Góra Zyndrama

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Góra Zyndrama
Ilustracja
Prace na stanowisku archeologicznym przy murze z wczesnej epoki brązu (2016)
Państwo  Polska
Położenie Dolina Dunajca, 50 m ponad dnem doliny
Pasmo Pasmo Radziejowej
Wysokość 410 m n.p.m.
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Góra Zyndrama
Góra Zyndrama
Ziemia49°55′04″N 20°46′07″E/49,917778 20,768611

Góra Zyndrama – wzniesienie o wysokości bezwzględnej 410 m zlokalizowane w Maszkowicach, w województwie małopolskim.

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

Prehistoryczne osiedle obronne zamieszkane we wczesnej epoce brązu (1750–1550 p.n.e.), na przełomie epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (950–400 p.n.e.) oraz w okresie lateńskim (200–50 p.n.e.).

Pierwsze badania wykopaliskowe, przeprowadzone z ramienia Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego przez dr Marię Cabalską, odbyły się w latach 1959–1975. Od 2010 roku realizowane są nowe prace wykopaliskowe, kierowane przez dr hab. Marcina S. Przybyłę z Instytutu Archeologii UJ[1].

Najbardziej spektakularnym wynikiem nowych badań jest odkrycie kamiennych fortyfikacji z najstarszej fazy istnienia osady (ok. 1750 p.n.e.). Jest to jeden z najstarszych w Europie (poza basenem Morza Śródziemnego) i najstarszy w Polsce przykład kamiennej architektury obronnej. Mur z Góry Zyndrama pod względem niektórych rozwiązań konstrukcyjnych wykazuje związki z budowlami z obszarów alpejskich i śródziemnomorskich, co może sugerować, że niektórzy z założycieli osady pochodzili z południa Europy. Badania geofizyczne dowodzą, że posiadał on do ok. 200 m długości i otaczał osadę od wschodu i północy. Konstrukcja składa się z wewnętrznej partii i fasady zbudowanej z bardzo dużych, regularnych bloków kamiennych. Całkowita szerokość muru wynosi ok. 2 m, a wysokość mogła sięgać ok. 3 m. W 2015 roku stwierdzono, że do wnętrza osady od strony wschodniej prowadziła brama, której przejście dekorowane było sześcioma kamiennymi stelami[2][3]. Jej częściowa rekonstrukcja została przeprowadzona w 2018 roku[4]. W trakcie badań w 2017 zostały natomiast odsłonięte relikty głównej bramy prowadzącej do wnętrza warowni[5][6].

W czasie badań wykopaliskowych w latach 2010–2018 odkryto również pozostałości domostw z czasów istnienia muru kamiennego. Domy te zbudowane były z drewna i gliny oraz posiadały powierzchnię od 30 do 50 m². W ich pozostałościach odkryto tysiące ułamków naczyń glinianych, narzędzia kamienne i kościane, a także pojedyncze przedmioty wykonane z brązu i bursztynowy paciorek. Odkryta na stanowisku ceramika należy do tzw. kultury Otomani-Füzesabony[7][8].

Po trwającej około 500 lat przerwie, Góra Zyndrama została zasiedlona na nowo, przy wtórnym wykorzystaniu reliktów wcześniejszych fortyfikacji[9]. Prawdopodobnie w tym okresie istniały również sztuczne umocnienia osady, jakkolwiek wykonane z drewna lub ziemi. Rozmiary młodszego osiedla były znacznie większe niż osady z wczesnej epoki brązu. Ceramika znajdowana w nawarstwieniach młodszej osady, to zarówno naczynia kultury łużyckiej, jak i typowe dla strefy karpackiej (np. kultura Gáva). Z kolejnym okresem zasiedlenia stanowiska związany jest pokaźny zbiór przedmiotów żelaznych (ozdób i narzędzi), który pochodzi z dawnych badań. W najmłodszej fazie istnienia osada zasiedlona była przez społeczność związaną z tzw. kulturą puchowską[10].

Badania archeologiczne nie potwierdziły obecności na grodzisku w Maszkowicach średniowiecznej rezydencji lub zamku, które można by wiązać z osobą Zyndrama z Maszkowic. Takie utożsamienie przyjmowała lokalna legenda powstała na przełomie XIX i XX wieku. W 1910 roku, w pobliżu grodziska, umieszczono kamień upamiętniający 500-lecie bitwy pod Grunwaldem, które obchodzono właśnie na szczycie góry[11]. W okresie obchodów milenijnych w miejscu kamienia pamiątkowego powstał pomnik, który uzupełniany był o dalsze tablice w następnych dekadach[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Magdalena Skoneczna. Dwa metry w głąb przeszłości. „Archeologia Żywa”. 2/2012. s. 44–46. 
  2. Marcin Przybyła: Early Bronze Age stone architecture discovered in the Polish Carpathians. W: AKorrBl 46/3 [on-line]. 2016. s. 291–308. [dostęp 2017-04-29].
  3. Archeologia UJ. Odkrycia niezwykłych kamiennych konstrukcji na Górze Zyndrama w Maszkowicach. YouTube. [dostęp 2017-04-29].
  4. Góra Zyndrama w Maszkowicach. Badania archeologiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-12-19].
  5. Góra Zyndrama w Maszkowicach. Badania archeologiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2018-12-19].
  6. Archeologia UJ: osiedle obronne na Górze Zyndrama. [dostęp 2018-12-19].
  7. Marcin S. Przybyła, Magdalena Skoneczna: The fortified settlement from the Early and Middle Bronze Age at Maszkowice, Nowy Sącz district (Western Carpathians). Preliminary results of studies conducted in the years 2009–2012. W: RechACrac [on-line]. 2011. s. 5–66. [dostęp 2017-04-30].
  8. Archeologia UJ: osiedle obronne na Górze Zyndrama. [dostęp 2018-12-19].
  9. Marcin S. Przybyła, Joanna Jędrysik, Recycled fortifications: the Late Bronze and Iron Age settlement in Maszkowice (Western Carpathians), t. Fortifcations: Rise and Fall of Defended Sites In Late Bronze and Early Iron Age Of South-East Europe. Internat. Conference in Timișoara, Romania from November 11th to 13th, 2015, Berliner Beiträge zur Vor- und Frühgeschichte 21, Berlin, s. 91-106.
  10. Renata Madyda-Legutko: Zróżnicowanie kulturowe polskiej strefy beskidzkiej w okresie lateńskim i rzymskim. Kraków: 1996, seria: Rozprawy Habilitacyjne UJ.
  11. Antoni Kurzeja: Z rodzinnych stron Mikołaja Zyndrama, wodza spod Grunwaldu. [dostęp 2017-05-04].
  12. Łącko (pol.). odkryjbeskidwyspowy.pl. [dostęp 2017-05-25].