Geometryczny środek Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rynek w Piątku; pomnik symbolizujący środek Polski.

Geometryczny środek Polski punkt będący środkiem masy (centroidem) figury geometrycznej o kształcie i rozmiarach granic administracyjnych Polski. Odpowiada on intuicyjnemu rozumieniu pojęcia środka danego obszaru. Według źródeł, w tym napisu na upamiętniającym go monumencie, znajduje się w miejscowości Piątek w województwie łódzkim.

W 1966 roku działacze Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Łęczycy zwrócili się do Instytutu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w Warszawie z prośbą o przeprowadzenie dokładnego pomiaru i wyznaczenie rzeczywistego punktu. Ustalono wówczas, że środek ciężkości terytorium administracyjnego Polski wypada faktycznie w gminie Piątek, jednak 6,3 km na północny zachód od centrum miejscowości (we wsi Balków, przy granicy z gminą Krzyżanów)[1] , na współrzędnych 52°06′51.62″N oraz 19°25′25.22″E[2]. Ze względu na wprowadzone w 2018 korekty granic gmin nadmorskich, obecnie (sierpień 2018) centroid ten znajduje się o 20 metrów na północ (52°06′52.21″N 19°25′24.82″E).

Inne metody wyznaczenia środka Polski[edytuj | edytuj kod]

Środek Polski definiowany jako punkt leżący w miejscu przecięcia się ortodrom łączących wierzchołki czworokąta opisanego na punktach ekstremalnych obszaru administracyjnego Polski, złożonego z równoleżników i południków, przechodzących przez te punkty, czyli:

  • północny: punkt na wybrzeżu w Jastrzębiej Górze, punkt numer 1145 linii podstawowej – 54°50′11.10″N ; 18°18′01.70″E,
  • południowy: południowo-wschodni stok Opołonka w granicznym paśmie Bieszczadów Zachodnich – 49°00′07.35″N ; 22°51′34.81″E,
  • wschodni: zakole Bugu koło Zosina – 50°52′06.80″N ; 24°08′45.25″E,
  • zachodni: zakole Odry koło Cedyni – 52°50′15.55″N ; 14°07′22.58″E.

Tak definiowany punkt centralny – przy zastosowaniu elipsoidy GRS80, stosowanej w polskiej geodezji jako powierzchnia odniesienia – wypada na współrzędnych 52°12′57.36″N oraz 19°08′03.92″E, we wsi Jankowice (gmina Krośniewice, powiat kutnowski, województwo łódzkie).

Punkt wypadający w połowie kątowej wartości rozciągłości południkowej i równoleżnikowej Polski – punkt o współrzędnych pośrednich między wartościami skrajnymi; geometryczny środek obszaru administracyjnego Polski - 51°55′09.23″N 19°08′03.92″E - wieś Janów (gmina Dalików, powiat poddębicki, województwo łódzkie).

Punkt najbardziej oddalony od jakiejkolwiek granicy Polski („punkt najbardziej wewnętrzny”) – środek okręgu wpisanego w kontur Polski - 52°10’06 N 19°36'03 E (dokładność wyznaczenia ok. 1’) - okolice miejscowości Stradzew (gmina Bedlno, powiat kutnowski, województwo łódzkie); 244 km od najbliższej granicy; najbliższe granice Polski: u ujścia Wisły, na Opolszczyźnie k. Racławic Śl., w zakolu Bugu pod Janowem Podlaskim;

Punkt, wokół którego można zatoczyć najmniejsze koło zawierające cały obszar lądowy Polski; środek okręgu opisanego na konturze Polski - 51°41’08 N 18°59'06 E (dokładność wyznaczenia ok. 1’) - Szadek, (gmina Szadek, powiat zduńskowolski, województwo łódzkie); promień koła 406 km; najdalsze granice Polski: z Niemcami na wyspie Uznam, z Ukrainą w Bieszczadach, z Litwą na wsch. od Trakiszek.

Powyższe dane dotyczą obszaru administracyjnego Polski, czyli obszaru objętego podziałem na jednostki samorządu terytorialnego oraz działki ewidencyjne. Całość terytorium Polski obejmuje bowiem oprócz terytorium lądowego także całość morskich wód wewnętrznych (obszar administracyjny obejmuje – oprócz terytorium lądowego – tylko część morskich wód wewnętrznych; Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany, ujścia Świny i Dziwnej, Jezioro (Zatoka) Nowowarpieńskie, część wód przybrzeżnych) oraz całość morskich wód terytorialnych. Geodezyjny środek całości terytorium państwa wypada na współrzędnych 52°11′27.95″N oraz 19°21′19.46″E, we wsi Nowa Wieś w gminie Kutno, powiat kutnowski, województwo łódzkie. 13 października 2018 punkt ten został oznaczony granitowym słupkiem pamiątkowym z okazji obchodów 100-lecia Polski Niepodległej oraz Roku Polskiej Geografii, z inicjatywy geodezyjnej akcji „Honorowy Południk Krakowski”[3][4][5][6][7][8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Cisak, Piątek: z dziejów miasta i okolic, Agencja Wydawnictw i Reklamy MAROW w Płocku, 2001, ISBN 83-88779-02-8, ISBN 978-83-88779-02-2.
  2. Wyznaczamy środek Polski. Portal popularnonaukowy miesięcznika Delta. [dostęp 2020-04-16].
  3. Geograficzna rewolucja! Centrum Polski jednak nie w Piątku, a pod Kutnem, kutno.net.pl [dostęp 2018-09-06] (pol.).
  4. Nowa Wieś koło Kutna nowym środkiem Polski (pol.). onet.pl, 2018-10-13. [dostęp 2018-10-14].
  5. Oznaczono nowy geodezyjny środek Polski (pol.). interia.pl, 2018-10-13. [dostęp 2018-10-14].
  6. Łódzkie. Nowa Wieś zamiast Piątku. Naukowcy wyznaczyli nowy środek Polski (pol.). radiozet.pl, 2018-09-07. [dostęp 2018-10-14].
  7. Wyznaczono nowy środek Polski. Mieszkańcy Piątku protestują (pol.). niezalezna.pl, 2018-10-13. [dostęp 2018-10-14].
  8. Naukowcy znaleźli inny geometryczny środek Polski, w Nowej Wsi, www.fakt.pl [dostęp 2018-09-15] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]