Fryderyk Pautsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fryderyk Pautsch
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

22 września 1877
Delatyn

Data i miejsce śmierci

5 lipca 1950
Kraków

Miejsce spoczynku

Cmentarz Rakowicki

Zawód, zajęcie

artysta malarz

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Tablica pamiątkowa we Wrocławiu
Willa Fryderyka Pautscha w Krakowie

Fryderyk Pautsch (ur. 22 września 1877 w Delatynie, zm. 5 lipca 1950 w Krakowie) – polski malarz reprezentujący nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Fryderyka (1854–1934) i Elżbiety (oboje rodzice pochodzenia czeskiego). Od 1898 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie, rok później kontynuował ten kierunek na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pod kątem artystycznym kształcił się w latach 1900–1906 w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Unierzyskiego i Leona Wyczółkowskiego. Od 1902 do 1905 pracował jako karykaturzysta w czasopismach „Chochoł” i „Liberum Veto”. W latach 1905–1906, dzięki otrzymanemu stypendium, edukował się w Académie Julian w Paryżu. Osiadł we Lwowie, skąd często urządzał wielomiesięczne wyprawy na polskie Pokucie. Od 1908 był członkiem Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, a od 1912 wiedeńskiej grupy Hagenbund. W tym samym roku podjął pracę jako nauczyciel malarstwa dekoracyjnego w Królewskiej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu. W okresie I wojny światowej był żołnierzem armii austriackiej.
W 1919 został dyrektorem Szkoły Sztuk Zdobniczych w Poznaniu. Był współzałożycielem i pierwszym prezesem (od 1921) grupy artystów wielkopolskich „Świt”.
W 1925 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie od 1927 roku zamieszkał we własnej wilii z ogrodem na ulicy Kazimierza Wielkiego 105[1]. Został profesorem Akademii Sztuk Pięknych, a także dwukrotnie w latach 1931 i 1936 również jej rektorem. W czasie okupacji wykładał w Państwowej Szkole Rzemiosła Artystycznego w Krakowie. W 1945 powrócił do pracy w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie[2].

Pod koniec życia dotknął go paraliż prawej ręki, który uniemożliwił mu malowanie[3]. Zmarł 5 lipca 1950 w Krakowie[4]. Został pochowany 7 lipca 1950 na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XXXVIII-4-23)[5][4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym okresie malował barwne sceny z życia Hucułów[6]. W swoich obrazach odtwarzał wiejskie obyczaje np. Wesele huculskie (1913), rytuały religijne np. Pogrzeb huculski (1907), Dziady na odpuście (1907), utrwalał epizody z życia codziennego np. Targ huculski (1913)[7].
W latach 1908–1910 Pautsch malował głównie wizerunki przedstawicieli intelektualno-artystycznej elity Lwowa. Powstały wtedy portrety Leopolda Staffa, Jana Kasprowicza[7]. Ten dział swojej twórczości kontynuował także podczas pobytu w Krakowie, wykonywał liczne portrety wybitnych osobistości związanych z miastem, różnych zawodów[1]. Jego portrety cechowały złożoność kompozycji, rozbudowane tła, atrybuty charakteryzujące wykonywaną przez niego profesję. Ze znanych postaci w życiu Krakowa wykonał portrety ludzi sceny – Ireny Solskiej, Wojciecha Brydzińskiego, Mariana Jednowskiego, ludzi związanych z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie – Stefana Filipkiewicza, Stanisława Popławskiego, naukowców – Konstantego Michalskiego, architektów m.in. Ludwika Wojtyczki, pisarzy - Karola Huberta Rostworowskiego, prawników – Józefa Muczkowskiego, historyków sztuki – Feliksa Kopery, prezydenta miasta Krakowa – Mieczysława Kaplickiego i innych. Fryderyk Pautsch malował także pejzaże, sceny historyczne, baśniowe, martwe natury[7].

Ordery, odznaczenia, nagrody[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Zofia Bednarska, Tadeusz Z. Bednarski: Krakowskim szlakiem Fryderyka Pautscha. Kraków: Oficyna Wydawniczo–Drukarska „Secesja” , 2010, ISBN 978-83-61926-00-9
  2. Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). T. 6. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1998. ISBN 83-85938-47-8.
  3. a b Fryderyk Pautsch. [dostęp 2022-07-31].
  4. a b Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Fryderyk Pautsch. rakowice.eu. [dostęp 2020-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
  5. Zgon prof. Fryderyka Pautscha. „Dziennik Polski”. Nr 184, s. 2, 6 lipca 1950. 
  6. Nowa encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, ISBN 83-01-11967-5
  7. a b c d Fryderyk Pautsch. [dostęp 2022-07-31].
  8. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468 „za zasługi na polu rozwoju sztuki”.
  9. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 345 „za zasługi na polu sztuki oraz pracy pedagogicznej”.
  10. Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności, 1923/24. Nagrody.. [dostęp 2022-07-31].
  11. M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 606 „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]