Gertruda Mieszkówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gertruda Mieszkówna
Ilustracja
Miniatura z Chrystusem oraz Gertrudą i jej synem Jaropełkiem
Wielka księżna kijowska
Okres od 1054
do 1078
Jako żona Izjasława I
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Data urodzenia ok. 1025
Data śmierci 4 stycznia 1108
Ojciec Mieszko II Lambert
Matka Rycheza
Mąż Izjasław I
Dzieci Mścisław,
Jaropełk,
Światopełk II

Gertruda (ur. ok. 1025, zm. 4 stycznia 1108) – córka króla Polski Mieszka II Lamberta i Rychezy; od 1043 lub 1044 żona Izjasława I, wielkiego księcia kijowskiego (od 1054). Jako autorka łacińskich modlitw prozą poetycką, zapisanych w Kodeksie Gertrudy jest najdawniejszym pisarzem polskim znanym z imienia.

Losy do 1043 roku[edytuj | edytuj kod]

Była córką Mieszka II Lamberta, króla Polski, i Rychezy. Miejsce i dokładna data jej narodzin nie są znane. Prawdopodobnie urodziła się około 1025 roku. Jako pierwszy tę hipotezę wysunął Stanisław Kętrzyński[1].

O jej dzieciństwie i młodości brak bliższych informacji. Prawdopodobnie do 1036 roku przebywała w Polsce, później z matką wyjechała do Niemiec, skąd wróciła po utrwaleniu się rządów Kazimierza I Odnowiciela.

Odebrała staranne wykształcenie. Początkowo kształciła się w Polsce, później przypuszczalnie w jednym z opactw prowincji kolońskiej.

Ślub z Izjasławem I[edytuj | edytuj kod]

Gertruda została wydana za mąż za Izjasława I, jednego z synów Jarosława Mądrego. Ruskie źródła podają, że miało to miejsce w 1043 roku, jednak na Rusi Kijowskiej w XI w. rok liczono od 1 marca, dlatego data ślubu zamyka się w przedziale między 1 marca 1043 a 29 lutego 1044 roku. Małżeństwo to miało umocnić sojusz polsko-ruski. Kazimierz I Odnowiciel, brat Gertrudy, był żonaty z Marią Dobroniegą, siostrą Jarosława Mądrego i ciotką Izjasława.

Jako żona Izjasława[edytuj | edytuj kod]

W wyniku porażki Izjasława z Połowcami – 15 września 1068 została wraz z mężem wygnana z Kijowa i osiadła w Polsce. Wtedy też powstał wspaniale iluminowany Kodeks Gertrudy (1068–1087) oraz najstarszy z pisanych tekstów astrologicznych z terenu Polski, Speculum astrologicum, pochodzący prawdopodobnie z 1068 r.

Bolesław II Szczodry, bratanek Gertrudy, pomógł Izjasławowi opanować Kijów (2 maja 1069). Połock otrzymał wówczas jego syn Świętopełk Michał. Jednak 22 marca 1073 para książęca z dziećmi znowu musiała uchodzić do Polski. Tym razem Bolesław Śmiały opowiedział się po stronie opozycji ruskiej, zabrał im część klejnotów i zmusił książąt do wyjazdu do Niemiec. Sam jednak zmuszony został przez papieża do pogodzenia się z parą książęcą, co miało być warunkiem przyznania mu korony królewskiej. 25 grudnia 1076 Gertruda z mężem wzięła udział w koronacji Śmiałego w Gnieźnie.

15 lipca 1077 król Polski po raz kolejny osadził Izjasława w Kijowie.

Losy po śmierci męża[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci męża w 1078, Gertruda przebywała na dworze najmłodszego syna Jaropełka, księcia turowskiego i włodzimierskiego. W 1084 stała się zakładniczką Włodzimierza Monomacha, który zdobył Łuck, w którym schroniła się opuszczona przez syna.

Zmarła 4 stycznia 1108 roku. Nie jest znane miejsce jej pochowania.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Gertruda i Izjasław I (ur. ok. 1024/1025, zm. 3 października 1078) doczekali się trzech synów. Byli to:

Gertruda określiła Jaropełka mianem unicus, co znaczy umiłowany. Inne znaczenie tego słowa to jedyny, stąd niektórzy badacze sądzili, że był to jej jedyny syn, zaś pozostali pochodzili z bliżej nieznanego innego związku Izasława. Obecnie pochodzenie trzech synów Izasława od Gertrudy nie ulega wątpliwości.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Bolesław I Chrobry
ur. 967
zm. 17 VI 1025
Emnilda
ur. w okr. 970–975
zm. 1016 lub 1017
Ezzon
ur. 955
zm. 21 V 1034
Matylda
ur. 980
zm. 4 XI 1025
         
     
  Mieszko II Lambert
ur. 990
zm. 10 lub 11 V 1034
Rycheza
ur. ok. 993
zm. 21 III 1063
     
   

Izjasław I
ur. ok. 1024/1025
zm. 3 X 1078
OO   1043 lub 1044
Gertruda Mieszkówna
(ur. ok. 1025, zm. 4 I 1108)
                   
                   
               
Światopełk II Michał
 ur. 8 XI 1050
 zm. 16 IV 1113
 
Jaropełk Piotr
 ur. przed 1050
 zm. 22 X 1087
 
Mścisław Iziasławicz
 ur. ?
 zm. 1069
 


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. S. Kętrzyński, Gertruda (ok. 1025-1108), w. księżna kijowska, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 7, s. 405.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]