Frydrychowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Frydrychowice
Herb
Herb Frydrychowic
"Wielki dwór" we Frydrychowicach
"Wielki dwór" we Frydrychowicach
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wadowicki
Gmina Wieprz
Wysokość 260-350 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 2799
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-108
Tablice rejestracyjne KWA
SIMC 0075311
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Frydrychowice
Frydrychowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Frydrychowice
Frydrychowice
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Frydrychowice
Frydrychowice
Ziemia 49°54′56″N 19°24′51″E/49,915556 19,414167

Frydrychowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, w gminie Wieprz.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Położona 270 m n.p.m., na Pogórzu Śląskim, nad potokiem Frydrychówka należącym do zlewni Skawy, przy lokalnej szosie WadowiceWieprz (8 km od Wadowic).

Nazwa[edytuj]

W źródłach pisanych wzmiankowana po raz pierwszy w 1325 r. jako Wridrichowicz. W okresie późniejszym używane były następujące nazwy wsi: Wriderichowicz – 1327, villa Wriderici – 1328, Fredrichowicz – 1339, Fredrichovicz – 1348, Fredorichowicz – 1350, Fridrichow – 1364, Frudrichowicze – 1404, Fruczdorf – 1419, Frydrychow – 1442, Fredrichowycze – 1470-80, Fridrichowicze – 1490, Fridrichow – 1503. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Fredrichowycze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[1]

Nazwa ma charakter patronimiczny i pochodzi od imienia Friedrich lub Frydrych (łac. Friderici villa)[2].

Historia[edytuj]

Wieś założona została prawdopodobnie na przełomie XIII/XIV w. Od 1364 r. do początku XVII w. Frydrychowice były własnością szlachecką rodu rycerskiego pochodzenia ruskiego, herbu Kornicz, który około XV w. przybrał nazwisko Frydrychowskich. Właścicielami wsi w drugiej poł. XIV w. oraz w pierwszej poł. XV w. byli kolejno: Niczko Rusin (Ruthenus) (1364), Mieszko z Frydrychowic (1380), Pieszyk z Frydrychowic (1388), Miczek z Frydrychowic (1395), Piechna – żona Przecława z Frydrychowic (1402), Michał Rusin z Frydrychowic (1404-1413), Janusz Rusin z Frydrychowic (1406), Piotr Falkenberg z Frydrychowic (1419), Stanisław z Frydrychowic – starosta oświęcimski (1440-1441), Aleksander z Frydrychowic (1452), Aleksander Frydrychowski z Frydrychowic i Przybradzy (1470-1480), Michał Frydrychowski (1480), Mikołaj Frydrychowski (1482). W 1581 r. właścicielami byli: Michał, Krzysztof, Stanisław, Piotr i Aleksy Frydrychowscy.

W XVII w. Frydrychowice stanowiły własność następujących rodów: Worszyckich, Trembeckich, Brodeckich oraz Kossów. W następnym stuleciu wieś były współwłasnością kilkunastu rodzin szlacheckich. Tym samym majątek uległ rozdrobnieniu, w wyniku czego Frydrychowice stały się typową wsią cząstkową, która zarządzali m.in. Drohojowscy herbu Kornicz, Hebdowie herbu Stary Koń, Jaklińscy herbu Ostoja, Nimirscy herbu Gozdawa, Jezierscy herbu Prus, Siedleccy herbu Grzymała, Sternalscy, Lekszczyńscy herbu Warmia, Białobrzescy herbu Abdank, Aleksandrowscy herbu Topór[3].

Około 1857 r. właścicielami tabularnymi wsi byli Paweł Kozioł i Ludwika Pleszowska, a następnie Władysława Sławińska (1857), Tekla Modelska (1860), Michał Adwentowicz (1864). Około 1880 r. we Frydrychowicach znajdowały się trzy folwarki: Michałowszczyzna, Wolszczyzna, Szwarcowizna. Do 1939 r. wymienione są trzy dwory: Konrada Kozioła (150 mórg), Antoniego Szczerbowskiego (250 mórg), Czesława Łuszczkiewicza (200 mórg) – Folwark Wielki należał do rodziny Łuszczkiewiczów.

W 1897 r. z inicjatywy m. Magdaleny Szewczyk CMBB założono Dom Zakonny sióstr serafitek. Obok wzniesiono budynek przytułku dla ludzi osamotnionych oraz ochronki dla dzieci. Zakłady te rozpoczęły działalność pod wezwaniem św. Józefa w 1901 r.[4]

Z Frydrychowicami związani byli miejscem urodzenia:

  • prof. gimn. Wincenty Stroka (1837-1928), poeta, publicysta, poliglota i pedagog,
  • Karol Pustelnik (1918-2010), artysta malarz, członek Grupy Krakowskiej II.
  • o. prof. Benignus Józef Wanat OCD (1934-2013), karmelita bosy, historyk zgromadzenia oraz historyk sztuki.

Miejscem śmierci:

  • dr Marek Łuszczkiewicz (1873-1932), działacz polityczny, poseł do parlamentu w Wiedniu.

Herb[edytuj]

W przeszłości wieś dzieliła się na dworską i gromadzką. Każda z nich prowadziła oddzielną kancelarię i posługiwała się do celów urzędowych własną pieczęcią. Kancelaria gromadzka miała pieczęć okrągłą z godłem wyobrażającym koronę nad dwoma skrzyżowanymi gałązkami. W otoku widniał napis: „Wieś Frydrychowice Nr 20”. Godło jest diademem królewskim symbolizującym godność, honor, chwałę zaszczyty i promienie słoneczne. Pośrednio wiąże się z charakterem wsi będącej niegdyś szlachecką. Pieczęcie dworskie zanikły, z chwilą podporządkowania dworów władzom gminnym (1919 r.). Natomiast pieczęcie gromadzkie przetrwały do utworzenia gmin zbiorowych (1935 r.). Obowiązujący aktualnie herb sołectwa Frydrychowice nawiązuje do znaku napieczętnego z XIX w.

Zabytki[edytuj]

Pierwsze wzmianki o miejscowym kościele pochodzą z lat 1325-1327. W 1440 r. wzmiankowany jest jako parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła, co potwierdza Liber beneficiorum. W okresie reformacji stał się miejscem zgromadzeń zboru kalwińskiego. Został przywrócony Kościołowi katolickiemu i rekoncyliowany w 1615 r. Miejscowe bractwo różańcowe powstało w 1657 r. staraniem kanonika kościoła pw. Wszystkich Świętych w Krakowie, a jednocześnie miejscowego proboszcza, ks. Filipa Kowalskiego. Jak pisał w połowie XIX w. Józef Łepkowski, "Budynek kościelny drewniany obszerny, bez szczególnego architektonicznego typu. (...) Wieża baniasta w stylu XVII wieku, wchód główny przez nią". Dziś już nie zachowany - spłonął w 1929 r.[5]. Na jego miejscu wznosi się bezstylowa świątynia zbudowana w latach 1929-1931 pod wezwaniem św. Archaniołów Michała Gabriela i Rafała.

Z zabytków zachowała się kapliczka przydrożna z 1874 r., a z dawnych 4 dworów pozostał jedynie zespół dworsko-parkowy tzw. "Wielkiego Dworu" (dziś w stanie daleko posuniętej ruiny) z zabudowaniami gospodarczymi i budynkiem dawnej szkoły z XIX w.

Przypisy

  1. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, str.231.
  2. J. Ptaśnik, Studya nad patrycyatem krakowskim wieków średnich, "Rocznik Krakowski", t. XV, Kraków 1913, s. 29.
  3. K. Sosnowski, Ziemia Krakowska, t. II: Pogórze Karpackie, Kraków 1948, s. 222, podaje: "Socjalnie o wiele ciekawszą jest o 4 km na płd leżąca, rozległa wieś Frydrychowice, która była zaściankiem szlacheckim z kilkunastu folwarkami i z licznymi drobniejszymi zagrodami; te z biegiem czasu topniały i przeszły w ręce chłopskie."
  4. Opieka nad macierzyństwem, dziećmi i młodzieżą w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1928, s. 287
  5. Archiwalna fotografia z 1929 r., zob. Serwis kościoły drewniane w Polsce: Frydrychowice: http://www.kosciolydrewniane.pl/pages/drewniane/stare/40280.html [Data dostępu: 25.06.2016]

Bibliografia[edytuj]

  1. J. Długosz, Opera omnia, ed. A. Przeździecki, vol. VIII, Kraków 1864.
  2. J. Łepkowski, Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa, Kraków 1861.
  3. J. Putek, O zbójnickich zamkach, heretyckich zborach i oświęcimskiej Jerozolimie, Kraków 1938.
  4. K. Ślusarek, Drobna szlachta w Galicji, 1772-1848, Kraków 1994.
  5. P. Mostowik, Z dziejów Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego XII-XVI w., Toruń 2005.