Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy związku metropolitalnego w woj. śląskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia
związek metropolitalny
Widoki z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii: Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, Zbiornik Pogoria III w Dąbrowie Górniczej, Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich, Centrum Katowic, Radiostacja gliwicka, Drogowa Trasa Średnicowa w Rudzie Śląskiej, Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach
Widoki z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii: Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, Zbiornik Pogoria III w Dąbrowie Górniczej, Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich, Centrum Katowic, Radiostacja gliwicka, Drogowa Trasa Średnicowa w Rudzie Śląskiej, Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Data powstania 1 lipca 2017
Siedziba Katowice
Zarządzający Kazimierz Karolczak
Powierzchnia (2017) 2 553[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

2 279 560[1]
• gęstość 893[1] os./km²
Mniejszości śląska
Szczegółowy podział administracyjny (2017)
Liczba gmin miejskich 26
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 13
Położenie na mapie województwa
Górnośląsko-Zagłebiowska Metropolia - gminy.png
brak współrzędnych
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM)związek metropolitalny w południowej Polsce, w województwie śląskim, utworzony na obszarze konurbacji górnośląskiej 1 lipca 2017 rozporządzeniem Rady Ministrów, na podstawie ustawy z dnia 9 marca 2017[2][3][4]. Związek rozpoczął działalność z początkiem 2018 i otrzymuje dochody z budżetu państwa – 5% udziału w podatku PIT od osób mieszkających na obszarze związku. Otrzymuje także składki z budżetów tworzących go gmin[5].

Metropolia leży na trasie głównych szlaków krajowych i międzynarodowych zarówno drogowych, jak i kolejowych. Na północy Metropolii funkcjonuje międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Metropolia jest ośrodkiem gospodarczym, będąc centrum handlowo-usługowym ze znacznym udziałem działalności produkcyjnej. Jest również ośrodkiem koncentracji specjalistycznych usług medycznych, funkcji akademickiej, kulturalnej, religijnej oraz sportowej.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii wchodzi 41 gmin (w tym miast) województwa śląskiego[1]:

Gmina (miasto) Przynależność do powiatu Populacja
(2016-12-31)[6]
Powierzchnia
(2017-01-01) [km²][7]
Będzin powiat będziński 57 555 37,37
Bieruń powiat bieruńsko-lędziński 19 645 40,49
Bobrowniki powiat będziński 11 933 51,48
Bojszowy powiat bieruńsko-lędziński 7674 34,69
Bytom miasto na prawach powiatu 169 617 69,44
Chełm Śląski powiat bieruńsko-lędziński 6213 23,33
Chorzów miasto na prawach powiatu 109 398 33,24
Czeladź powiat będziński 32 078 16,38
Dąbrowa Górnicza miasto na prawach powiatu 121 802 188,73
Gierałtowice powiat gliwicki 11 894 38,06
Gliwice miasto na prawach powiatu 182 156 133,88
Imielin powiat bieruńsko-lędziński 8896 27,99
Katowice miasto na prawach powiatu 298 111 164,64
Knurów powiat gliwicki 38 652 33,95
Kobiór powiat pszczyński 4912 48,19
Lędziny powiat bieruńsko-lędziński 16 726 31,65
Łaziska Górne powiat mikołowski 22 427 20,07
Mierzęcice powiat będziński 7668 49,43
Mikołów powiat mikołowski 40 114 79,21
Mysłowice miasto na prawach powiatu 74 592 65,62
Ożarowice powiat tarnogórski 5731 45,88
Piekary Śląskie miasto na prawach powiatu 55 954 39,98
Pilchowice powiat gliwicki 11 698 69,83
Psary powiat będziński 11 966 46,16
Pyskowice powiat gliwicki 18 412 30,89
Radzionków powiat tarnogórski 16 875 13,20
Ruda Śląska miasto na prawach powiatu 139 125 77,73
Rudziniec powiat gliwicki 10 617 159,14
Siemianowice Śląskie miasto na prawach powiatu 67 905 25,50
Siewierz powiat będziński 12 366 113,85
Sławków powiat będziński 7084 36,67
Sosnowiec miasto na prawach powiatu 205 873 91,06
Sośnicowice powiat gliwicki 8778 116,50
Świerklaniec powiat tarnogórski 11 952 44,63
Świętochłowice miasto na prawach powiatu 50 644 13,31
Tarnowskie Góry powiat tarnogórski 61 229 83,72
Tychy miasto na prawach powiatu 128 351 81,81
Wojkowice powiat będziński 9070 12,79
Wyry powiat mikołowski 7972 34,62
Zabrze miasto na prawach powiatu 175 459 80,40
Zbrosławice powiat tarnogórski 15 886 148,36

Z obszarem GZM bezpośrednio graniczy liczące 92 tysiące mieszkańców Jaworzno, którego władze nie zdecydowały się na przystąpienie do Metropolii (m.in. ze względu na utratę samodzielności w zakresie transportu publicznego). W związku z tym we wrześniu 2017 na granicy z Sosnowcem ustawiono z ich inicjatywy tablicę informacyjną następującej treści: „Opuszczacie Metropolię. Witamy w Jaworznie”[8].

W 2018 pojawiły się gminy deklarujące chęć przystąpienia do Metropolii - Ornontowice[9], Orzesze[10] i Toszek[11].

Przynależność regionalna[edytuj | edytuj kod]

Związek metropolitalny w województwie śląskim składa się z ziem wschodniego Śląska (Górny Śląsk) i zachodniej Małopolski (Zagłębie Dąbrowskie). Przynależność regionalna obu części metropolii, odmienna lecz zjednoczona przemysłową historią, jest wyrażona zarówno w staraniach samorządów[12], jak i tożsamości mieszkańców[13]. Miasta Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii według przynależności regionalnej:

Miasta i gminy górnośląskie

Miasta i gminy zagłębiowskie

Nazwa metropolii[edytuj | edytuj kod]

Metropolia gmin Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego nosi oficjalną nazwę „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia”, która została zapisana w formalnym wniosku o powołanie metropolii, który został następnie złożony za pośrednictwem śląskiego wojewody do Ministra Spraw Wewnętrznych, by na jego podstawie do 30 czerwca 2017 wydał rozporządzenie o utworzeniu metropolii w województwie śląskim.

Pierwszą nazwą dotyczącą planowanego związku była „Metropolia Katowice”. Nazwa taka została użyta w pierwszym artykule prasowym na ten temat w Dzienniku Zachodnim[14]. Później pod uwagę brano kilka propozycji, m.in. „Związek Konurbacji Górnośląskiej” oraz „Metropolia Górnośląska” (sugerująca ideę integracji). Dąbrowa Górnicza i Sosnowiec zgłosiły wniosek dotyczący zmiany nazwy związku, ponieważ mieszkańcom miast Zagłębia Dąbrowskiego nie odpowiada nazwa Górnośląski. Na zakończenie dyskusji padła propozycja „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia «Silesia»”.

W swoich materiałach Górnośląski Związek Metropolitalny używał nazwy Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Silesia oraz nazwy Metropolia Silesia[15]. Proponowana nazwa „Silesia” została jednak mocno oprotestowana przez część środowiska naukowego – kilkudziesięciu pracowników uniwersyteckich z województwa śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego (m.in. Jan Miodek, Jan Harasimowicz) zaapelowało do twórców przyszłej metropolii, by nie nazywało miasta nazwą całego regionu[16]. Proponowana nazwa budziła również negatywne uczucia w części miast Zagłębia Dąbrowskiego, które wchodzą skład związku, ponieważ całkowicie ignoruje częściowo zagłębiowski charakter GZM.

Władze i polityka[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenie GZM[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenie jest organem stanowiącym i kontrolnym związku. Składa się ono z delegatów gmin wchodzących w skład związku, po jednym z każdej gminy. Delegatami tymi są wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast, albo osoby przez nich upoważnione[3].

12 września 2017 na Przewodniczącego Zgromadzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii został wybrany Marcin Krupa, prezydent Katowic[17]. Z kolei 13 października 2017 na Wiceprzewodniczącego Zgromadzenia GZM wybrano Andrzeja Dziubę, prezydenta Tychów[18]. Następnie 27 marca 2018[potrzebny przypis] na kolejnych Wiceprzewodniczących Zgromadzenia GZM wybrano[19]: Damiana Bartylę – prezydenta Bytomia i Zbigniewa Szaleńca – burmistrza Czeladzi.

Zarząd GZM[edytuj | edytuj kod]

Zarząd jest organem wykonawczym Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, a w jego skład wchodzi 5 członków, w tym przewodniczący. Zarząd jest wybierany przez zgromadzenie w głosowaniu tajnym, przy czym najpierw wybierany jest przewodniczący zarządu, a następnie pozostali członkowie zarządu, na wniosek przewodniczącego[3]. Pierwszy skład zarządu został wybrany 12 września 2017[20].

Skład zarządu:

  • Kazimierz Karolczak – przewodniczący (od 12 września 2017)
  • Danuta Kamińska (od 12 września 2017) – wiceprzewodnicząca (od 27 marca 2018)[21]
  • Krzysztof Zamasz (od 12 września 2017) – wiceprzewodniczący (od 27 marca 2018)[21]
  • Grzegorz Kwitek (od 12 września 2017)
  • Karolina Wadowska (od 12 września 2017)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię zamieszkuje ponad 2 200 000 osób[1]. Liczba ludności miast i gmin wchodzących w skład metropolii, podobnie jak całego województwa, od 1989 stale się zmniejsza m.in. na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji[22].

Budżet[edytuj | edytuj kod]

Na mocy ustawy Metropolia otrzymuje 5% z podatku PIT od osób zamieszkałych na jej terenie. Dodatkowo ustanawiana jest składka dla gmin wchodzących w jej skład.

W 2017 budżet Metropolii opiewał na 12 306 418 zł.

W 2018 budżet opiewa na 361 053 107 zł.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A4 (al. Górnośląska)

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia leży na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez metropolię przebiegają m.in.[23][24]:

Przez największe miasta Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, na osi Górny Śląsk-Zagłębie Dąbrowskie (zachód-wschód) przebiega również Drogowa Trasa Średnicowa – trasa szybkiego ruchu, która w założeniu ma przebiegać przez Gliwice, Zabrze, Rudę Śląską, Świętochłowice, Chorzów, Katowice, Mysłowice, Sosnowiec, Będzin i Dąbrowę Górniczą. Biegną też tędy dwie drogi ekspresowe: S1 (część drogi krajowej nr 1 i Wschodniej Obwodnicy GOP) oraz S86 (część drogi krajowej nr 86). Trasy te w powiązaniach zewnętrznych zapewnia bezpośredni do ośrodków o zasięgu wojewódzkich jak Opole, Wrocław czy Kraków, a także do państw europejskich, zwłaszcza Europy Zachodniej (Niemcy, Belgia i Francja), a także na południe (głównie do Czech)[25][26].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Pociąg ED250 spółki PKP Intercity na peronie głównej stacji w Katowicach

Na terenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii funkcjonuje kilka węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie, jak i towarowe. Przez metropolię przebiega kilkadziesiąt linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Metropolia leży na skrzyżowaniu dwóch transeuropejskich korytarzy transportowych[27][28].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

System transportu zbiorowego w Katowicach oparty jest na komunikacji autobusowej oraz tramwajowej. Udział ruchu odbywającego się za pomocą komunikacji publicznej wynosił w 2007 57%. Głównym organizatorem komunikacji miejskiej w Katowicach jest Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP) z siedzibą w Katowicach, Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach z siedzibą w Tychach oraz Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach z siedzibą w Tarnowskich Górach.

22 lipca 2017 na III Sesji Zgromadzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii podjęto Uchwałę Nr III/16/2017 w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej GZM o nazwie Zarząd Transportu Metropolitalnego (w skrócie ZTM)[29]. W Uchwale Nr III/17/2017[30] nadano Status ZTM, w którym mowa, że głównym zadaniem jest organizacja publicznego transportu zbiorowego na terenie Metropolii oraz przygotowanie do przejęcia zadań od obecnych organizatorów transportu publicznego działających na terenie Metropolii[31].

Od 1 stycznia 2018 ujednolicono taryfę przejazdową na terenie KZK GOP, MZKP i MZK w zakresie biletów jednorazowych, a od II kwartału planowane jest wprowadzenie wspólnych biletów okresowych na terenie całej Metropolii.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W północnej części metropolii na terenie dwóch gmin Mierzęcice i Ożarowice znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 3200 metrów i szerokości 45 metrów. W 2015 obsłużył on 3 mln 069 tys. pasażerów[32]. Port posiada dwa terminale pasażerskie (nowszy otwarty w lipcu 2007), terminal przylotowy oraz jeden terminal cargo. Przepustowość roczna terminali pasażerskich wynosi ok. 6 mln. Lotnisko w Pyrzowicach obsługuje ponad 30 stałych połączeń rejsowych liniami lotniczymi LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Transavia i Ellnair.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Festiwal Tauron Nowa Muzyka

W gminach wchodzących w skład Metropolii odbywają się liczne cykliczne imprezy kulturalne, w tym:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Obszar i ludność (pol.). gzm.org.pl. [dostęp 2017-09-13].
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 2017 w sprawie utworzenia w województwie śląskim związku metropolitalnego pod nazwą „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia” (Dz.U. z 2017 r. poz. 1290).
  3. a b c Ustawa z dnia 9 marca 2017 o związku metropolitalnym w województwie śląskim (Dz.U. z 2017 r. poz. 730).
  4. Agnieszka Serbeńska: Metropolia Górnego Śląska będzie powołana już 1 lipca. transport-publiczny.pl, 2017-03-10. [dostęp 2017-09-13].
  5. Ustawa metropolitalna podpisana. slaskie.pl, 2017-04-04. [dostęp 2017-09-13].
  6. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2016 r. (Stan w dniu 31 XII 2016 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2017-05-30. ISSN 2451-2087.
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2017-07-19. ISSN 1505-5507.
  8. Jaworzno odcina się od metropolii. Na granicy z Sosnowcem stanie specjalna tablica. Gazeta Wyborcza Katowice. [dostęp 2018-01-02].
  9. Rada Gminy Ornontowice, Uchwała Nr XLIII/365/18 w sprawie wyrażenia opinii w sprawie wejścia Gminy Ornontowice w skład Związku Metropolitarnego "Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia"
  10. Rada Miejska Orzesze, [http://bip.orzesze.pl/upload/602a.pdf UCHWAŁA NR XLV/602/18 RADY MIEJSKIEJ ORZESZE].
  11. Rada Miejska w Toszku, [http://www.bip.toszek.pl/download/attachment/15679/uchwala-389-w-sprawie-wyrazenia-opinii-w-sprawie-wejscia-gminy-toszek-w-sklad-zwiazku-metropolitalnegow-woj-slaskim-gzm.pdf UCHWAŁA NR XLVII/389/2018 RADY MIEJSKIEJ W TOSZKU].
  12. Tomasz Szymczyk, PAS, KK: Metropolia śląska: Bez Zagłębia w nazwie nie ma metropolii. Co zrobi Sosnowiec?. dziennikzachodni.pl, 2017-05-15. [dostęp 2017-09-24].
  13. Wojciech Pudło: Nazwa metropolii w publicznej debacie. zaglebiedabrowskie.org, 2009-04-19. [dostęp 2017-09-24].
  14. Witold Pustułka: Metropolia Katowice?. naszemiasto.pl, 2005-06-10. [dostęp 2009-09-04].
  15. Metropolia Silesia – Dokumenty strategiczne. Dostęp: 30.12.2012 [1].
  16. Przemysław Jedlecki: Internauci: nazwa Silesia nie wchodzi w grę. wyborcza.pl, 2007-12-01. [dostęp 2009-09-04].
  17. PAP/MN: Metropolia w woj. śląskim ma przewodniczącego zgromadzenia. portalsamorzadowy.pl, 2017-09-12. [dostęp 2017-09-13].
  18. GZM, Uchwała nr II/11/2017, 13 października 2017.
  19. Nowybip.pl, BIP Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia - V-Ce Przewodniczący Zgromadzenia, bip.metropoliagzm.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  20. Przemysław Jedlecki: Mamy szefa metropolii. 37 miast postawiło na Kazimierza Karolczaka [WIDEO NA ŻYWO] (pol.). W: Gazeta Wyborcza Katowice [on-line]. wyborcza.pl, 2017-09-12. [dostęp 2017-09-15].
  21. a b Nowybip.pl, BIP Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia - Skład Zarządu, bip.metropoliagzm.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  22. PAP: Naukowcy: woj. śląskie wyludnia się najszybciej w Polsce (pol.). pap.pl, 2013-11-19. [dostęp 2017-09-15].
  23. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  24. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  25. Drogowa Trasa Średnicowa S.A: OPIS TRASY I JEJ FUNKCJE. dts-sa.pl. [dostęp 2015-02-19].
  26. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 75.
  27. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice 2012 ↓, s. 81–82.
  28. Załącznik 1. Wykaz linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. W: Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy pociągów 2013/2014. , 2013. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.. 
  29. GZM, Uchwała Nr III/16/2017, 22 listopada 2017.
  30. GZM, Uchwała Nr III/17/2017, 22 listopada 2017.
  31. GZM, Załącznik do Uchwały Nr III/17/2017, 22 listopada 2017.
  32. https://www.katowice-airport.com/pl/lotnisko/statystyki-roczne.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]