Nowa Wieś. W latach 20. XVIII wieku państwo frydeckie liczyło już 24 wsi[5] (doszły m.in. Krasna i Stare Hamry. W 1771 założono z kolei wieś Prażmo.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Jako że zostały one retropsektywnie w 1584 wymienione w dokumencie sprzedaży państwa przez Stanisława Pawłowskiego Bartłomiejowi z Wierzbna

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. I. Panic, 2011, s. 65
  2. I. Panic, 2011, s. 62
  3. I. Panic, 2011, s. 268
  4. I. Panic, 2011, s. 310
  5. a b J. Spyra, 2012, s. 14
  6. Piotr Nowicki: Beskid Śląsko-Morawski. Warszawa: PTTK "Kraj", 1997, s. 26. ISBN 83-7005-387-4.
  7. J. Spyra, 2012, s. 18
  8. I. Panic, 2011, ss. 224-225
  9. Historie obce Žermanice (cz.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]