Funkcja społeczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Funkcja społeczna – w ujęciu organicyzmu oraz funkcjonalizmu właściwość elementu systemu społecznego określająca jego wpływ na pozostałe elementy, a także na system jako całość, z podkreśleniem roli tego elementu w podtrzymaniu trwania systemu[1]. Jako elementy funkcjonalne traktowane są te, które mogą ustandaryzowane (role, procesy, wzory kulturowe, normy, struktury itp.)[2].

Pojęcie funkcji w socjologii zaczerpnięte zostało z biologii i początkowo używane było w organicyzmie i ewolucjonizmie, a później rozwijane w ramach funkcjonalizmu. W analogiach organicystycznych zakładano, że organizm posiada wyspecjalizowane, jednofunkcyjne organy, za to społeczeństwo wielofunkcyjne i zastępowalne elementy[3]. Do socjologii wprowadzone zostało przez Herberta Spencera[4], dla którego funkcja, w odróżnieniu od struktury określa sposoby działania i przekształcenia „całości społecznych”[5]. Analogia organicystyczna polegała na tym, że wraz ze zróżnicowaniem struktury następuje zróżnicowanie funkcji, ale zarówno organizm biologiczny, jak i społeczna całość wymaga zintegrowania struktur oraz funkcji[6]. Systemowe podejście Spencera odnosiło się przede wszystkim do funkcji, jakie pełnią w społeczeństwie instytucje. Zakładał on, że: są one ze sobą powiązane, tworząc system; każda z nich ma własne, specyficzne funkcje; funkcjonowanie systemu zależy od funkcjonowania jego podsystemów; przejmowanie przez instytucje funkcji dla nich niespecyficznych może prowadzić do regresji systemu[7]. W ujęciu Bronisława Malinowskiego funkcją instytucji jest rezultat w zaspokajaniu potrzeb jednostek[8].

Badania funkcji elementu systemu społecznego (praktyki, instytucji) polegają na analizie sposobu jego wpływu na trwanie społeczeństwa[9]. W badaniach antropologicznych pojęcie funkcji odnosiło się także do wymogu powiązania elementu kulturowego z jego kontekstem w systemie oraz w celach utylitarnych jako narzędzie heurystyczne pozwalające określić użyteczność kulturową i „życiową” zjawisk społecznych[10].

W socjologistycznym ujęciu Émila Durkheima części społeczne rozpatrywane są przede wszystkim z punktu widzenia ich funkcji dla całości, społeczeństwo zaś nie może być w analizach redukowane do sumy swoich części, co prowadziło do teleologicznych sądów. Systemy społeczne traktowane są przez niego jako posiadające własne potrzeby funkcjonalne, a ich niezaspokojenie prowadzi do tego, że stany „normalne” społeczeństw zmieniają się w „patologiczne”[11].

Bronisław Malinowski, jeden z twórców funkcjonalizmu w socjologii, rozpatrywał funkcję w odniesieniu do sposobu wyjaśniania faktów antropologicznych, aby zrozumieć istotę kultury „ludów tubylczych”. Definiował to pojęcie jako rolę tychże faktów w całościowym systemie kultury, sposób ich wiązania się wewnątrz systemu oraz jako sposób powiązania systemu z otoczeniem[12].

W krytycznej analizie funkcjonalnej, którą zastosował Robert K. Merton, charakteryzując założenia wczesnego funkcjonalizmu: funkcjonalną jedność społeczeństwa, funkcjonalny uniwersalizm oraz funkcjonalną niezbędność[13], rozróżnił z jednej strony funkcje pozytywne (eufunkcje) i negatywne (dysfunkcje) elementów systemu społecznego, a z drugiej jawne i ukryte[14][15]. Odrzucając niezbędność funkcjonalną elementów systemu społecznego, wprowadził koncepcję alternatyw funkcjonalnych[16]. Krytykując uniwersalny funkcjonalizm, przytaczał, że według Bronisława Malinowskiego każdy element pełni istotną funkcję[17][18]. Jednakże również Malinowski znajdował wyjątki, zakładając np., że w przypadku niektórych działań, jak zaspokajanie potrzeb duchowych, pojęcie funkcji „załamuje się” w swoim „instrumentalnym charakterze”, ponieważ takie działania są dla człowieka celem samym w sobie[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]