Garwolin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Garwolin (ujednoznacznienie).
Garwolin
Urząd Miasta w Garwolinie
Urząd Miasta w Garwolinie
Herb Flaga
Herb Garwolina Flaga Garwolina
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat garwoliński
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie około 1423
Burmistrz Tadeusz Mikulski
Powierzchnia 22,08 km²
Populacja (2016)
• liczba ludności
• gęstość

17 214[1]
780 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 25
Kod pocztowy 08-400
Tablice rejestracyjne WG
Położenie na mapie powiatu garwolińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu garwolińskiego
Garwolin
Garwolin
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Garwolin
Garwolin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Garwolin
Garwolin
Ziemia 51°53′49″N 21°36′54″E/51,896944 21,615000
TERC
(TERYT)
1403011
SIMC 0975285
Urząd miejski
ul. Staszica 15
08-400 Garwolin
Strona internetowa

Garwolin (jid. מירוואַן = Mirwan) – miasto w województwie mazowieckim położone nad rzeką Wilgą, siedziba władz gminy wiejskiej Garwolin i powiatu garwolińskiego przy skrzyżowaniu dróg S17 z 76.

Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim[2].

Położenie[edytuj]

Plan Gminy i miasta Garwolin, 2015 r.

Miasto we wschodniej Polsce, usytuowane w południowo-wschodniej części Równiny Garwolińskiej, położone 60 km od Warszawy. W latach 1975-1998 należało do województwa siedleckiego.

Etymologia[edytuj]

Nazwa Garwolino pojawia się w średniowiecznych notatkach z 1386 i 1404. Pochodzi od nazwy osobowej Garwoł[3]. Wśród mieszkańców popularna jest legenda łącząca nazwę miasta z gawronami.

Historia[edytuj]

Ślady osadnictwa na terenie dzisiejszych granic Garwolina pochodzą sprzed około 2000 lat czyli z epoki żelaza.

Prawa miejskie miasto uzyskało 27 lipca 1423[4]. W 1565 liczył 260 domów, 69 ogrodów i 230 rzemieślników, w tym: 24 szewców, 12 krawców, 9 kuśnierzy, 22 kowali, 7 czapników, 3 tesarzów, 3 bednarzy, 6 krawców, 3 barwierzy, 6 cieśli, 3 kołodziejów i 63 piwowarów. Garwolin w owym czasie słynął z warzenia przedniego piwa[5]. W czasie potopu szwedzkiego straty w ludności przekroczyły 90%, w mieście pozostało 50 domów[4]. W 1795 po trzecim rozbiorze miasto znalazło się w zaborze austriackim, w czasie wojen napoleońskich w Księstwie Warszawskim, po Kongresie Wiedeńskim w 1815 w zaborze rosyjskim na terenie Królestwa Kongresowego. Do rozwoju miasta przyczyniły się budowy: traktu lubelskiego w 1835 i kolei nadwiślańskiej Warszawa – Lublin – 1877.

22 marca 1863 powstańcy styczniowi usiłowali bez skutku zdobyć Garwolin broniony przez wojska rosyjskie[4]. W latach 1892-1914 w Garwolinie stacjonował 37 (13)[6] pułk dragonów[7] carskiej armii.

W czasie I wojny światowej działa placówka Polskiej Organizacji Wojskowej w listopadzie 1918 rozbrajająca stacjonujących tu żołnierzy niemieckich.

Podczas bitwy o Garwolin, w dniu 16 sierpnia 1920 roku wyróżnił się Stanisław Szaliński (późniejszy major i szef kontrwywiadu wojskowego w latach 1930-1939). Dowodząc plutonem karabinów maszynowych 3 batalionu 58 pp, zmusił nieprzyjaciela do pozostawienia dwóch dział. W pościgu za oddziałem sowieckim zaatakował koszary w Garwolinie. Dzięki śmiałemu szturmowi doprowadził do kapitulacji załogi i zdobycia taboru brygady oraz 300 jeńców. Następnie skutecznie bronił koszar przed nacierającą kawalerią nieprzyjaciela[8].

17-18 sierpnia 1920 podczas Bitwy Warszawskiej w Garwolinie stacjonował sztab Józefa Piłsudskiego dowodząc kontruderzeniem znad Wieprza[4].

W latach 1921 – 1939 w tutejszych koszarach kawaleryjskich stacjonował 1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. cesarza Napoleona I[9].

Podczas II wojny światowej Garwolin znalazł się w granicach Generalnego Gubernatorstwa. Od stycznia 1941 funkcję Kreishauptmanna (starosty) powiatu Garwolin objął Karl Freudenthal. Jedną z pierwszych jego decyzji było usunięcie z miasta obywateli narodowości żydowskiej i przesiedlenie ich do gett w Żelechowie, Sobolewie, Łaskarzewie i Parysowie. Do końca 1942 na rozkaz Freudenthala Gestapo oraz żandarmeria zamordowały na terenie miasta i powiatu 890 osób, a do obozów koncentracyjnych lub do pracy przymusowej wywieziono kolejnych 2100[10]. Za popełnione zbrodnie Sąd Delegatury Rządu na Kraj wydał na przełomie lat 1942-1943 wyrok skazujący go na karę śmierci. Zastrzelony 5 lipca 1944 podczas zamachu dokonanego przez połączone dwie grupy dywersyjne AK z Garwolina i Woli Rębkowskiej.

Cmentarz wojenny w Garwolinie

W dniu 27 lipca 1944 do rejonu Garwolina docierają jednostki 2 Armii Pancernej 1 Frontu Białoruskiego dowodzonego przez marsz. K. Rokossowskiego, które wieczorem tego samego dnia zajmują miasto. 28 lipca 1944 do miasta docierają jednostki 8 Armii Gwardii 1 Frontu Białoruskiego, które dotychczas nacierały w ślad za 2 A.Panc. Armie te w okolicach miasta przygotowywały się do operacji forsowania Wisły[11].

W dniu 11 września 1944, oddziały 1 Armii WP zostają zluzowane na przyczółku magnuszewskim przez 8 Armię Gwardii i zostają ześrodkowane w okolicach Garwolina, w celu przygotowania do działania na odcinku warszawskim[12].

10 marca 1946 na szosie WarszawaLublin w rejonie Gończyc w pobliżu Garwolina Oddział AK Mariana Bernaciaka stoczył potyczkę z oddziałem Armii Czerwonej, w której zginęło kilku żołnierzy sowieckich, a pluton polski stracił 1 zabitego i 1 rannego. Podczas II wojny światowej Garwolin uległ zniszczeniu niemal w 70%, po wojnie odbudowany i rozbudowany.

Panorama Garwolina
Panorama Garwolina

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[13] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kolegiata pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, neobarokowy kościół wybudowany na przełomie XIX i XX wieku. Znajdują się w nim obrazy: Przemienienia Pańskiego z 1894, Św. Stanisława Kostki, Św. Józefa (XIX w.), Św. Jana Chrzciciela (XVIII w.), Świętych Barbary, Rocha i Rozalii (I połowa XIX w.), a także kielichy z 1762, 1760 i z pierwszej połowy XIX w.1890-1909, nr rej.: 741 z 7.05.1962
  • park „Sulbiny”, ul. Lubelska 50, XIX-XX, nr rej.: A-379 z 16.07.1985 i z 9.04.2009
  • zespół dworski, Studzińskiego 28, pocz. XX, nr rej.: A-275 z 29.08.1980:
    • dwór
    • rządcówka
    • spichlerz
    • park
  • stajnie koszarowe, ob. magazyn, al. Legionów, 1905, nr rej.: A-449 z 16.04.1996
  • dom, ob. Urząd Miasta, Staszica 15, 1910, nr rej.: 1048 z 10.05.1974

Honorowy obywatel miasta[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

Garwolińska Strefa Aktywności Gospodarczej; Ośrodek przemysłowo-usługowy; przemysł maszynowy, środków transportu, poligraficzny, spożywczy (mleczarski i mięsny), odzieżowy, skórzany, materiałów budowlanych, meblowy i kosmetyczny.

Transport[edytuj]

W odległości 5 km od miasta przebiega linia kolejowa nr 7 WarszawaLublinDorohusk; stacja Garwolin znajduje się we wsi Wola Rębkowska. W momencie uruchomienia kolei nadwiślańskiej (1877) Garwolin nie miał stacji kolejowej. W 1894 miasto obsługiwała stacja kolejowa Wilga usytuowana w miejscu dzisiejszej stacji Ruda Talubska. W 1914 Garwolin obsługiwały dwie stacje kolejowe – Mirwan (położona w miejscu obecnej stacji Garwolin) i Garwolin (wcześniej zwana Wilgą a dziś Ruda Talubska). W 1922 ustalono nazwy stacji obowiązujące do dnia dzisiejszego. Do czasów II wojny światowej stacja i miasto Garwolin przez Żydów były nazywana Mirwan.

W Garwolinie działa przedsiębiorstwo PKS Garwolin, które zapewnia połączenia do Warszawy, Otwocka, Łaskarzewa, Ryk, Siedlec, Żelechowa, Łukowa, Maciejowic i innych miejscowości. Istnieją też przewoźnicy prywatni, którzy zapewniają połączenia do Warszawy, Lublina, Siedlec i Stoczka Łukowskiego.

12 czerwca 2010 otworzono oficjalnie sanitarne lądowisko.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Garwolina w 2014 roku[19].


Piramida wieku Garwolin.png

Edukacja[edytuj]

Przedszkola
  • Publiczne Przedszkole nr 1 „Bajka”
  • Publiczne Przedszkole nr 2 „Akademia pana Kleksa
  • Publiczne Przedszkole nr 6 „Mały Europejczyk”
  • Publiczne Przedszkole nr 8 „Plastuś
  • Niepubliczne Przedszkole „Zielona Łączka”
  • Niepubliczne Przedszkole „Juniorek"
  • Niepubliczne Przedszkole „Akademia Sztuki Dziecięcej”
  • Niepubliczny Żłobek „Tęczowa Kraina”
Szkoły podstawowe i gimnazjalne
Szkoły artystyczne
  • Szkoła Muzyczna I stopnia w Garwolinie
Szkoły ponadgimnazjalne
Uczelnie wyższe
Szkoły specjalne
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 1
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 2 i Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy

Kultura i sport[edytuj]

  • Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna w Garwolinie – Wypożyczalnia, Oddział dla Dzieci i Młodzieży, Czytelnia, Pracownia komputerowa-Centrum Informacji Lokalnej,
  • Kino "Wilga", sala kinowa na 250 miejsc, dźwięk Dolby Digital, fotele lotnicze, projektor cyfrowy FULL-HD, 3D,
  • Centrum Sportu i Kultury (dom kultury, hala sportowa, stadion),
  • Pływalnia Miejska "Garwolanka",
  • Chór Miasta Garwolin,
  • Garwoliński Teatr Muzyczny "Od Czapy" – amatorski teatr młodzieżowy prowadzony przez Fundację 'Sztafeta',
  • Teatr Rękawiczka – amatorski teatr młodzieżowy działający przy CSiK,
  • GTS Wilga Garwolinsiatkówka mężczyzn,
  • GKS Wilga Garwolin – piłka nożna mężczyzn,
  • 4CV Garwolin – siatkówka mężczyzn,
  • No Name – Międzyszkolny gimnastyczno-taneczny uczniowski klub sportowy (działający przy ZS nr 5).

Wspólnoty religijne[edytuj]

Plebania

Wojsko w Garwolinie[edytuj]

Dawna stajnia koszarowa
 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko w Garwolinie.

Jednostki wojskowe stacjonujące na terenie Garwolina:

barwy mundurów jednostek wojskowych stacjonujących w Garwolinie:

Miasta partnerskie[edytuj]

Urodzeni w Garwolinie[edytuj]

Aleksandra Domańska - aktorka

Znani literaci o Garwolinie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS – Główny Urząd Statystyczny – Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym 2016.
  2. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  3. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 71. ISBN 83-04-02436-5.
  4. a b c d HISTORIA GARWOLINA (pol.). Urząd Miasta Garwolin. [dostęp 2013-08-29].
  5. Garwolin Dzieje Miasta i Okolicy, Książka i Wiedza, Warszawa 1990, str. 69
  6. a b 13 wg numeracji obowiązującej w latach 1907-1917; pułk dragonów sformowany w 1709 r. w latach 1882-1907 tj. w 1892, gdy przeniesiono go z Lublina do Garwolina oznaczony był numerem 37, znany jako 13 pułk dragonów imienia generała-feldmarszałka hrabiego Burkharda Christopha Münnicha odznaczony orderem wojennym, ostatnim dowódcą pułku był gen. Zygmunt Łempicki – późniejszy pierwszy dowódca 3 Pułku Ułanów Śląskich w Wojsku Polskim; Григорович А. И.: История 13-го драгунского Военного Ордена генерал-фельдмаршала графа Миниха полка. Petersburg: Альфарет, 2006. (ros.)
  7. a b 13-й Драгунский Военного Ордена Генерал-Фельдмаршала Графа Миниха полк. (ros.). narod.ru. [dostęp 2013-08-28].  Cytat: к 1892 г. – Полк расквартирован в г. Гарволин (Варшавский ВО)
  8. Andrzej Pepłoński "Wojna o tajemnice", Wydawnictwo Literackie 2011, str. 327
  9. 1 Pułk Strzelców Konnych Raszyńskich im. cesarza Napoleona I, Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 s. 41.
  10. Jerzy Piesiewicz "Zamach na kata" Biuletyn Informacyjny Armii Krajowej, lipiec 2000 rok
  11. Tadeusz Sawicki-Front Wschodni a postanie warszawskie, PWN, Warszawa 1989, str. 26 i nast.
  12. Tadeusz Sawicki-Front Wschodni a postanie warszawskie, PWN, Warszawa 1989, str. 127
  13. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo mazowieckie. [dostęp 2013-08-28].
  14. Marian Jaworski – honorowy obywatel miasta Garwolina
  15. Ekscelencja ks. biskup Jan Mazur – honorowy obywatel miasta Garwolina
  16. Ks. prałat Bogdan Jacek Krawczyk – honorowy obywatel miasta Garwolina
  17. Jan Piesiewicz – honorowy obywatel miasta Garwolina
  18. Ks. Prałat Stanisław Józef Maksymowicz – honorowy obywatel miasta Garwolina
  19. http://www.polskawliczbach.pl/Garwolin, w oparciu o dane GUS.
  20. Kalendarz mariawicki na rok 2015 (Felicjanów)
  21. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  22. Miasta partnerskie Garwolina

Linki zewnętrzne[edytuj]