Gęstoporek cynobrowy
.JPG) Duży owocnik na pniu osiki | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
gęstoporek cynobrowy |
| Nazwa systematyczna | |
| Trametes cinnabarina (Jacq.) Fr. Summa veg. Scand., Sectio Post. (Stockholm): 323 (1849) | |
.JPG)
Gęstoporek cynobrowy (Trametes cinnabarina (Jacq.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Trametes, Polyporaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1776 r. Nikolaus Joseph von Jacquin, nadając mu nazwę Boletus cinnabarinus. Synonimy nazwy naukowej[2]:
- Boletus cinnabarinus Jacq. 1776
- Polyporus cinnabarinus (Jacq.) Fr. 1821
- Hapalopilus cinnabarinus (Jacq.) P. Karst. 1881
- Pycnoporus cinnabarinus (Jacq.) P. Karst. 1881
- Polystictus cinnabarinus (Jacq.) Cooke 1886
- Leptoporus cinnabarinus (Jacq.) Quél. 1886
- Phellinus cinnabarinus (Jacq.) Quél. 1888
- Coriolus cinnabarinus (Jacq.) G. Cunn. 1948
- Fabisporus cinnabarinus (Jacq.) Zmitr. 2001
- Boletus miniatus Libosch. 1817
- Polyporus miniatus (Libosch.) Fr. 1829
- Polyporus cristula Klotzsch ex Berk. 1839
- Polystictus cinnabarinus subsp. cristula (Klotzsch ex Berk.) Sacc. 1888
- Pycnoporus cinnabarinus var. osorninus Burgos 1988
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1776 r. Nikolaus Joseph von Jacquin nadając mu nazwę Boletus cinnabarinus. Obecną nazwę nadał mu w 1849 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Trametes[1]. Nazwa polska pojawiła się w pracy Stanisława Domańskiego i in. w 1967 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba cynobrowa, wrośniak cynobrowy, żagiew cynobrowa[3].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]O szerokości do 10 cm, półkolisty lub wachlarzowaty i bokiem przyrośnięty do podłoża. Brzeg cienki i ostry. Górna powierzchnia zwykle nierówna, pomarszczona. Kolor cynobrowy, czerwonawy lub ceglasty, u starszych osobników płowieje[4].
W postaci rurek o porach w kolorze cynobrowym lub czerwonawym[4]. Pory okrągłe lub kanciaste[5].
O grubości do 2 cm, cynobrowego koloru, elastyczny, włóknisty i bez zapachu[5].
- Cechy mikroskopowe;
Wysyp zarodników biały. Zarodniki nieamyloidalne, cylindryczne lub eliptyczne, gładkie i bezbarwne o rozmiarach 5–8 × 2,5–3 μm. Cystyd brak[6]
- Gatunki podobne
Ze względu na oryginalny cynobrowy kolor i brak strefowania jest łatwy do odróżnienia od innych gatunków. Ewentualnie może być pomylony z pomarańczowcem błyszczącym (Pycnoporellus fulgens), który ma owocniki o podobnym kolorze (pomarańczowe lub ceglastoczerwone), ale występuje głównie na drzewach iglastych[4].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Z wyjątkiem Afryki i Antarktydy występuje na wszystkich kontynentach, także na niektórych wyspach – na Hawajach, Madagaskarze i w Nowej Zelandii. Najwięcej stanowisk podano z Ameryki Północnej, Europy i Australii[7]. W Europie Środkowej gatunek pospolity. Rozwija się na martwym drewnie (na pniach, pniakach, gałęziach) drzew liściastych, głównie na miejscach dobrze oświetlonych[8]. Preferuje miejsca wilgotne, stąd też częściej występuje w nadrzecznych łęgach na olszach, wierzbach i brzozach, ale rośnie również na innych gatunkach drzew liściastych. Częściej występuje podczas upalnych lat[5].
W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[9]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Szwajcarii, Anglii, Litwie i Niemczech[3].
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]W Europie uważany za grzyb niejadalny[4], jednak na opracowanej dla FAO liście jest wymieniony jako grzyb jadalny w Hongkongu i w Nepalu[10]. Saprotrof, powoduje białą zgniliznę drewna[5].
Gęstoporek cynobrowy wytwarza duże ilości enzymów rozkładających ligninę i inne trudne do rozłożenia polisacharydy. Głównym enzymem odróżniającym ten grzyb z innych grzybów rozkładających ligninę jest lakaza. Aborygeni używają owocników do leczenia owrzodzenia jamy ustnej, szczególnie u ząbkujących niemowląt[11][12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 577, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 245, ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ a b c d Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele, Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie, Warszawa 2006, s. 205, ISBN 83-85444-65-3.
- ↑ Michael Kuo, Pycnoporus cinnabarinus [online], MushroomExpert [dostęp 2014-04-25] (ang.).
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2014-04-18].
- ↑ Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 300, 301, ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 69, ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Eric Boa, Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people, FAO, 2004 (Non-wood Forest Products 17), ISBN 92-5-105157-7.
- ↑ Eggert i inni, Lignolytic system of the white rot fungus Pycnoporus cinnabarinus: Purification and characterization of the laccase, „Applied and environmental microbiology”, 62 (4), 1996, s. 1151–58.
- ↑ Eggert i inni, Molecular analysis of a laccase gene from the white rot fungus Pycnoporus cinnabarinus, „Applied and Environmental Microbiology”, 64, 1988, s. 1766–72.