Gąska biaława

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gąska biaława
Gąska biaława: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska biaława
Nazwa systematyczna
Tricholoma album (Schaeff.) P. Kumm.
Führ. Pilzk.: 131 (Zwickau]], 1871)
Tricholoma album (2).JPG
Tricholoma album a1.JPG
Tricholoma album a1 (1).JPG

Gąska biaława (Tricholoma album (Schaeff.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1],

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Psathyrella, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Schaeffer nadając mu nazwę Agaricus albus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. P. Kumm., przenosząc go do rodzaju Tricholoma [1]. Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Agaricus albus Schaeff. 1774
  • Gyrophila alba (Schaeff.) Quél. 1886
  • Tricholoma album (Schaeff.) P. Kumm. 1871, f. album
  • Tricholoma raphanicum P. Karst. 1883

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też nazwę bedłka biała[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy od 3-6 cm, początkowo dzwonkowaty, później płasko wypukły, z tępym szerokim garbkiem, brzeg często pofalowany i krótko podgięty, mięsisty, kruchy. Skórka gładka, sucha, promieniście włóknista, biaława, kremowobiaława, na wierzchołku bladoochrowa[4]

Blaszki

Grube, wybrzuszone, o szerokości 4-11 mm, przy trzonie wycięte. Są rzadkie. Liczba kompletnych blaszek wynosi 30-60, pomiędzy nimi są międzyblaszki w liczbie 1-3 między dwoma kompletnymi blaszkami. Barwa od białej do białożółtawej[4].

Trzon

Wysokość od 5 do 12 cm, grubość 1-2 cm. Jest cylindryczny, niekiedy maczugowato rozszerzony, przy podstawie zwężony, pełny, twardy. Skórka biaława, czasami z ochrowymi plamami, bywa głęboko wrośnięty w podłoże[5].

Miąższ

Twardy i suchy, białawy. Zapach mączno-ziemisty, niekiedy nawet nieprzyjemny (jak DDT). Smak cierpkawy, później paląco-gorzkawy[6].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki szeroko elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 5–6,5 × 3,5–4,5 μm, z wyraźną wnęką. Podstawki o rozmiarach 25–34 × 5–6 μm, 4-zarodnikowe ze sprzążką. W hymenium brak cystyd. Strzępki skórki cylindryczne, o szerokości 2,5–6 μm z rozproszonymi półwrzecionowatymi segmentami o rozmiarach 20–50 × 3–9 μm. Strzępek pod skórką nie sposób odróżnić od strzępek tramy. Są cylindryczne, o rozmiarach 19–50 × 3–12 μm. Nie zawierają pigmentu, lub bardzo blady wewnątrz strzępek. Sprzążki występują rzadko, w hymenium praktycznie brak ich na większości sept[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Opisano występowanie gąski białawej w Ameryce Północnej, Europie oraz w Korei. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona; wystepuje od Hiszpanii po Islandię i północne krańce Półwyspu Skandynawskiego (69° szerokości geograficznej). W polskim piśmiennictwie naukowym opisano wiele jej stanowisk na obszarze całego kraju[3].

Pojawia się od sierpnia do listopada, na ziemi w liściastych i mieszanych, przede wszystkim pod brzozą brodawkowatą[3] i dębami[5]. Owocniki występują zazwyczaj w grupkach[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Jest niejadalny[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Jest w Polsce kilka gatunków gąsek o białawych kapeluszach:

  • gąska jasna (Tricholoma stiparophyllum). Jest większa i ma gęste blaszki (liczba blaszek kompletnych 60-120)
  • gąska śmierdząca (Tricholoma lascivum) ma bardziej szarożółtawy odcień kapelusza, wyraźnie większe zarodniki i występuje głównie pod bukami[4]
  • gąska karbowana (Tricholoma acerbum). Ma karbowany kapelusz
  • jadalna gąska gołębia (Tricholoma columbetta). która nie ma nieprzyjemnego smaku ani zapachu, kapelusz w wilgotnych warunkach jest lepki, blaszki są rzadkie[6],
  • trująca gąska nieprzyjemna (Tricholoma inamoenum). Ma nieprzyjemny zapach gazu świetlnego i rośnie w lasach iglastych[5],

Przypisy

  1. a b c Species Fungorum. [dostęp 2011-11-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Mycobank. Tricholoma album. [dostęp 2016-01-16].
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 78. ISBN 83-7404-513-2.