Głowaczów (województwo mazowieckie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie mazowieckim. Zobacz też: Głowaczów w województwie dolnośląskim.
Głowaczów
Kościół św. Wawrzyńca w Głowaczowie
Kościół św. Wawrzyńca w Głowaczowie
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat kozienicki
Gmina Głowaczów
Liczba ludności (2011) 845[1][2]
Strefa numeracyjna 48
Kod pocztowy 26-903
Tablice rejestracyjne WKZ
SIMC 0619366
Położenie na mapie gminy Głowaczów
Mapa lokalizacyjna gminy Głowaczów
Głowaczów
Głowaczów
Położenie na mapie powiatu kozienickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kozienickiego
Głowaczów
Głowaczów
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Głowaczów
Głowaczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Głowaczów
Głowaczów
Ziemia51°37′27″N 21°19′02″E/51,624167 21,317222

Głowaczów – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Głowaczów.

Głowaczów uzyskał lokację miejską w 1445 roku, zdegradowany w 1869 roku[3]. Do 1954 roku siedziba gminy Mariampol. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Głowaczów.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość leży nad rzeką Radomką[4] na trasie między Warką a Kozienicami, otoczona Puszczą Kozienicką i Puszczą Stromiecką. Krzyżuje się tu droga krajowa nr 48 z drogą wojewódzką 730. Przez Głowaczów przebiega pieszy szlak turystyczny czerwony szlak im. Witaliusza Demczuka. Głowaczewo położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie wareckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX w. prowadzone były prace archeologiczne m.in. „Na Trawce” koło młyna, które ujawniły pozostałości po pogańskim cmentarzysku (kultura Przeworska) z I i II w. p.n.e.

Miasto Głowaczów zostało założone w 1445 przez Sędziwoja „Głowacza” Leżeńskiego herbu Nałęcz, na gruntach wsi Leżenice, za zezwoleniem księcia mazowieckiego Bolesława, na prawie chełmińskim.

Kolejnymi dziedzicami Głowaczowa byli Leżeńscy, Wieszczyńscy i Boscy wraz z rodziną Ostrorogów[6].

Głowaczów utracił prawa miejskie w 1869 roku[7].

W drugiej połowie XVII w. w Głowaczowie zaczęli osiedlać się Żydzi[8], a w następnym stuleciu powstała samodzielna gmina wyznaniowa[9]. W 1827 w 64 domach mieszkało 490 ludzi, w 1861 w 98 domach 3934 (z czego 396 Żydów), zaś pod koniec tamtego stulecia w 121 domach 1424 mieszkańców. W bitwie pod Lipą koło Głowaczowa 15 lutego 1864 poniósł klęskę oddział powstańczy „Dzieci Warszawy” pod dowództwem por. Pawła Gąsowskiego. W 1899 r. powstała synagoga, wcześniej istniał już żydowski cmentarz.

W 1921 r. było 2271 mieszkańców (z czego 1411 Żydów).

We wrześniu 1939 toczyły się tu walki oddziałów osłaniających wycofującą się za Wisłę armię „Prusy”. 10 września 1939 roku odbyła się Bitwa o Głowaczów, w której walczyła 13 Kresowa Dywizja Piechoty wspomagana przez 1 Batalion Czołgów Lekkich[10]. Podczas bitwy zniszczono przynajmniej dwa niemieckie czołgi, a w rezultacie walk Niemcy wycofali się za Radomkę[10][11]. Głowaczów został poważnie zniszczony podczas kampanii wrześniowej[12]. Pewną ilość Żydów z Głowaczowa wywieziono do obozów pracy w dystrykcie lubelskim w 1940 r.[13]. Wiosną 1940 mieszkańcy Głowaczowa, a więc i Żydzi, zostali wysiedleni w związku z budową poligonu lotniczego w okolicy. Żydów przeniesiono na nieużytki między Jasieńcem a Mariampolem, gdzie żyli w prowizorycznych budach z dykty, blachy itp.[14]. Jako, że wysiedlenie Żydów z Głowaczowa odbywało się przy udziale Naczelnej Rady Starszych w Radomiu, to być może pozwoliło to na rozlokowanie przesiedleńców przynajmniej w części wedle jej wskazówek, a nie według wskazań niemieckich[15]. W drugiej połowie sierpnia 1942 r. Żydów z Głowaczowa przeniesiono do getta w Kozienicach[16], skąd zostali później wywiezieni do Treblinki, gdzie ich wymordowano.

Parafia Głowaczów[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny kościół drewniany, wg tradycji założony był w 1390 r. przez Jana „Głowacza” Leżeńskiego. W 1445 r., gdy powstało miasto, powstał drugi kościół pw. św. Wawrzyńca. Obydwa kościoły zostały zniszczone przez Szwedów. W roku 1675 został wybudowany nowy kościół, ufundowany przez biskupa Tomasza Leżeńskiego. Świątynia ta przetrwała do 1944 r., kiedy to została wysadzona w powietrze przez Niemców.

Obecny kościół został wybudowany w latach 1956–1966 wg projektu Władysława Pieńkowskiego. Świątynia jest przejawem szukania stylu narodowego w architekturze. Budowniczym kościoła był ks. Stanisław Sikorski.

Parafia św. Wawrzyńca jest siedzibą dekanatu głowaczowskiego, należącego do diecezji radomskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków nieruchomych wpisany jest parafialny cmentarz rzymskokatolicki (najstarsza część, z nagrobkami) 1 poł. XIX, nr rej.: A-1243 z 6.05.2014[17].

Znane osoby powiązane z Głowaczowem[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Głowaczowa działają[23]:

  • Publiczna Szkoła Podstawowa w Głowaczowie im. Tadeusza Kościuszki
  • Publiczne Gimnazjum w Głowaczowie im. Jana Pawła II
  • Niepubliczne Liceum dla dorosłych w Głowaczowie

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Głowaczowa działają[24]:

  • KS Legion Głowaczów (Klub Sportowy Legion Głowaczów) – klub piłkarski z siedzibą w Głowaczowie, założony w 1954 roku z inicjatywy mieszkańca Głowaczowa – Euzebiusza Małaśnickiego, który był jego zawodnikiem. Legion obecnie jest klubem tylko piłkarskim, jednak w przeszłości istniało wiele sekcji min. szermierka. Najwyższą ligą w jakiej znajdował się klub to klasa okręgowa, w której znajduje się obecnie[25]
  • KS Legion U-12 – drużyna juniorska klubu Legion Głowaczów
  • UKS Jastrząb Głowaczów – klub piłkarski założony w 2000 roku, przez Krzysztofa Wolskiego, trenera i jednocześnie prezesa klubu. Do największych sukcesów klubu należą: zajęcie 7 miejsca w finale krajowym Turnieju Marka Wielgusa w 2003 roku oraz zajęcie 2 miejsca w półfinale krajowym w 2004 roku. Wychowankiem UKS Jastrząb Głowaczów jest reprezentant Polski Rafał Wolski

Galeria zdjęć[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-12-24].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 30-31.
  4. https://wedkuje.pl/l/rzeka-radomka-odcinek/11550
  5. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  6. http://swietokrzyskisztetl.pl/pl/gminy_zydowskie_1918-1939/glowaczow/
  7. Głowaczów. Starostwo Powiatowe w Kozienicach.
  8. Głowaczów. Muzeum Historii Żydów Polskich.
  9. zobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Głowaczowowi http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/397.html
  10. a b http://www.zapilcze.host56.com/index.php?go=2
  11. Krzysztof Urbański Zagłada Żydów w dystrykcie radomskim s. 23, za Czesławem Zwolskim
  12. Krzysztof Urbański op. cit. s. 58
  13. Krzysztof Urbański op. cit. s. 63
  14. Krzysztof Urbański op. cit. s. 137, za Lipcem
  15. Krzysztof Urbański op. cit. s. 85
  16. Krzysztof Urbański op. cit. s. 165
  17. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie. 2018-09-30. s. 37. [dostęp 2018-04-28].
  18. Bank Spółdzielczy, www.bsglowaczow.pl [dostęp 2018-05-29].
  19. Okolice Kozienic II. Mazowiecka Regionalna Organizacja Turystyczna.
  20. Zabytki i miejsca pamięci. Urząd Gminy Głowaczów.
  21. Okolice Kozienic II, mazowsze.travel [dostęp 2017-11-23] (pol.).
  22. Gmina Głowaczów, Elektroniczny Urząd (c) Wójt: Józef Grzegorz Małaśnicki www.bip.glowaczow.pl tel. (48) 623-10-75, www.glowaczow.pl [dostęp 2017-11-23] (pol.).
  23. Oświata – Szkoły podstawowe i gimnazja. Urząd Gminy Głowaczów.
  24. Sport – Organizacje sportowe. Urząd Gminy Głowaczów.
  25. Tygodnik OKO, www.tygodnikoko.pl [dostęp 2018-07-19] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]