Głuchowo (powiat kościański)
52°10′45″N 16°42′37″E/52,179167 16,710278| wieś | |
 Pałac w Głuchowie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2009) |
827[2] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
64-020[3] |
| Tablice rejestracyjne |
PKS |
| SIMC |
0581416 |
Położenie na mapie gminy Czempiń  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kościańskiego  | |
| 52°10′45″N 16°42′37″E/52,179167 16,710278[1]
| |
.jpg)
Głuchowo (dawniej. niem. Gutenau[4]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Czempiń[5].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Na północ od Głuchowa przepływa Kanał Mosiński[6]. Wieś jest położona przy drodze krajowej nr 5 i rozpoczyna się w niej droga wojewódzka nr 310 do Śremu[6].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy w źródłach historycznych odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1252, według zachowanej kopii z 1552, jako "Gluchow", 1298 "Gluchovo", 1388 "Gluchowo"[7][6].
Początkowo wieś była własnością książęcą, od 1252 klasztoru cysterek w Owińskach, a od 1518 stała się wsią szlachecką, należącą do wielkopolskiej szlachty z rodu Wydzierzewskich, którzy od nazwy wsi Wydzierżewice przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Zadorskich. W 1518 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Od 1298 była siedzibą własnej parafii w archidiakonacie średnim z siedzibą w Śremie. W 1510 leżała w dekanacie Kościan[7].
Pierwszy dokument związany z miejscowością pochodzi z kancelarii księcia wielkopolskiego Przemysła I, który wraz z bratem księciem Bolesławem Pobożnym nadali klasztorowi cysterek w Owińskach m.in. wieś Głuchowo, zezwalając na lokowanie Niemców na terenie własności klasztornych w miastach i wsiach na dowolnym prawie i obdarzając te dobra immunitetem sądowym i ekonomicznym. W 1280, według zachowanej kopii z 1578, książę wielkopolski oraz późniejszy król Polski Przemysł II zatwierdził posiadłości klasztoru cysterek owińskich, a w tym m.in. Głuchowo oraz ich przywileje takie jak w dokumencie z 1252. W 1388 sołtys lub włodarz Szczepan Sierp (oryg. zapis "Sirp") wraz z kmieciami głuchowskimi oskarżył Tomisławę oraz jej męża Dziersława Tarchałę ze Srocka Wielkiego o szkody wartości 14 grzywien[7].
W 1298 kościół parafialny w Głuchowie wymieniony został w nowo utworzonym archidiakonacie „średnim” - śremskim. W źródłach historycznych odnotowano miejscowych plebanów: w latach 1440-1445 był to Marcin, w latach 1472-1499 Mikołaj Wydzierzewski, a w 1526 Mikołaj Przylepski. W latach 1440-1443 Marcin pleban w Głuchowie toczył spór z opatką z Owińsk o lasek koło Głuchowa. W 1443 opatka ta odstępuje wspomnianemu plebanowi lasek zwany "Olszynka". W 1442 pleban ten i altarysta w Kościanie toczył spór z Kasprem wikariuszem katedry poznańskiej. W 1445 pleban oskarżył Abrahama z Kębłowa koło Wolsztyna o nazwanie heretykiem Abrahama ze Zbąszynia, a pleban odpierał ten zarzut przed sądem. W 1475 Mikołaj Wydzierzewski pleban w Głuchowie sprzedał swemu bratu Stanisławowi całą część ojczystą w Wydzierzewicach za 50 grzywien[7].
W 1518 król polski Zygmunt I Stary zezwolił cysterkom z Owińsk sprzedać Głuchowo komandorowi zakonu joannitów koło Poznania Stanisławowi Dłuskiemu z Długiego Starego. W 1529 synowie Benedykta Zadorsiego: Wojciech, Jan, Piotr, Hieronim i Stanisław, nabyli wieś od Staniława Dłuskiego syna Dawida, bratanka Stanisława komandora joannitów[7].
W XVI wieku we wsi istniała już szkoła. W 1512 Maciej rektor szkoły w Głuchowie był w sporze z Mikołajem kmieciem z Jarogniewic. W 1529 patronat kościoła parafialnego w Głuchowie przechodzi na szlachtę z rodu Zadorskich, nabywców wsi Głuchowo. W 1553 do plebana w Głuchowie należały dziesięciny z Mikoszek. W 1581 do parafii w Głuchowie należały wsie: Głuchowo, Siekierki, Srocko Wielkie, Piotrowo, Bieczyny, Jarogniewice i Mikoszki. W 1610 do uposażenia kościoła parafialnego św. Katarzyny w Głuchowie należały: kwarta roli, dwa ogrody we wsi, opłata zwana meszne oraz dziesięciny folwarczne oraz kmiece z Głuchowa i dziesięciny kmiece z Piotrowa i Mikoszek[7].
Wieś szlachecka Gluchowo położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[8].
W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Głuchow należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej[9]. Głuchow należał do okręgu czempińskiego tego powiatu i stanowił - wraz z Siernikami - odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Jaraczewski[9]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Głuchow liczył 303 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 29 dymów (domostw)[9].
W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Głuchowo, po jej zniesieniu w gromadzie Czempiń. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego[6].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]W Głuchowie ochronie jako zabytki podlega zespół kościoła parafialnego oraz kompleks dworski[10].
Na miejscu kościoła drewnianego wybudowano w 1751 późnobarokowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Katarzyny[6][11]. Budynek przebudowano w 1904[6][11]. Zachowało się wyposażenie z różnych epok: gotyckie rzeźby, w tym Męczeństwo św. Apolonii wg Albrechta Dürera, krucyfiks z poł. XVI w., ołtarze z epoki późnego klasycyzmu, obrazy i epitafia[6][11]. Status zabytku mają także cmentarz kościelny, ogrodzenie z bramą, plebania i ogród[10]
W parku krajobrazowym o pow. 5,7 ha znajduje się pałac z XVIII w., przebudowany w 1882 roku w stylu eklektyczno-neorenesansowym oraz staw[6][11]. W skład zespołu pałacowego wchodzi oficyna i zabudowania folwarczne[6].
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]We wsi znajdują się budynki gorzelni[6] oraz mleczarnia[11].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 33870.
- ↑ woj. wielkopolskie >> pow. kościański >> gmina Czempiń. Wszystkie dane dla miejscowości Głuchowo. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-10-12].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 318 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ List of all names of the place Gutenau between 1900 and 1990 - Former eastern territories [online], ehemalige-ostgebiete.de [dostęp 2025-09-15].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 527, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-10-12].
- ↑ a b c d e f g h i j Alicja Dziewulska, Jan Maj: Kościan: mapa topograficzna Polski. Wydanie turystyczne. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-149-6.
- ↑ a b c d e f Chmielewski 1982 ↓, s. 494-495.
- ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 69.
- ↑ a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 213.
- ↑ a b Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 83. [dostęp 2014-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
- ↑ a b c d e Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 340. ISBN 83-7079-589-7.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Głuchowo”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 494-495. ISBN 83-04-00938-2.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Głuchowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
| Miasto | |
|---|---|
| Wsie | |
| Osady | |
| Osady leśne | |
| Część miasta | |
| Części wsi |
