Gelonos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gelonos (stgr. Γελωνός) – starożytne miasto wspominane przez Herodota, lokalizowane przez niego w kraju Budynów i Gelonów na północ od ziem Scytów.

Herodot opisuje je w swoich Dziejach w rozdziale IV następująco:

Quote-alpha.png
Budynowie tworzą wielki i liczny lud: mają wszyscy bardzo niebieskie oczy i ognistego koloru włosy. W ich kraju istnieje miasto zbudowane z drzewa. Nazwa miasta brzmi Gelonos, a jego mur z każdego boku długi jest na 30 stadiów; jest przy tym wysoki i cały z drewna. Drewniane są też ich mieszkania i świątynie. Są tam faktycznie świątynie helleńskich bogów, po helleńsku zaopatrzone w drewniane posągi, ołtarze i kaplice.[1]

Boris Shamko, ukraiński historyk, w 1975 opublikował[2], że miastem tym było grodzisko Bielskoje w dorzeczu Dniepru nad rzeką Worsklą, 35 km na północ od Połtawy. Podana przez Herodota miara dawałaby na dziś około 30 km długości. Tymczasem odkryta w latach 70. XX wieku pozycja to obwarowania z wałami wysokimi nawet na 12 metrów, cały teren rozciągnięty na 17 kilometrów wzdłuż rzeki Worskli, gdzie same wały obejmują 44 kilometry kwadratowe[3], a dwa razy tyle, 80 kilometrów kwadratowych, wliczając cmentarzyska[4]. Porównując, miasto Gelonos było około 1000 razy większe niż klasyczna Troja. Budynowie z Gelonami mieszkali na wschód od mężów scytyjskich i na wschód od Neurów, na północ od Sarmatów, a ich zachodnimi sąsiadami byli Scytowie królewscy, a od północy Tyssageci (Thyssagetae). Od wschodu rozciągał się znany na podstawie badań archeologicznych pozbawiony osadnictwa, 200 kilometrowy, sięgający po Don, pas pustki, który ma odpowiadać opisywanej przez Herodota "siedmiodniowej pustyni"[5]. rzeka Worskla była zachodnią granicą zwartszego osadnictwa ciągnącego się jeszcze w jej północnym biegu. Ziemno-drewniany gród Gelonus składał się z trzech lepiej umocnionych ośrodków otoczonych wspólnym wałem: wschodniego, zachodniego i północnego. Rozbudowę umocnień rozpoczęto w połowie VI wieku p.n.e. jednocześnie wnosząc wschodnie i zachodnie umocnienia. Wschodnie, większe, położone na skarpach Worskli zawiera bogatszy inwentarz archeologiczny, tak jak znane późniejsze orientowane budowle. Bogatszy materiał archeologiczny ze wschodniej części jest z kręgu kultury czernoleskiej. Stanowisko Gelons leży w archologicznej grupie Worskla. Inne sąsiedzkie archeologiczne grupy o podobnie silnie scytyjskim charakterze to grupa sulska i dońska[6]. W grupie sulskiej znajduje się mniejsza od Gelonos ziemna forma archeologiczna Basivska, o długości 2 km i szerokości 0.6 km, tworzona tym samym okresie VI wieku. Basivską zaprzestano używać tak samo jak Gelonos koło IV wieku p.n.e.[7] prawdopodobnie na skutek inwazji Sauromatów na ziemie scytyjskie.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Herodot, Dzieje, Wyd. Czytelnik, Warszawa 2007, w przekł. Seweryna Hammera, s. 262, ​ISBN 978-83-07-03106-4​.
  2. Boris Shramko Б.А. Крепость скифского времени у с.Бельск – город Гелон // Скифский мир. – К., 1975.
  3. The Cambridge history of Iran By Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, J. A. Boyle : Cambridge University Press tom 2, str. 187 [Cambridge University Press Published by Cambridge University Press[1]
  4. O ile w środku odkrytego starożytnego Gelonos sytuuje się dziś miasto Bielsk, a na północnych krańcach terenu Gelonos zaczyna się miejscowość Kuzemin, to warto zauważyć znajdującą się za południowym krańcem starożytnych wałów miejscowość o niedwuznacznej nazwie Glinskoje, co by potwierdzało brzmienie nazwy starożytnej metropolii.
  5. The "desert" mentioned by Herodotus was...the strip of land, up 200 km wide...devoid of settlements Gershevitch str.185
  6. Gershevitch str.185
  7. Gershevitch str.185-188

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Мурзін В., Ролле Р., Супруненко О. Більське городище. – Київ-Гамбург-Полтава, 1999. – 104 с.
  • Боплан Г.Л.де. Опис україни. – К., 1990. – 254 с.
  • Шрамко Б.А. Бельское городище скифской эпохи (город Гелон). – К., 1987. – 182 с.
  • П.М.Золин. Гелоны http://www.proza.ru/2010/04/02/272
  • Більське городище в контексті вивчення пам’яток раннього залізного віку Європи. – Полтава, 1996. – 408 с.
  • Narbutt, Teodor, DZIEJE STAROŻYTNE NARODU LITEWSKIEGO przez Teodora Narbutta. Tom Drugi. Śledzenia początków narodu litewskiego i początki jego dziejów. Z trzema kartami jeograficznemi. Wilno. Nakładem i drukiem Antoniego Marcinowskiego. 1837; szczególnie strony 567 i następne.