Galata

Galata (dawniej Pera) – dzielnica Stambułu położona w europejskiej części miasta, na północnym brzegu Złotego Rogu.

Galata połączona jest ze starym Konstantynopolem trzema mostowymi przeprawami: mostem Galaty (zbudowanym w 1836 roku), mostem Atatürka i mostem Haliç. W dokumentach historycznych ta część miasta często określana jest nazwą Pera, pochodzącą od starogreckiej nazwy tego miejsca – Peran en Sykais, co dosłownie oznacza „Pole Figowe po drugiej stronie”.

Historia

W czasach bizantyjskich na terenie Galaty znajdowało się miasto, pomiędzy którym i właściwym Konstantynopolem rozciągano łańcuch broniący wstępu do zatoki Złoty Róg, gdzie znajdował się port okrętów bizantyjskich. Wieżę, w której mieszczono koniec łańcucha, zniszczono podczas IV krucjaty. Na jej miejscu Genueńczycy wznieśli obecnie istniejącą wieżę, nazwaną wówczas Christea Turris, czyli Wieżą Chrystusa.

W XI w. w dzielnicy mieściła się gmina żydowska. W 1203 roku umocnienia Genueńczyków wraz z dzielnicą żydowską zostały zajęte i zniszczone przez krzyżowców podczas IV krucjaty, na krótko przed splądrowaniem Konstantynopola^[1]. W 1261 r. dzielnica została odzyskana przez Bizantyjczyków, lecz cesarz Michał VIII nadał ją Genueńczykom w 1267 r., zgodnie z postanowieniami traktatu z Nymphaeum. W 1303 roku zostały wytyczone dokładne granice genueńskiej kolonii, przy czym zakazano ich umacniania. Genueńczycy jednak to zlekceważyli i poprzez kolejne rozbudowy murów powiększyli obszar swojego osadnictwa. Mury te, w tym wieża Galaty z połowy XIV wieku (pierwotnie Christea Turris – „Wieża Chrystusa”, ukończona w 1348 r.), przetrwały w dużej mierze nienaruszone aż do XIX wieku, kiedy większość ich rozebrano. Galata funkcjonowała jako kolonia Republiki Genueńskiej w latach 1273–1453. Mury obronne genueńskiej Galaty istniały nadal po jej zdobyciu przez Osmanów aż do XIX wieku, gdy wyburzono je pod zabudowę. Do dziś zachował się niewielki ich fragment w okolicach wieży, dawny kościół św. Pawła i św. Dominika z czasów Cesarstwa Łacińskiego oraz Palazzo del Comune z 1316 roku, będącego siedzibą najwyższego urzędnika w Galacie, podesty.

Kiedy w 1453 roku Konstantynopol został zdobyty przez Mehmeda Zdobywcę, Galatę zamieszkiwali głównie katolicy genueńscy i weneccy. Chrześcijańscy mieszkańcy Galaty zachowali formalną neutralność podczas osmańskiego oblężenia, nie stając po stronie sułtana ani jawnie przeciw niemu.

Na początku XX wieku w Galacie mieściły się ambasady krajów europejskich i osiedlone znaczne grupy mniejszości chrześcijańskiej.

Zabytki

Pałac podesty z 1314 roku – fragment pałacu zarządcy genueńskiego (podesty), zwanego też Palazzo del Comune, zbudowanego na wzór Palazzo San Giorgio w Genui, częściowo rozebrany w XIX wieku
Wieża Galaty pochodząca z 1348 roku
Kościół dominikanów z XIV wieku z klasztorem – od XV wieku meczet Arap Camii
Kościół Saint Benoit – z XV wieku, najstarszy czynny kościół katolicki w Stambule
Kościół Santi Pietro e Paolo a Galata z 1843 roku
Ottoman Central Bank z XIX wieku na ulicy Bankalar Caddesi
Dom Camondo (Casa Camondo) z 1880 roku
Synagoga Ashkenazi (austriacka) z 1900 roku
Synagoga włoska

Galeria

widok Pery w 1544 r.
Panorama dzielnicy
Pałac genueńskiego podesty
Klasztor św. Benedykta
Wieża Galata w 1840
Schody Kamondo

Przypisy

↑ Aleksandr P.A.P. Každan Aleksandr P.A.P. (red.), The Oxford dictionary of Byzantium, New York: Oxford Univ. Pr, 1991, s. 815, ISBN 978-0-19-504652-6 [dostęp 2023-12-28] .

Bibliografia

Galata and the Galata Bridge

[1] Aleksandr P.A.P. Každan Aleksandr P.A.P. (red.), The Oxford dictionary of Byzantium, New York: Oxford Univ. Pr, 1991, s. 815, ISBN 978-0-19-504652-6 [dostęp 2023-12-28] .

[1]