Góra Świętego Marcina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Góra Świętego Marcina
Góra św. Marcina widziana z Płaskowyżu Tarnowskiego
Góra św. Marcina widziana z Płaskowyżu Tarnowskiego
Państwo  Polska
Pasmo Pogórze Ciężkowickie
Wysokość 384 m n.p.m.
Położenie na mapie Tarnowa
Mapa lokalizacyjna Tarnowa
Góra Świętego Marcina
Góra Świętego Marcina
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Góra Świętego Marcina
Góra Świętego Marcina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Góra Świętego Marcina
Góra Świętego Marcina
Ziemia49°59′23″N 21°00′20″E/49,989722 21,005556

Góra Świętego Marcina (384 m n.p.m.) – wzgórze położone na południowy wschód od centrum Tarnowa, częściowo w jego granicach administracyjnych. Stanowi północną krawędź progu Pogórza Karpackiego.

Nazwa góry (popularnie nazywanej Marcinką) pochodzi od zabytkowego kościoła św. Marcina w obecnej wsi Zawada, będącego najstarszą świątynią parafialną Tarnowa i jego najbliższych okolic. Góra św. Marcina leży w zlewni rzeki Białej, ostro załamując się nad jej doliną. Jej północny stok znajduje się w granicach administracyjnych Tarnowa, szczyt i łagodnie opadający stok południowy zajmują zabudowania Zawady. W pobliżu szczytu wzgórza niedaleko kościoła znajduje się nadajnik naziemny, należący do operatora EmiTel.

Stok północny porośnięty jest lasem wyżynnym, mieszanym, w którym dominującymi gatunkami są: dąb, buk i jesion (buczyna karpacka). Występuje tam też bluszcz pospolity, a z przedstawicieli fauny spotykamy m.in. kilka gatunków dzięciołów, borsuki, sarny i lisy. Las ten, do 1944 roku własność prywatna książąt Sanguszków, wszedł następnie w posiadanie Lasów Państwowych, a w 1963 roku został skomunalizowany. Obecnie stanowi zaplecze rekreacyjne dla mieszkańców Tarnowa. Na terenie lasu wytyczono sieć ścieżek pieszych i rowerowych, znajduje się tam też plac zabaw dla dzieci, a poniżej krawędzi lasu – basen kąpielowy[1].

W wyniku badań archeologicznych, prowadzonych na zachód od szczytu Góry św. Marcina w latach 1939, 1963–1969 oraz 1978–1986, odkopano pozostałości gotyckiego zamku, zbudowanego w I połowie XIV w. przez Spytka z Melsztyna. Zamek zbudowano na nieregularnym, owalnym planie z basztą od strony zachodniej. Podzielony był na dwie części: rezydencjalną i gospodarczą, rozdzielone wykutym w skale rowem, nad którym wzniesiono most zwodzony. Na zamku znajdowała się kaplica pw. Nawiedzenia NMP, poświęcona w 1331 roku. W czasie najazdu węgierskiego w 1441 roku zamek został zdobyty i zniszczony. Odbudował go kasztelan krakowski Jan Amor Tarnowski (junior) w poł. XV wieku. Hetman wielki koronny Jan Tarnowski przebudował w I połowie XVI w. rodową rezydencję w stylu renesansowym. Od końca XVI w. zamek przechodził kolejno w ręce rodów Ostrogskich, Zasławskich, Zamoyskich, a następnie Sanguszków. W XVII w. rozpoczęto jego rozbiórkę[2].

W latach 80. XX w. odkryto na terenie wzgórza również pozostałości grodziska wczesnośredniowiecznego z X–XI wieku[3].

Panorama Tarnowa z Góry św. Marcina


Zobacz też: Zamek w Tarnowie

Przypisy

  1. Oficjalny portal Tarnowa [dostęp 18 maja 2011 (strona zarchiwizowana)]
  2. Zamki Polskie [dostęp 22 lipca 2009]
  3. Grodzisko wczesnośredniowieczne. zawada.net.pl. [dostęp 2009-07-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-05)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Matuszczyk, Pogórze Karpackie, Tarnów 1995, ​ISBN 83-903260-1-9