Gazelka płocha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gazela dama)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gazelka płocha
Nanger dama[1]
(Pallas, 1766)
Gazelka płocha
Gazelka płocha
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Podrodzina antylopy
Rodzaj gazelka
Gatunek gazelka płocha
Synonimy
  • Gazella dama (Pallas, 1766)[2][1]
  • Antilope dama Pallas, 1766[3]
  • Antilope nanguer Bennett, 1833[3]
  • Gazella mhor[3]
  • Antilope addra[3]
Podgatunki[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Gazelka płocha[4], dawniej: mhor[5] (Nanger dama) – gatunek ssaka kopytnego z rodziny wołowatych (Bovidae), o rozmiarach znacznie większych od innych gatunków gazeli, zamieszkujący pustynne i suche stepowe obszary Afryki północnej, w pasie południowej części Sahary od Atlantyku po Sudan[6][5]. Prowadzi życie w małych stadach, które okresowo tworzą większe gromady[5]. Jest gatunkiem zagrożonym[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Gazelka płocha jest znacznie większa od innych gazeli[7]. Nogi są cienkie, szyja długa i szczupła. Rogi występują u osobników obu płci – u samców są nieco masywniejsze[8]. Umaszczenie dwukolorowe: białe i rdzawo-czerwone. Masa ciała osiąga 40–60 kg. Nieco mniejsze i smuklejsze są osobniki z podgatunku N. d. ruficollis (mają także bledsze wybarwienie sierści), zaś N. d. mhorr są największe wśród mhorów, a ich sierść jest ciemniejsza[7].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Gazelka płocha żyje w niewielkich stadach liczących 5–10 osobników, a okresowo, podczas sezonowych zmian tworzy większe gromady[5]. Ciąża – zazwyczaj pojedyncza – trwa około 6,5 miesiąca. Poród przypada zwykle na okres wzmożonego wypasu po porze deszczowej (lipiec–wrzesień). Młode pozostają pod opieką matki przez okres 6 miesięcy. Młode samice uzyskują dojrzałość płciową w wieku 9–12 miesięcy, a samce po ukończeniu 18–24 miesięcy. Długość życia – około 12 lat[8].

N. dama prowadzi dzienny tryb życia. Jest gatunkiem typowo koczowniczym, wędrującym w poszukiwaniu pożywienia. W porze deszczowej migruje w kierunku północnego krańca zasięgu występowania, by w porze suchej wracać w kierunku południowym. Jednak w porze rozrodu stado koczuje w jednym miejscu. Gazelka płocha, podobnie jak gerenuki, potrafi stawać na tylnych nogach, by łatwiej sięgnąć do liści rosnących wyżej[8].

W skład menu Nanger dama wchodzą akacje, kaparowate Maerua, parolistowate Balanites, wiechlinowate z rodzajów Panicum i Aristida, a także rośliny strączkowe i dzikie melony[7].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Gazelka płocha zamieszkuje tereny w pasie Sahelu od doliny Nilu na wschodzie, do północnego Senegalu, Mauretanii i południowego Maroka na zachodzie. W centralnej części Sahary mieszka tylko w rejonach, w których możliwa jest bogatsza wegetacja roślin. Takie małe izolowane enklawy spotykane są w Mali, środkowej i wschodniej części Nigru oraz w zachodniej części Czadu[7].

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gazelka płocha zamieszkuje pustynne i suche stepowe obszary Afryki północnej, w pasie południowej części Sahary od Atlantyku po Sudan[6][5]. Tereny dzieli z innymi gatunkami krętorogich: oryksem szablorogim i gazelą dorkas[7].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Jest gatunkiem krytycznie zagrożonym[2]. Populacje gazelki płochaej liczą niespełna 300 osobników. Zagrożeniem dla istnienia gatunku są nadmierne polowania, susza i utrata siedlisk[7]. Do wrogów gazelki płochej zalicza się gepard, likaon, lew, lampart, hiena i pyton[8]. N. dama chroniony jest na podstawie Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem oraz Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt[7].

Przypisy

  1. a b Nanger dama, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d Nanger dama. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e Colin Groves, Peter Grubb: Ungulate Taxonomy. JHU Press, 2011-11-01, s. 336. ISBN 978-1421400938.
  4. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. a b c d e Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973. ISBN 83-214-0637-8.
  6. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Nanger dama. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 15 stycznia 2013]
  7. a b c d e f g SCF: Dama Gazelle Nanger dama (ang.). Sahara Conservation Fund. [dostęp 15 stycznia 2013].
  8. a b c d Brent Huffman: Nanger dama – Dama gazelle, Addra gazelle (ang.). ultimateungulate.com, 2009-09-06. [dostęp 2013-01-15].