Gaboń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gaboń
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Stary Sącz
Wysokość 340-700 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 2891[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-388[2]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0465443
Położenie na mapie gminy Stary Sącz
Mapa lokalizacyjna gminy Stary Sącz
Gaboń
Gaboń
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Gaboń
Gaboń
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Gaboń
Gaboń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gaboń
Gaboń
Ziemia49°32′01″N 20°33′38″E/49,533611 20,560556

Gabońwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Stary Sącz. Wieś rozciąga się na wysokości od 340 do 1161 m n.p.m. (Skała), wzdłuż rzeki Dunajec. Charakteryzuje się malowniczym, górskim krajobrazem.

W 1983 roku parafia w Gaboni została wyodrębniona z parafii Gołkowice. We wsi został wybudowany kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej.

Administracyjnie na części wsi w 1991 zostało utworzone odrębne sołectwo Gaboń Praczka[3].

Szkoła podstawowa funkcjonuje od 1889 roku, od 1972 roku w nowym budynku. Od 2001 roku nosi imię I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. Do 2004 roku w Gaboniu funkcjonowała druga szkoła – filialna. Szkoła posiada certyfikat „Szkoły z klasą”. Od 2004 roku jej dyrektorem jest Elżbieta Kruczek.

Od 1974 roku we wsi funkcjonuje cegielnia, obecnie nieczynna.

Wieś graniczy z Gołkowicami Górnymi, Skrudziną, gminą Łącko, Kadcza, Łazami Brzyńskimi i Przehybą.

Wieś składa się z rozrzuconych po roztokach i zboczach doliny potoku Jaworzynka (zwanego też Gabońskim Potokiem) domostw.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Gaboń[4][5]:

przysiółki
Opalana
części wsi
Bachnacie, Ćwiercie Wyżne, Ćwierci Niżne, Groń, Jachlówka, Klin, Mołdawówka, Osada, Pasternia, Praczka, Przychód, Wilkówka, Wola, Zapasiecze

Nazwy miejscowe wsi w dokumentach źródłowych[edytuj | edytuj kod]

„Gaban” – 1293, „de Bagam” – 1301, „Gaban” – 1325, „de Gabana” 1378, „de Gabani” – 1400, „de Gabanye” – 1408, „Ga banay” – 1408, ale też „Kabana” – 1418, „Gubany” – 1421, „de Gabanya”, „de Gabanye” – 1452, „Gabanyow” (według Długosza) – 1470-80, „Gabon” – 1581, „Grabon” – 1680, „Gaboń” – 1881 (SG II 430)[6].

Pochodzenie nazwy wywodzi się po przekształceniu od nazwy osobowej Gaban[6] powstałej od przymiotnika gabać – znaczy nagabywać, niepokoić, dręczyć, oskarżać.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy w dokumentach Gaboń występuje w 1276 r. jako „Gaban”, wieś rycerska należąca do komesa Mirosława[6].

W 1293 r. komes Mściwój, w obecności wdowy po księciu krakowskim Leszku Czarnym Gryfiny, sprzedał wieś komesowi Mikołajowi. Z tą też chwilą Gryfina nadała Gaboniowi prawo teutońskie (niemieckie). W końcu XIV w. i przez cały XV w. wieś była własnością Gabańskich- Wiernków herbu Janina, wywodzących się od Mikołaja Wierzynka[7].

W 1378 r. część Gabonia (Opalaną) zakupiła za 100 grzywien jedna z mniszek klasztoru klarysek w Starym Sączu – Agnieszka J., córka księcia opolskiego, palatyna węgierskiego, wielkorządcy Rusi Halickiej i Polski oraz księcia dobrzyńsko-kujawskiego Władysława Opolczyka. W 1604 r. klasztor klarysek starosądeckich dokupił za 6 tys. zł resztę wsi.

W latach 1770–1918 w zaborze austriackim. Od 1782 w rękach austriackiego skarbu (tzw. Fundusz religijny). Wówczas też osadzono tutaj kolonistów niemieckich (Gaboń Niemiecki).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Około roku 1880 wieś liczyła ok. 715 mieszkańców, w tym 55 pochodzenia niemieckiego. W 1925 roku Gaboń miał ok. 1020 mieszkańców, w tym 21 narodowości niemieckiej.

W czasie okupacji na Przehybie i w okalających ją lasach ukrywali się partyzanci.

Ochotnicza straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Gaboniu powstała w 1967 roku. Jednostka znajduje sie poza krajowym systemem ratowniczo-gaśniczym. Od 1994 roku posiada remizę. Jest wyposażona w samochody Mercedes Benz 1222 GBA i Renault Trafic SLRr[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Strona gminy, sołectwa.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. a b c Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany. [T.] 3, E-I. Kraków: Polska Akademia Nauk, 1999, s. 54, seria: Nazwy miejscowe Polski.
  7. Gaboń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.
  8. OSP Gaboń na stronie nowysacz112.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]