Górnośląska Brygada WOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Górnośląska Brygada
Wojsk Ochrony Pogranicza
Ilustracja
Emblemat brygady
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1958
Rozformowanie 15 maja 1991
Nazwa wyróżniająca Górnośląska
Tradycje
Nadanie sztandaru 21 stycznia 1963
9 września 1989
Rodowód 10 Oddział Ochrony Pogranicza
10 Katowicki Oddział WOP
21 Brygada Ochrony Pogranicza
4 Brygada WOP
4 Górnośląska Brygada WOP
Kontynuacja Śląski Oddział Straży Granicznej i
Beskidzki Oddział Straży Granicznej
Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Bolesław Bonczar
Ostatni płk dypl. Tadeusz Jagodziński
Organizacja
Numer 2445-0-
Kryptonim Pejzaż[a], Agona[b], Aldona[c]
Dyslokacja Gliwice
ul. Nowotki 56
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Dowództwo WOP
(1958-1965 i 1972-1991)
Szefostwo WOP (1965-1971)
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II Klasy
Koszary GB WOP
Były budynek sztabu GB WOP (grudzień 2010)
Jeden z budynków koszarowych (styczeń 2009)
Jeden z placów apelowych (sierpień 2007)
Brama wjazdowa od ulicy Daszyńskiego dawniej Nowotki (sierpień 2007)
Budynek koszarowy przy ul. Bolesława Śmiałego (sierpień 2007)
Budynek koszarowy od ul. Daszyńskiego przed wyburzeniem (sierpień 2007)
Budynek koszarowy od ul. Daszyńskiego przed wyburzeniem (sierpień 2007)
Były hotel i kasyno GB WOP (styczeń 2011)
Budynek dawnej piekarni (sierpień 2007)
Byłe warsztaty samochodowe (sierpień 2007)
Pieczęć okrągła Górnośląskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza

Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (GBWOP) – brygada Wojsk Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

4 Górnośląska Brygada WOP została sformowana na podstawie zarządzenia Nr 075/58 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 kwietnia 1958 roku na bazie 4 Brygady WOP. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 56[1] z podległością Dowództwu WOP[2].

21 stycznia 1963 roku społeczności województw śląskiego i opolskiego ufundowały Brygadzie nowy sztandar[3]. W imieniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, aktu wręczenia dokonał wiceminister gen. bryg. Franciszek Szlachcic. Sztandar odebrał dowódca brygady płk Bolesław Bonczar. Brygada odznaczona została m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy, aktu dekoracji sztandaru w imieniu Rady Państwa dokonał gen.dyw Lucjan Czubiński Wiceminister MSW.

4 października 1983 roku Rada Państwa nadała Brygadzie Order Sztandaru Pracy II klasy. Aktu dekoracji sztandaru dokonał szef Wojsk Wewnętrznych gen.dyw. Lucjan Czubiński w obecności dowódcy WOP gen. bryg. Feliksa Stramika[4].

9 września 1989 roku w czasie uroczystej przysięgi żołnierzy brygady w Raciborzu, Brygadzie wręczono nowy sztandar ufundowany przez zakłady pracy i społeczeństwo pogranicza. Aktu wręczenia sztandaru dokonał dowódca WOP gen. dyw. Feliks Stramik, a sztandar przyjął dowódca brygady, płk dyl. Tadeusz Jagodziński[5].

Zarządzeniem nr 021 wydanym w dniu 7 maja 1991 roku przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z dniem 16 maja 1991 roku zostały rozwiązane jednostki WOP i powołane jednostki organizacyjne Straży Granicznej. Oddziałom zostały przydzielone nazwy związane z regionem, w którym działały[6].

Górnośląska Brygada WOP została rozformowana 15 maja 1991 roku[7]. Na jej bazie powstały dwa oddziały Straży Granicznej: Beskidzki w Cieszynie i Śląski w Raciborzu.

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna 4 Górnośląskiej Brygady WOP podano za: Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. s. 11–12, 14–16, 19–25.

  1. Cieszynkolejowa i drogowa
  2. Zebrzydowicekolejowa
  3. Chałupkidrogowa i kolejowa
  4. Pietrowicedrogowa
  5. Głuchołazykolejowa i drogowa

Stan etatowy brygady wynosił 2645 wojskowych.

W 1963 roku dowódca WOP nakazał skrócić odcinek 3 Karpackiej Brygady WOP i ustalił linię rozgraniczenia między karpacką, a górnośląską brygadą na granicy województw krakowskiego i katowickiego. Nakazał też z dniem 1 stycznia 1964 roku przekazać strażnice: Krężelka, Jaworzynka i Poniwiec Górnośląskiej Brygadzie WOP[f]. Termin zmieniono na 1 października 1963 roku. Strażnice podporządkowano dowództwu batalionu WOP Cieszyn.

1 lipca 1965 roku WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do MSW odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy[8].

1 października 1971 roku WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a od 1 stycznia 1972 roku pod względem gospodarczym MSW. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwa[9].

W lutym 1976 roku, związku z nowym podziałem administracyjnym kraju 34 Batalion WOP wraz z pięcioma placówkami został włączony w struktury organizacyjne 4 Górnośląskiej Brygady WOP[g]. Brygada zabezpieczała odcinek granicy na obszarze województw: bielskiego, katowickiego i opolskiego, tj. od znaku granicznego nr II/82 Lipnica Wielka do znaku granicznego nr IV/200 Złoty Stok. Długość odcinka wynosiła 439,9 km[10], a powierzchnia 6650 km²[9].

Układ organizacyjny brygady przed rozpoczęciem reorganizacji w 1976 roku przedstawiał się następująco:

W kwietniu 1976 roku brygada przeszła na dwuszczeblowy system dowodzenia. Rozformowano bataliony graniczne, strażnice podporządkowane zostały bezpośrednio pod dowództwo brygady. W miejsce batalionów granicznych sformowano:

  1. Placówka WOP Zawoja
  2. Placówka WOP Korbielów
  3. Placówka WOP Soblówka
  4. Placówka WOP Rycerka
  5. Placówka WOP Zwardoń
  6. Placówka WOP Jaworzynka
  7. Placówka WOP Wisła
  8. Placówka WOP Poniwiec
  9. Strażnica WOP Leszna Górna
  10. Strażnica WOP Cieszyn
  11. Strażnica WOP Pogwizdów
  12. Strażnica WOP Zebrzydowice
  13. Strażnica WOP Skrbeńsko
  14. Strażnica WOP Godów
  15. Strażnica WOP Gorzyce
  16. Strażnica WOP Chałupki
  17. Strażnica WOP Owsiszcze[i]?
  18. Strażnica WOP Krzanowice
  19. Strażnica WOP Kietrz
  20. Strażnica WOP Ściborzyce
  21. Strażnica WOP Pilszcz
  22. Strażnica WOP Boboluszki[i]?
  23. Strażnica WOP Bliszczyce
  24. Strażnica WOP Krasne Pole
  25. Strażnica WOP Równe
  26. Strażnica WOP Pomorzowice
  27. Strażnica WOP Krzyżkowice
  28. Strażnica WOP Trzebina
  29. Strażnica WOP Pokrzywna
  30. Strażnica WOP Konradów
  31. Strażnica WOP Gierałcice
  32. Strażnica WOP Jasienica Górna
  33. Strażnica WOP Gościce.

W 1976 roku zniesiona została numeracja brygad WOP. Wówczas to Zarządzeniem DWOP z 17 lutego 1976 roku i 25 lipca 1976 roku przyjęto tylko nazwę „regionalną” Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza[10].

13 grudnia 1981 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium w kraju dowódca Brygady wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[10].

W II połowie 1984 roku w wyniku reorganizacji Wojsk Ochrony Pogranicza ponownie utworzono bataliony graniczne podległe pod sztab Brygady. Układ organizacyjny przedstawiał się następująco:

Układ organizacyjny Brygady przed rozformowaniem w maju 1991 roku:

  1. Strażnica WOP Chałupki
  2. Strażnica WOP Krzanowice
  3. Strażnica WOP Kietrz
  4. Strażnica WOP Pilszcz
  5. Strażnica WOP Krasne Pole
  6. Strażnica WOP Pomorzowice
  7. Strażnica WOP Trzebina
  8. Strażnica WOP Konradów
  9. Strażnica WOP Gierałcice
  • Graniczne placówki kontrolne:
  1. Graniczna Placówka Kontrolna Cieszyn
  2. Graniczna Placówka Kontrolna Zebrzydowice
  3. Graniczna Placówka Kontrolna Chałupki
  4. Graniczna Placówka Kontrolna Pietrowice
  5. Graniczna Placówka Kontrolna Głuchołazy.

Oficerowie brygady[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy brygady
Kierownicy sekcji KRG[15]
  • kpt. Lewicki
  • mjr Jan Turski
  • ppłk Czesław Połacik
  • ppłk Józef Mosur
  • ppłk Jerzy Janicki
batalion odwodowy
szkoła podoficerska

Oficerowie brygady:

Historia brygady[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim brygady w 1961 roku
  2. Kryptonim brygady w latach 1972–1973
  3. Kryptonim brygady w latach 80. XX wieku
  4. Zarządzeniem MSW nr 0104/61/WW z 4 lipca 1961 roku rozformowano 44 batalion WOP w Głubczycach. Komendę nad strażnicami objęły sąsiednie bataliony: 45. w Prudniku oraz 43. w RaciborzuProchowicz 2011 ↓, s. 234.
  5. Batalion ostatecznie rozformowano w 1962 roku. Zarządzenie organizacyjne MSW nr 095 z dnia 24.05.1962 r.
  6. Rozkaz Dowódcy WOP nr PF-121/WOP z dnia 17.07.1963 r. w sprawie zmian organizacyjnych w 3 Karpackiej BWOP.
  7. Rozkaz Dowódcy WOP nr 009/WOP z dnia 17.02.1976 r.
  8. Dowództwo brygady 1976 rok, przed przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia w kwietniu 1976 roku[11]
  9. a b Rozformowano w II połowie lat 70. XX w.
  10. do 20 stycznia 1989 roku
  11. do sierpnia 1989 roku
  12. do 1990 roku
  13. do sierpnia 1990 roku
  14. Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 068/org z dnia 12 marca 1990 r. w sprawie rozformowania batalionu granicznego GB WOP w Raciborzu oraz zmianach etatowych w jednostkach WOP (zarządzenie do 24 listopada 2010 r. opatrzone było klauzulą tajne)[14]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jackiewicz 1998 ↓, s. 144.
  2. Żurawlow 2014 ↓, s. 37.
  3. a b c Gacek 2005 ↓, s. 12.
  4. a b c Gacek 2005 ↓, s. 19.
  5. a b c d e f Gacek 2005 ↓, s. 22.
  6. ASG, sygn. 445/7 s 43-48 ↓.
  7. a b Gacek 2005 ↓, s. 47.
  8. Żurawlow 2014 ↓, s. 37–38.
  9. a b c d e Żurawlow 2014 ↓, s. 38.
  10. a b c d Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  11. a b Gacek 2005 ↓, s. 14.
  12. Gacek 2005 ↓, s. 19–20.
  13. Ostatnie pożegnanie śp. płk w st. spocz. Stefan Gacek (pol.). emeryci-sg.org.pl, 2019-02-13. [dostęp 2019-03-06].
  14. a b c d e f Gacek 2005 ↓, s. 23.
  15. Jarmoliński 2013 ↓, s. 157.
  16. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  17. Gacek 2005 ↓, s. 9.
  18. a b c Gacek 2005 ↓, s. 41.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 11.
  20. Kudasiewicz 2004a ↓, s. 10.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 36.
  22. a b c Gacek 2005 ↓, s. 13.
  23. a b c Gacek 2005 ↓, s. 42.
  24. a b Gacek 2005 ↓, s. 18.
  25. Gacek 2005 ↓, s. 43.
  26. Gacek 2005 ↓, s. 44.
  27. Kudasiewicz 2004b ↓, s. 10.
  28. a b Gacek 2005 ↓, s. 45.
  29. Gacek 2005 ↓, s. 46.
  30. Łach 2013 ↓, s. 170.
  31. a b Żurawlow 2011 ↓, s. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]