Gajowice (Wrocław)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Wrocławia Gajowice
Osiedle Wrocławia
Ilustracja
Gajowice – widok z górki saneczkowej przy ul. Kruczej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miasto Wrocław
Data założenia 1991
W granicach Wrocławia 1868
Populacja (2009)
• liczba ludności

28,6 tys.[1]
Położenie na mapie Wrocławia
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Gajowice (niem. Gabitz) – osiedle w południowej części Wrocławia, w dawnej dzielnicy Fabryczna. W granicach miasta od 1868. Graniczy z Grabiszynem-Grabiszynkiem, Dworkiem i osiedlem Powstańców Śląskich.

Nazwa[edytuj]

 Osobny artykuł: Gaj (las).

Początkowo łacińskie dokumenty wymieniają w latach 1193, 1204 oraz 1250 nazwę Gay. Później osiedle było wzmiankowane także w łacińskich dokumentach ze staropolskimi sufiksami wicz, wic. W 1209 wymieniona jako Gayovice, 1223 Gayovice[2], 1245 Gaywicz, 1256 Gawicz 1280 Gaywitz 1283 oraz 1327 Gaiewitz, 1333 Gaywicz, 1256 Gayn, 1470 Gawiczer[3].

Według Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiej nazwy gaju podmokłego, bagnistego lasu[4][5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Gay podając jej znaczenie „Lanbgeholz Sumpfgebusch”, czyli po polsku „Zalesione bagno lub podmokłe zarośla”[4]. Paul Hefftner jako tłumaczenie nazwy podaje bezpośrednio Waldchen oraz Hain, czyli w tłumaczeniu na język polski gaik, lasek[3].

W 1868 roku Niemcy wcielili wieś w granice miasta Wrocławia germanizując nazwę na Gabitz[3][4] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

Historia[edytuj]

Wieś, wzmiankowana jako własność klasztoru NMP na Piasku już w 1193 pod nazwą Gaj (Gay[6]) i w 1204 jako Gajowice (Gayouice)[7] – ciągnęła się wzdłuż obecnych ulic Wincentego Stysia i Gajowickiej od torów kolejowych do cmentarza przy obecnych ulicach Wróblej i Bernarda Pretficza. O wsi wspomina dokument z roku 1204, w którym Henryk Brodaty m.in. zwolnił posiadłości klasztoru NMP na Piasku od daniny na prawie polskim iure polonico zwanej podworowem[8]. Miejscowość została wymieniona w tym łacińskim dokumencie w formie Gay[8].

Jeszcze w średniowieczu z Gajowic wydzieliły się Nowa Wieś (przy ulicy Komandorskiej) i Dworek (przy ulicy Oficerskiej). W 1795 miała 715 mieszkańców, szkołę, karczmę i kuźnię. W 1810 w wyniku sekularyzacji przeszła na własność państwa. W 1868 włączona do miasta, liczyła wtedy ponad 2 tysiące mieszkańców.

Kościół św. Karola Boromeusza
widziany od ul. Gajowickiej
(kościół znajduje się dziś tuż poza granicą Gajowic)

Według mapy M. Grügera z 1911 roku przed włączeniem do miasta w roku 1868 północno-wschodnia granica wsi sięgała dzisiejszej ulicy Kolejowej, potem biegła wzdłuż Grabiszyńskiej aż do Oporowskiej, w okolicach dzisiejszego stadionu skręcała na południe aż do wiaduktu kolejowej obwodnicy nad al. Hallera. Następnie wzdłuż Hallera i Wiśniowej aż do Ślężnej, gdzie stykała się z Lehmgruben (Glinianki). Ulicą Kamienną granica osiągała Höfchen (Dworek), przez Pretficza, Gajowicką i Kruczą osiągając ul. Zielińskiego, która domykała osiedle od wschodu.

Współczesne granice osiedla przebiegają ulicami Zaporoską, Gajowicką, al. Hallera i z trzech stron torami kolejowymi, tym samym bardzo różnią się od historycznego obrębu wsi. Obejmują jedynie tereny położone na zachód od ul. Gajowickiej, dawniej głównej ulicy miejscowości, ponadto cała północna część Gajowickiej, od początku lat 80. nazwana imieniem Wincentego Stysia, nie należy dziś do Gajowic.

Gajowic nie należy mylić z osiedlami Gaj (do 1945 Herdain) ani Tarnogaj (do 1945 Dürrgoy), leżących w obrębie byłej dzielnicy Krzyki, nieco dalej na wschód, ani z osiedlem Gajowa w północno-wschodniej okolicy miasta.

Przypisy

  1. Granice osiedla w rozumieniu ewidencyjno-wyborczym s.7.
  2. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 117.
  3. a b c Paul Hefftner: Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadt und Landkreise Breslau. Breslau: Ferdinand Hirt, 1910, s. 28.
  4. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 37.
  5. Hasło „gaj” w słowniku staropolskim.
  6. breslau-wroclaw.de: Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadtkreis Breslau (niem.). [dostęp 5 maja 2011].
  7. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991. ISBN 83-04-03723-8. s. 81 „Gajowice, osiedle w dzielnicy Fabrycznej. dawna wieś, o pierwotnej nazwie Gaj, znajdowała się przy północnym odcinku dzisiejszej ul. A. Próchnika, zwanej do 1948 r. Gajowicką. należała do klasztoru NMP na Piasku, co potwierdza dokument wystawiony przez papieża Celestyna III w 1193 r. Zapis z 1204 r. wymienia już nazwę Gajowice (Gayouice), pochodząca stąd, że wieś znajdowała się w lesie. Jeszcze w średniowieczu wydzieliły się z Gajowic Nowa Wieś przy dzis. ul. Komandorskiej i Dworek przy dzisiejszej ul. Oficerskiej. Od tamtych czasów głównym zajęciem mieszkańców była uprawa warzyw. W 1795 r. miała ona już 715 mieszkańców, ponadto szkołę, kuźnię i karczmę. W 1810 r., w wyniku sekularyzacji, przeszła na własność państwa. do Wrocławia została włączona w 1868 r.; liczyła wtedy 2325 mieszkańców. W okresie międzywojennym było to osiedle wielkomiejskie, niemal zupełnie zniszczone w 1945 r. Odbudowane w l. 1960-1969, gdy przekazano tu 15 tys. izb, trzy szkoły podstawowe, budynek V liceum ogólnokształcącego, przychodnię obwodową i in. Projektantem nowego osiedla był Igor Tawryczewski (zm. 1988).”.
  8. a b Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 69.

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.

Linki zewnętrzne[edytuj]