Gardeja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gardeja
Herb
Herb Gardei
Urząd Gminy w Gardei
Urząd Gminy w Gardei
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat kwidzyński
Gmina Gardeja
Sołectwo Gardeja I
Liczba ludności ok. 1400
Strefa numeracyjna (+48) 55
Kod pocztowy 82-520[1]
Tablice rejestracyjne GKW
SIMC 0149883
Położenie na mapie gminy Gardeja
Mapa lokalizacyjna gminy Gardeja
Gardeja
Gardeja
Położenie na mapie powiatu kwidzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kwidzyńskiego
Gardeja
Gardeja
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Gardeja
Gardeja
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gardeja
Gardeja
Ziemia53°36′26″N 18°56′28″E/53,607222 18,941111

Gardeja (niem. Garnsee[2]) – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, w gminie Gardeja przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 55 z drogą wojewódzką nr 523. W miejscowości znajduje się Gimnazjum im Obrońców Westerplatte.

Miejscowość jest siedzibą gminy Gardeja.

Liczba ludności wsi wynosi ok. 1400 osób[3].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Gardeja[4][5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0149914 Kalmuzy część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu na tym terenie powstał pruski gródek o charakterze obronnym, w 1233 został zajęty przez Krzyżaków. W sąsiedztwie istniała osada należąca do biskupów pomezańskich, w 1285 była wzmiankowana jako siedziba cystersów. Gardeja otrzymała prawa miejskie ok. 1334 lub wcześniej (zapis z 1334 określa Gardeję jako miasto). Podczas wojny trzynastoletniej miasto zostało poważnie zniszczone przez pożary, od 1525 w Prusach Książęcych. Od połowy XVI wieku Gardeja była siedzibą braci czeskich, od 1657 miasto należało do Brandenburgii, a od 1701 do Prus. W 1883 uruchomiono kolej łączącą Gardeję z Grudziądzem i Malborkiem[3]. plebiscycie narodowościowym w Prusach Wschodnich w 1920 – 98% głosujących w Gardei opowiedziało się za pozostaniem w Niemczech. Z przyczyn komunikacyjnych Polsce przyznano oddaloną od miasta o 2 km. stację kolejową na linii Kwidzyn-Grudziądz[7]. W okresie międzywojennym ulokowano tu placówkę Straży Celnej[8]. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległo 80% zabudowy, co miało wpływ na odebraniu Gardei praw miejskich[3].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Józefa

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Obszar wsi jest podzielony na 3 sołectwa: Gardeja I (zwarty obszar zabudowany byłego miasta), Gardeja II, Gardeja III[9]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b c Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, PWN, Warszawa 1998 s. 158, ​ISBN 83-01-12677-9
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  7. Gardejski kamień graniczny, Wirtualne Muzeum Gminy Gardeja
  8. Szematyzm Straży Celnej 1927 ↓, s. 225.
  9. Lista sołectw. Urząd Gminy Gardeja. [dostęp 2012-05-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927. , 1927. Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej. 
Gardeja II koło PKP Gardeja
Budynek Dworca PKP Gardeja