Gaboń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gaboń
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Stary Sącz
Wysokość 340-700 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 2891[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-388
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0465443
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Gaboń
Gaboń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gaboń
Gaboń
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Gaboń
Gaboń
Ziemia 49°32′01″N 20°33′38″E/49,533611 20,560556

Gabońwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Stary Sącz. Wieś rozciąga się na wysokości od 340 do 1161 m n.p.m. (Skała), wzdłuż rzeki Dunajec. Charakteryzuje się malowniczym, górskim krajobrazem.

W 1983 roku Gaboń został wyodrębniony z parafii Gołkowice, znajduje się tu nowo wybudowany Kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej.

Administracyjnie na części wsi w 1991 zostało utworzone odrębne sołectwo Gaboń Praczka[2].

Szkoła podstawowa funkcjonuje od 1889 roku, od 1972 roku w nowym budynku. Od 2001 roku nosi imię I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej. Do 2004 roku w Gaboniu funkcjonowała druga szkoła – filialna. Szkoła posiada certyfikat "Szkoły z klasą". Od 2004 roku jej dyrektorem jest Elżbieta Kruczek.

Jednostka OSP istnieje od 1967 roku. Od 1994 roku posiada remizę.

Od 1974 roku we wsi funkcjonuje cegielnia, obecnie nieczynna.

Wieś graniczy z Gołkowicami Górnymi, Skrudziną, gminą Łącko, Kadcza, Łazami Brzyńskimi i Przehybą.

Wieś składa się z rozrzuconych po roztokach i zboczach doliny potoku Jaworzynka (zwanego też Gabońskim Potokiem) domostw. Części wsi: Ćwierci, Grabie, Jachlówka, Klin, Mołdałówka, Opalana I, Opalana II, Osada, Praczka, Przychód, Wilkówka i Wola.

Nazwy miejscowe wsi w dokumentach źródłowych[edytuj]

„Gaban” - 1293, „de Bagam” - 1301, „Gaban” - 1325, „de Gabana” 1378, „de Gabani” - 1400, „de Gabanye” - 1408, „Ga banay” - 1408, ale też „Kabana” - 1418, „Gubany” - 1421, „de Gabanya”, „de Gabanye” - 1452, „Gabanyow” (według Długosza) - 1470-80, „Gabon” - 1581, „Grabon” - 1680, „Gaboń” - 1881 (SG II 430)[3].

Pochodzenie nazwy wywodzi się po przekształceniu od nazwy osobowej Gaban[3] powstałej od przymiotnika gabać - znaczy nagabywać, niepokoić, dręczyć, oskarżać.

Historia[edytuj]

Po raz pierwszy w dokumentach Gaboń występuje w 1276 r. jako „Gaban”, wieś rycerska należąca do komesa Mirosława[3].

W 1293 r. komes Mściwój, w obecności wdowy po księciu krakowskim Leszku Czarnym Gryfiny, sprzedał wieś komesowi Mikołajowi. Z tą też chwilą Gryfina nadała Gaboniowi prawo teutońskie (niemieckie). W końcu XIV w. i przez cały XV w. wieś była własnością Gabańskich- Wiernków herbu Janina, wywodzących się od Mikołaja Wierzynka[4].

W 1378 r. część Gabonia (Opalaną) zakupiła za 100 grzywien jedna z mniszek klasztoru klarysek w Starym Sączu – Agnieszka J. , córka księcia opolskiego, palatyna węgierskiego, wielkorządcy Rusi Halickiej i Polski oraz księcia dobrzyńsko-kujawskiego Władysława Opolczyka. W 1604 r. klasztor klarysek starosądeckich dokupił za 6 tys. zł resztę wsi.

W latach 1770–1918 w zaborze austriackim. Od 1782 w rękach austriackiego skarbu (tzw. Fundusz religijny). Wówczas też osadzono tutaj kolonistów niemieckich (Gaboń Niemiecki).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Około roku 1880 wieś liczyła ok. 715 mieszkańców, w tym 55 pochodzenia niemieckiego. W 1925 roku Gaboń miał ok. 1020 mieszkańców, w tym 21 narodowości niemieckiej.

W czasie okupacji na Przehybie i w okalających ją lasach ukrywali się partyzanci.

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Strona gminy, sołectwa
  3. a b c Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski : historia, pochodzenie, zmiany. [T.] 3, E-I. Kraków: Polska Akademia Nauk, 1999, s. 54, seria: Nazwy miejscowe Polski.
  4. Gaboń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.

Linki zewnętrzne[edytuj]