Gąska niekształtna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gąska niekształtna
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska niekształtna
Nazwa systematyczna
Tricholoma portentosum (Fr.) Quél.
Mém. Soc. Émul. Montbéliard, Sér. 2 5: 338 (1872)
Gąska niekształtna: drugie zdjęcie
Tricholoma portentosum a1 (4).JPG
Tricholoma portentosum35.JPG

Gąska niekształtna (Tricholoma portentosum (Fr.) Quel.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Magnus Fries nadając mu nazwę Agaricus portentosum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1872 r. Lucien Quélet, przenosząc go do rodzaju Tricholoma[1]. Niektóre synonimy łacińskie[2]:

  • Agaricus portentosus Fr. 1821
  • Gyrophila portentosa (Fr.) Quél. 1886
  • Gyrophila sejuncta var. portentosa (Fr.) Quél. 1896
  • Melanoleuca portentosa (Fr.) Murrill 1914

Nazwę polską nadał Stanisław Chełchowski w 1898 r[3].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, powierzchnia siwa, bladoszara, ciemnoszara, często z odcieniem oliwkowym, żóltawym lub fioletowym oraz z charakterystycznymi czarniawymi, wrośniętymi promieniowo włókienkami. Początkowoowocnik jest stożkowato wypukły, później rozpłaszczony, z podwiniętymi brzegami, często z tępym garbkiem pośrodku, zazwyczaj z pofalowanymi brzegami. Podczas wilgoci nieco śliski[4].

Blaszki

Początkowo białe, potem szarawe, średnio gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem[5].

Trzon

Wysokość 5-10 cm, grubość 2 cm. Jest cylindryczny, pełny, gładki, błyszczący. Powierzchnia biaława z żółtawym lub szarawym odcieniem, na starość miejscami żółtozielonawy[5][4].

Miąższ

Biały, tylko pod skórka kapelusza siny. Nie zmienia barwy po uciśnięciu. Smak łagodny – słodkawy i orzechowy, zapach mączysty[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 5-6 x 4-5 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, Afryce i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony[6]. W Polsce gatunek pospolity[7].

Owocniki wytwarza od października do grudnia w borach sosnowych z dużą ilością porostów lub mchów, lubi gleby piaszczyste, prawie zawsze gromadnie, czasami razem z gąską zielonką (Tricholoma equestre); miejscami częsta[5].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Nadaje się do zup, marynowania w occie i duszenia[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Jest kilka gatunków gąsek o podobnym, siwoczarnym ubarwieniu[4]:

  • gąska pieprzna (Tricholoma virgatum). Ma kapelusz ostrostożkowaty, bez włókienek i jest pikantna w smaku,
  • gąska czarnołuskowa (Tricholoma atrosquamosum) ma na kapeluszu czarniawe łuski,
  • gąska ziemistoblaszkowa (Tricholoma terreum) ma kapelusz włóknisto-łuseczkowaty,
  • gąska ostra (Tricholoma sciodes) ma kapelusz jedwabiście błyszczący, w smaku jest ostra.

Ponieważ często ma żółtawy odcień, może być pomylona także z żółtymi gąskami: gąską zielonką (Tricholoma equestre) i gąską zielonożółtą (Tricholoma sejunctum)[7].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-11-15].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2015-11-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d e Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 76. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2015-06-22].
  7. a b Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.