Gaslighting

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ingrid Bergman w filmie Gaslight z 1944 roku

Gaslighting – forma psychologicznej manipulacji, w której osoba lub grupa osób umyślnie tworzy w osądzie ofiary wątpliwości wobec własnej pamięci czy percepcji, często wywołując u niej dysonans poznawczy i inne stany, takie jak niskie poczucie własnej wartości[1].

Za pomocą zaprzeczania, kłamania, wprowadzania w błąd, sprzeczności i dezinformacji gaslighter próbuje zdestabilizować psychicznie ofiarę i podważyć jej przekonania. Służy temu szeroki wachlarz zachowań: od zaprzeczenia przez sprawcę, że doszło do poprzednich nadużyć, aż po inscenizację dziwnych wydarzeń przez sprawcę z zamiarem dezorientacji ofiary[2].

Pochodzenie terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin powstał po premierze amerykańskiego dramatu psychologicznego z 1944 roku Gaslight (w Polsce znany jako Gasnący płomień), w którym główny bohater próbuje doprowadzić swoją żonę do szaleństwa poprzez ciągłą manipulację światłem domowych lamp gazowych (ang. gas lights) przy jednoczesnym zaprzeczaniu, że coś takiego się dzieje i wmawianiu jej, że to są tylko jej halucynacje, a nie rzeczywistość[3][4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrew D. Spear, Epistemic dimensions of gaslighting: peer-disagreement, self-trust, and epistemic injustice, „Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy”, 2019, s. 1–24, DOI10.1080/0020174X.2019.1610051, ISSN 0020-174X.
  2. Patricia Evans: The Verbally Abusive Relationship: How to Recognize it and How to Respond. Wyd. 2nd. Holbrook, Mass.: Adams Media Corporation, 1996.
  3. Florence Rush: The best-kept secret: sexual abuse of children. Human Services Institute, 1992, s. 81. ISBN 978-0-8306-3907-6. [dostęp 16 czerwca 2011].
  4. Emanuel Levy, Gaslight: Cukor’s Masterpiece Starring Ingrid Bergman in Oscar-Winning Performance, 2006.