Geografia Unii Europejskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Geografia Unii Europejskiej

Kolonia
Sztokholm
Monachium

Ludność i demografia[edytuj]

Najludniejsze są Niemcy, najmniej ludności ma Malta.

Urbanizacja[edytuj]

Lp. Miasto Ludność Zdjęcie
1. Wielka Brytania Londyn 7 421 209 Img 0072 - england, london.jpg
2. Niemcy Berlin 3 405 483 SkylineBerlin.JPG
3. Hiszpania Madryt 3 250 000 Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg
4. Włochy Rzym 2 553 873 Roma dall'aereo.JPG
5. Francja Paryż 2 153 600 GD-FR-Paris-Le Louvre.jpg
6. Rumunia Bukareszt 1 930 390 Bucharest-Skyline-01.jpg
7. Niemcy Hamburg 1 750 194 Hamburg August 2008.jpg
8. Polska Warszawa 1 702 139 Warsaw Easter 2008 089.jpg
9. Węgry Budapeszt 1 698 106 Dunapartlatkep1.jpg
10. Austria Wiedeń 1 631 082 Blick von Stephansdom Nordwesten.JPG

Ponadto m.in.: Neapol, West Midlands (Birmingham-Wolverhampton), Lizbona, Hamburg, Monachium, Lille-Kortrijk.

Języki[edytuj]

Brzeg Świny (Wyspa Uznam)
Łotewskie wybrzeże Bałtyku (okolice Rygi)
Most Olandzki nad Bałtykiem
Wybrzeże Morza Śródziemnego (wyspa Malta)
 Osobny artykuł: Języki w Unii Europejskiej.

Najwięcej osób mówi na co dzień w języku niemieckim. Język angielski jest najbardziej rozpowszechniony wśród obywateli UE. Językami roboczymi są angielski, francuski i niemiecki.

Obowiązują trzy alfabety: łaciński, grecki, cyrylica (wersja bułgarska).

  • (bułg.) Европейски съюз (alfabet łaciński: Evropeyski Sŭyuz)
  • (cz.) Evropská unie
  • (duń.) Den Europæiske Union
  • (niderl.) Europese Unie
  • (ang.) European Union
  • (est.) Euroopa Liit
  • (fiń.) Euroopan unioni
  • (fr.) Union européenne
  • (niem.) Europäische Union
  • (gr.) Ευρωπαϊκή Ένωση (alfabet łaciński: Evropaikí Énosi)
  • (chorw.) Europska Unija
  • (węg.) Európai Unió
  • (irl.) An tAontas Eorpach
  • (wł.) Unione Europea
  • (łot.) Eiropas Savienība
  • (lit.) Europos Sąjunga
  • (malt.) L-Unjoni Ewropea
  • (pol.) Unia Europejska
  • (port.) União Europeia
  • (rum.) Uniunea Europeană
  • (słow.) Európska únia
  • (słoweń.) Evropska unija
  • (hiszp.) Unión Europea
  • (szw.) Europeiska unionen

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Unii Europejskiej.

Większość ludności zamieszkującej Europę to chrześcijanie. Wywarło ono i wywiera wciąż największy wpływ na Europę. W polityce krajów członkowskich istnieje jednak silny rozdział państwa od kościoła. W Unii Europejskiej funkcjonują 3 modele stosunków między państwem a wspólnotami religijnymi: ostra separacja – organizacje religijne traktowane są na równi z innymi organizacjami (Francja), przyjazny rozdział – podstawą są dwustronne umowy o charakterze konkordatowym (Niemcy, Austria), unifikacja – brak formalnego rozdziału, decyzje polityczne państwa ingerują w wewnętrzne sprawy Kościoła (Wielka Brytania – tu nawet monarcha stoi na jego czele, Dania, Szwecja, Grecja).[potrzebny przypis]

Obszar[edytuj]

UE zajmuje obszar 4 422 773 km². Geograficznie leży na 5[a] kontynentach: w Europie (większość terytorium), w Azji (Cypr), w Afryce (m.in.: Reunion, Ceuta), w Ameryce Południowej (Gujana Francuska), w Ameryce Północnej (m.in. Martynika). Suma terytoriów państw członkowskich daje 7. miejsce pod względem powierzchni (za Australią, przed Indiami) i stanowi 3% powierzchni lądu. Największa powierzchniowo jest Francja, najmniejsza Malta.

Lista państw – członków Unii Europejskiej
Lp. Kraj Oficjalna nazwa Położenie Kod ISO 3166-1 Stolica Data przystąpienia do EWG/UE Powierzchnia Ludność
(2016)[1]
Obszary specjalne
1 Austria

Flag of Austria.svg

Republika Austrii

Austria Bundesadler.svg

EU-Austria.svg AT Wiedeń 1995-01-011 stycznia 1995 83 871 km² 8 700 471 (więcej)
2 Belgia

Belgia

Królestwo Belgii

State Coat of Arms of Belgium.svg

EU-Belgium.svg BE Bruksela 1957-03-2525 marca 1957[b] 30 528 km² 11 289 853 (więcej)
3 Bułgaria

Flag of Bulgaria.svg

Republika Bułgarii

Coat of arms of Bulgaria.svg

EU-Bulgaria.svg BG Sofia 2007-01-011 stycznia 2007 110 910 km² 7 153 784 (więcej)
4 Chorwacja

Flag of Croatia.svg

Republika Chorwacji

Coat of arms of Croatia.svg

EU-Croatia.svg HR Zagrzeb 2013-07-011 lipca 2013 56 594 km² 4 190 669 (więcej)
5 Cypr

Flag of Cyprus.svg

Republika Cypryjska

Coat of Arms of Cyprus.svg

EU-Cyprus.svg CY Nikozja 2004-05-011 maja 2004 9251 km² 848 319 (więcej)
6 Czechy

Flag of the Czech Republic.svg

Republika Czeska

Coat of arms of the Czech Republic.svg

EU-Czech Republic.svg CZ Praga 2004-05-011 maja 2004 78 866 km² 10 553 843 (więcej)
7 Dania

Flag of Denmark.svg

Królestwo Danii

COA of Denmark.svg

EU-Denmark.svg DK Kopenhaga 1973-01-011 stycznia 1973 43 094 km² 5 707 251
(więcej)
8 Estonia

Flag of Estonia.svg

Republika Estońska

Coat of arms of Estonia.svg

EU-Estonia.svg EE Tallinn 2004-05-011 maja 2004 45 226 km² 1 315 944 (więcej)
9 Finlandia

Flag of Finland.svg

Republika Finlandii

Coat of arms of Finland.svg

EU-Finland.svg FI Helsinki 1995-01-011 stycznia 1995 338 145 km² 5 487 308
(więcej)
10 Francja

Flag of France.svg

Republika Francuska

Armoiries république française.svg

EU-France.svg FR Paryż 1957-03-2525 marca 1957[b] 674 843 km² 66 661 621 (więcej)
11 Grecja

Flag of Greece.svg

Republika Grecka

Coat of arms of Greece.svg

EU-Greece.svg GR Ateny 1981-01-011 stycznia 1981 131 990 km² 10 783 748
(więcej)
12 Hiszpania

Hiszpania

Królestwo Hiszpanii

Escudo de España (mazonado).svg

EU-Spain.svg ES Madryt 1986-01-011 stycznia 1986 506 030 km² 46 438 422
(więcej)
13 Holandia[h]

Flag of the Netherlands.svg

Królestwo Niderlandów[i]

Royal coat of arms of the Netherlands.svg

EU-Netherlands.svg NL Amsterdam
[j]
1957-03-2525 marca 1957[b] 41 526 km² 16 979 120
(więcej)
14 Irlandia

Flag of Ireland.svg

Irlandia

Coat of arms of Ireland.svg

EU-Ireland.svg IE Dublin 1973-01-011 stycznia 1973 70 273 km² 47 23 605 (więcej)
15 Litwa

Litwa

Republika Litewska

Coat of arms of Lithuania.svg

EU-Lithuania.svg LT Wilno 2004-05-011 maja 2004 65 303 km² 2 888 558 (więcej)
16 Luksemburg

Flag of Luxembourg.svg

Wielkie Księstwo Luksemburga

Great coat of arms of Luxembourg.svg

EU-Luxembourg.svg LU Luksemburg 1957-03-2525 marca 1957[b] 2586 km² 576 249 (więcej)
17 Łotwa

Flag of Latvia.svg

Republika Łotewska

Coat of arms of Latvia.svg

EU-Latvia.svg LV Ryga 2004-05-011 maja 2004 64 589 km² 1 968 957 (więcej)
18 Malta

Flag of Malta.svg

Republika Malty

Coat of arms of Malta.svg

EU-Malta.svg MT Valletta 2004-05-011 maja 2004 316 km² 434 403 (więcej)
19 Niemcy

Niemcy

Republika Federalna Niemiec

Coat of arms of Germany.svg

EU-Germany.svg DE Berlin 1957-03-2525 marca 1957[b][k] 357 050 km² 82 162 000 (więcej)
20 Polska

National Flag of Poland.png

Rzeczpospolita Polska

Coat of arms of Poland-official3.png

EU-Poland.svg PL Warszawa 2004-05-011 maja 2004 312 683 km² 37 967 209 (więcej)
21 Portugalia

Flag of Portugal.svg

Republika Portugalska

Coat of arms of Portugal.svg

EU-Portugal.svg PT Lizbona 1986-01-011 stycznia 1986 92 391 km² 10 341 330
(więcej)
22 Rumunia

Flag of Romania.svg

Rumunia

Coat of arms of Romania.svg

EU-Romania.svg RO Bukareszt 2007-01-011 stycznia 2007 238 391 km² 19 759 968 (więcej)
23 Słowacja

Flag of Slovakia.svg

Republika Słowacka

Coat of arms of Slovakia.svg

EU-Slovakia.svg SK Bratysława 2004-05-011 maja 2004 49 037 km² 5 426 252 (więcej)
24 Słowenia

Flag of Slovenia.svg

Republika Słowenii

Coat of arms of Slovenia.svg

EU-Slovenia.svg SI Lublana 2004-05-011 maja 2004 20 273 km² 2 064 188 (więcej)
25 Szwecja

Flag of Sweden.svg

Królestwo Szwecji

Great coat of arms of Sweden.svg

EU-Sweden.svg SE Sztokholm 1995-01-011 stycznia 1995 449 964 km² 9 851 017 (więcej)
26 Węgry

Flag of Hungary.svg

Węgry

Coat of arms of Hungary.svg

EU-Hungary.svg HU Budapeszt 2004-05-011 maja 2004 93 030 km² 9 830 485 (więcej)
27 Wielka Brytania[l]

Flag of the United Kingdom.svg

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej

Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg

EU-United Kingdom.svg GB
lub
UK
Londyn 1973-01-011 stycznia 1973 244 820 km² 65 382 556 (więcej)
28 Włochy

Flag of Italy.svg

Republika Włoska

Emblem of Italy.svg

EU-Italy.svg IT Rzym 1957-03-2525 marca 1957[b] 301 318 km² 60 665 551 (więcej)
Lp. Kraj Oficjalna nazwa Położenie Kod ISO 3166-1 Stolica Data przystąpienia do EWG/UE Powierzchnia Ludność
(2016)[1]
Terytoria specjalne
Wybrzeże Morza Śródziemnego (Kreta)
Wybrzeże Atlantyku (La Palma – Wyspy Kanaryjskie)
Wybrzeże Atlantyku (Półwysep Cotentin – La Hague)
Wybrzeże Atlantyku (Gujana Francuska)
Wybrzeże Atlantyku (szkockie Hebrydy Zewnętrzne)
Wybrzeże Oceanu Indyjskiego (Reunion)
Watzmann (niemieckie Alpy)
Midi d’Ossau (francuskie Pireneje)
Sierra Morena (południe Hiszpanii)
Jezioro Bâlea w Górach Făgăraş (Karpaty Południowe)
Rzeka Warta w Nizinie Wielkopolskiej (okolice Koła)
Nizinny krajobraz Węgier (Hortobágy)
Nizina Padańska w Lombardii (Soresina)
Wyżynny krajobraz Małopolski (Góry Pieprzowe)
Rzeka Tag (Toledo)
Rzeka Morawa (pogranicze austriacko-słowackie)
Rzeka Tweed (St. Boswells-Szkocja)
Delta rzeki Rodan (Francja)
Rzeka Skalda (Antoing-Belgia)
Rzeka Moza (Maastricht)
Jezioro Melar (Szwecja)
Jezioro Saimaa (Finlandia)
Jezioro Pejpus (Estonia)

Morza[edytuj]

Długość linii brzegowej: 150 000 km.[potrzebny przypis] Największe morza opływające UE:

Granice zewnętrzne[edytuj]

Granice lądowe Unii Europejskiej:

Ekstremalne punkty[edytuj]

Uwzględniając całe terytorium UE:

Uwzględniając tylko jego kontynentalną europejską część (bez wysp):

Geograficzny środek Unii Europejskiej[edytuj]

Środek geograficzny UE – ustalony przez Francuski Państwowy Instytut Geograficzny w Paryżu – znajduje się na szczycie wzgórza w powiecie Gelnhausen w Hesji w pobliżu Frankfurtu nad Menem. Jego współrzędne to 50°10′21″N 9°09′00″E/50,172500 9,150000.

Linia brzegowa[edytuj]

Ważniejsze półwyspy: Skandynawski, Iberyjski, Bałkański, Apeniński, Jutlandzki, Bretoński, Cotentin, Chalcydycki, Peloponez.

Ważniejsze wyspy: Wielka Brytania, Irlandia, Sycylia, Sardynia, Korsyka, Cypr, Kreta, Zelandia, Vendsyssel, Eubea, Fionia, Gotlandia, Sarema, Lesbos, Olandia, Lolland, Hiuma, Rugia, Chios, Anglesey, Bornholm, Madera, Malta, Martynika, Reunion, Gwadelupa, Uznam, Wolin, Muhu, Langeland, Helgoland, Harris, Lewis, Teneryfa, Skye, Soisalo, Gran Canaria, Rodos, Mainland, Mull, Chios, Kefalinia, São Miguel, La Palma, Islay, Korfu, Wyspa Man, Limnos, Arran, Zakintos, Terceira, Tasos, Wight, Jura, South Uist, North Uist, Kos, Leukada, El Hierro, Kithira, Ikaria, Elba, Skiros, Yell, Muhu, Tinos, Paros, Fehmarn, Samotraka, Milos, Keos, Ios, Amorgos, Kalymnos, Mykonos, Salamina, Vormsi, Leros, Kasos, Alonisos, Tilos, Patmos, Karsibór, Kozłoduj.

Ważniejsze archipelagi: Wyspy Kanaryjskie, Azory, Baleary, Hebrydy Zewnętrzne, Szetlandy, Wyspy Jońskie, Wyspy Alandzkie, Orkady.

Ukształtowanie powierzchni[edytuj]

Ważniejsze łańcuchy górskie:

Większe niziny: Padańska, Niziny Środkowopolskie, Niemiecka, Angielska, Rumuńska, Wielka Nizina Węgierska, Czarnomorska, Naddunajska – Bułgaria, Naddunajska – Słowacja.

Depresje: Zuidplaspolder (Holandia), The Fens (Wielka Brytania), Neuendorf (Niemcy), delta Rodanu (Francja), Żuławy Wiślane (Polska).

Wyżyny: Bawarska, Czesko-Morawska, Małopolska, Lubelska, Transylwańska, Gujańska.

Wody wewnętrzne[edytuj]

Większe rzeki: Dunaj, Ren, Łaba, Wisła, Dźwina, Loara, Tag, Duero, Niemen, Moza, Ebro, Odra, Pad, Rodan, Vilaine, Charente, Garonna, Adour, Mondego, Torne, Dalälven, Kemijoki, Kymi, Narwa, Parnawa, Warnow, Drawa, Morawa, Lech, Izara, Tamar, Avon, Sekwana, Touques, Orne, Clyde, Dee, Segura, Tyber, Adyga, Alfios, Göta älv, Skalda, Tyne, Tweed, Maroni, Oyapock, An tSionna.

Większe jeziora: Wener, Saimaa, Pejpus, Wetter, Melar, Bodeńskie, Genewskie, Garda, Como.

Lodowce: największe lodowce znajdują się w Górach Skandynawskich, Alpach i Pirenejach.

Klimat[edytuj]

Unia poprzez swój ogromy obszar i posiadanie terytoriów na kilku kontynentach posiada zróżnicowany klimat – od podbiegunowego po równikowy. Jednak przeważająca większość terytorium leży w klimacie morskim, kontynentalnym i śródziemnomorskim.[potrzebny przypis]

Wulkanizm[edytuj]

Czynne: Stromboli, Etna, Amiata, Wezuwiusz, Vulcano, Santoryn, Teide, Piton des Neiges, Soufrière.

Gleby[edytuj]

Układ gleb w Europie ma charakter mozaikowy. Główne gleby w Unii Europejskiej[potrzebny przypis]:

Ochrona przyrody[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty
Portal Portal Unia Europejska

Uwagi

  1. Błędem jest stwierdzenie, że UE leży również w Oceanii. Żadne z terytoriów zamorskich Francji czy Wielkiej Brytanii nie jest częścią UE. Szerzej o tym: Obszary specjalne państw członkowskich Unii Europejskiej lub w Państwa członkowskie Unii Europejskiej i zakładki przy każdym państwie „Włączając” i „Wyłączając”.
  2. a b c d e f Traktat rzymski wszedł w życie 1 stycznia 1958 roku.
  3. De iure cała wyspa (poza bazami brytyjskimi) jest częścią UE, de facto tylko jej południowa część. Tylko Turcja uznaje Cypr Północny. Okupacja Cypru Północnego wg prawa międzynarodowego jest nielegalna.
  4. Grenlandia opuściła EWG w 1985 roku.
  5. Od 1 stycznia 2014.
  6. Do 22 lutego 2007 część UE jako jedna z jednostek administracyjnych wchodzących w skład Gwadelupy. Ponownie jest częścią Unii od dnia wejścia w życie traktatu lizbońskiego (1 grudnia 2009).
  7. Do 22 lutego 2007 część UE jako jedna z jednostek administracyjnych wchodzących w skład Gwadelupy.
  8. Traktatowo: Niderlandy.
  9. Nazwa Królestwo Niderlandów dotyczy części europejskiej oraz Aruby i Antyli Holenderskich. W skład UE wchodzi tylko terytorium europejskie.
  10. Siedzibą rządu jest Haga.
  11. 3 października 1990 roku NRD (obecne landy:Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia-Anhalt, Berlin, Brandenburgia, Turyngia, Saksonia) weszła w skład RFN.
  12. Traktatowo: Zjednoczone Królestwo.
  13. a b c Jest częścią Anglii, ale nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa.
  14. Bazy wojskowe Wielkiej Brytanii na wyspie Cypr.
  15. O ile uznać przedmiotowość roszczeń.

Przypisy