Gazownia w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gazownia w Toruniu
Ilustracja
Budynek aparatowni wraz z wieżą, 2019 rok
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Adres ul. Szosa Lubicka 2/18
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Teodor Piotrowski
Rozpoczęcie budowy 1938
Ukończenie budowy 1942
Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Gazownia w Toruniu”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Gazownia w Toruniu”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Gazownia w Toruniu”
Ziemia53°01′02″N 18°38′19″E/53,017222 18,638611

Gazownia w Toruniu – zespół budynków Gazowni Miejskiej w Toruniu.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Gazownia znajduje się we wschodniej części miasta, w dzielnicy Jakubskie Przedmieście, przy ul. Szosa Lubicka 2/18.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawny zbiornik na gaz przy ul. Franciszkańskiej, obecnie planetarium
Dawne laboratorium przy ul. Flisaczej, obecnie pub

Lata 1859–1920[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Budynek Planetarium w Toruniu.

Pierwszą gazownię miejską w Toruniu uruchomiono w 1859 roku, gdy Toruń należał do Królestwa Prus. Mieściła się ona na terenie Zespołu Staromiejskiego w rejonie skrzyżowania ulic Kopernika i Pod Krzywą Wieżą (tereny dzisiejszego Alpinarium). W pobliżu postawiono dwa zapasowe zbiorniki na gaz, które znajdowały się przy Franciszkańskiej i Flisaczej. Do czasów współczesnych zachowała się murowana konstrukcja tego pierwszego, w której dziś mieści się planetarium. Natomiast obok zlikwidowanego już zbiornika w pobliżu Bramy Klasztornej (ul. Flisacza) ocalało laboratorium, w którym w latach 70. i 80. XX wieku funkcjonowała kameralna kawiarnia „Flisacza”, obecnie pub[1][2][3].

Lata 1920–1945[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej, kiedy Toruń znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej i został stolicą województwa pomorskiego, rozpoczął się dynamiczny rozwój miasta i tym samym wzrastało zapotrzebowanie na gaz. Wtedy to polska administracja rozpoczęła przygotowania do modernizacji i rozbudowy gazownictwa w mieście. W pierwszej kolejności w latach 1926–1929 wyremontowano właśnie tę XIX-wieczną gazownię, lecz ze względu na jej przestarzałą aparaturę oraz brak możliwości rozbudowy, władze miasta postanowiły wybudować nową gazownię przy ul. Szosa Lubicka. Zaprojektował ją w 1936 roku Teodor Piotrowski, późniejszy dyrektor Gazowni Miejskiej. Budowę rozpoczęto 15 czerwca 1938 roku i podzieloną ją na kilka etapów. Do końca sierpnia tegoż roku wzniesiono: aparatownię, oczyszczalnie oraz kotłownię, a podczas drugiego etapu, który trwał do wiosny 1939 roku, powstały: budynek administracyjny, portiernia, warsztaty oraz garaże.

We wrześniu 1939 roku, po wkroczeniu do Torunia wojsk hitlerowskich, prawie już ukończony obiekt przejął okupant, a w 1942 roku, po dokończeniu budowy m.in. piecowni oraz komina, nastąpiło jej otwarcie[4][5][6].

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej gazownię uruchomiono 1 października 1945 roku, a w latach 1958–1965 wzbogacono ją o nowoczesną aparaturę. W latach 80. XX wieku gazownia zakończyła produkcję, zaś piecownię wraz z kotłownią i kominem zburzono, a z wnętrza wieży usunięto zbiorniki. W 2007 roku rozebrano portiernię i garaże[7].

Obecnie mieszczą się tu pomieszczenia techniczne Państwowego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa.

3 grudnia 2019 roku władze gazowni zorganizowały obchody 160–lecia jej istnienia[8].

Gazownia wpisana jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 1411)[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szymon Spandowski, Historia gazowni, której Toruń zawdzięczał oświecenie, „nowosci.com.pl” [dostęp 2018-06-23] (pol.).
  2. Toruń nie istniejący – [6] – Gazownia miejska, „Pulpit STOTOM-a”, 6 kwietnia 2017 [dostęp 2018-06-23] (pol.).
  3. Anna Hartwich, Dawna gazownia w Toruniu, www.odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl [dostęp 2018-06-23].
  4. Katarzyna Kluczwajd, Toruń, którego nie ma, wyd. 1, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy Michał Koliński, 2017, s. 40, ISBN 978-83-7729-333-1.
  5. Waldemar Pankowski, Album toruński, Bydgoszcz 2008, s. 42, ISBN 978-83-60751-59-6.
  6. Gdzie to jest? – oToruniu.net, otoruniu.net [dostęp 2018-06-23] (pol.).
  7. Marcin Ceglarski, Jakub Polak, Toruński modernizm: architektura miasta 1920 - 1989, Inowrocław, ISBN 978-83-943684-5-6.
  8. https://www.torun.pl/pl/160-lat-gazownictwa-w-toruniu
  9. GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINA MIASTA TORUŃ stan na I kwartał 2015 r. - PDF, docplayer.pl [dostęp 2018-05-05].