Górnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne znaczenia.
Amerykański górnik, fot. 1946 r.
Górnik z Pennsylvanii, fot. 1942 r.
Górnik ręcznie urabiający caliznę przy świetle świecy w poszukiwaniu opalu
Górnicy nawiercający caliznę pokładu węgla kamiennego

Górnik (gwar. gwarek, grubiorz, murcek, bergman[1]) – w szerokim znaczeniu potocznym: każdy pracownik zakładu górniczego, czyli kopalni; w węższym znaczeniu robotnik wykwalifikowany, tzw. rębacz (gwar. kopacz, hajer, hawierz, żeleźnik[2]), którego główne zadanie to urabianie kopaliny[1][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Za najstarszych górników świata można uznać ludzi pracujących w paleolitycznych kopalniach rogowca w Egipcie, które działały około 50 tysięcy lat p.n.e.[4]

Najstarsi znani górnicy pracujący na terenie obecnej Polski pracowali przy wydobyciu krzemienia w Krzemionkach[5].

Terminologia[edytuj | edytuj kod]

W zależności od specyfiki wykonywanych robót górniczych wyróżnia się współcześnie m.in.: górników drużyny naprawczej, przodkowych, przodowych, górników na filarze, na robotach eksploatacyjnych, rabowaczy, górników na robotach przygotowawczych, na robotach w kamieniu, na ścianie, na wdzierce, górników szybowych[6].

Polskie historyczne i gwarowe określenia robotników górniczych to m.in.:

  • ciągacz, obsługujący kołowrót do wyciągania urobku, załogi itp.[1]
  • ciskacz, wozak, wozacz, odstawiający ręcznie wózki z przodka[1]
  • flekarz, zliczający wozy zapełnione urobkiem[1]
  • hałdziarz, warpiarz, zwałowy, wywożący skałę płonną na hałdę[1]
  • hamowacz, opuszczający zapełnione wozy z urobkiem po pochylni[7]
  • koniarz, koniarek, wozak, trybarz, zajmujący się końmi ciągnącymi wózki lub poruszającymi kierat[7]
  • maszyniok, maszynista obsługujący lokomotywki kolei kopalnianej[7]
  • młynkarz, obsługujący ręczny wentylator[7]
  • szleper, śleper, narażacz, nakładacz, ładowacz, folowacz, ładujący wózki i ostawiający je na podszybie[2]
  • strzałowy, szyshajer, rębacz wykorzystujący ładunki wybuchowe do urabiania kopaliny[2]
  • zapinacz, spinający wozy lub przypinający je do liny[2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Gajda 1988 ↓, s. 437.
  2. a b c d Gajda 1988 ↓, s. 439.
  3. Gisman 1949 ↓, s. 82.
  4. Yvan Dionne: 5 Oldest Mines in the World: A Casual Survey (ang.). Promine, 2014-08-19. [dostęp 2017-08-16].
  5. Kazimierz Nowak: Polskie górnictwo: od czasów przedhistorycznych do lat 70. XX w.. Fundacja Wolnej Myśli, 1973. [dostęp 2017-08-16].
  6. Gisman 1949 ↓, s. 82–83.
  7. a b c d Gajda 1988 ↓, s. 438.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Gajda: Gwara górnicza. W: Górniczy stan w wierzeniach, obrzędach, humorze i pieśniach. Dorota Simonides (red.). Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1988. ISBN 83-7008-067-7.
  • Stanisław Gisman: Słownik górniczy. Hasło: górnik. Katowice: Instytut Węglowy, 1949.