Gework Wartanian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gework Wartanian
Геворк Андреевич Вартанян
Amir
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1924
Rostów nad Donem
Data i miejsce śmierci 10 stycznia 2012
Moskwa
Przyczyna śmierci nowotwór
Zawód szpieg
Narodowość rosyjska
Alma Mater Uniwersytet w Erywaniu
Stanowisko pułkownik wywiadu
Pracodawca KGB/SWR
Rodzice Andriej W. Wartanian,
Maria Sawielewna
Małżeństwo Gohar Lewonowna
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Odznaka honorowego członka KGB
Order Zasług dla Ojczyzny IV klasy Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej II Klasy Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal za Obronę Kaukazu Order Honoru (Armenia)

Gework A. Wartanian (ros: Гево́рк Андре́евич Вартаня́н, arm: Գեվորգ Անդրեվիչ Վարդանյան) (ur. 17 lutego 1924 w Rostowie nad Donem, zm. 10 stycznia 2012 w Moskwie) – radziecki agent wywiadu w stopniu pułkownika. Jeden z najsłynniejszych i najskuteczniejszych szpiegów okresu zimnej wojny[potrzebny przypis].

Młodość[edytuj]

Gework Wartanian był synem radzieckiego szpiega pochodzenia ormiańskiego, Andrieja W. Wartaniana i Marii Sawielewny. W 1930 wraz z rodziną przeniósł się do Persji (ob. Iran), gdzie jego ojciec otrzymał misję. Rodzina mieszkała najpierw w Tebrizie, a od ok. 1936 w Teheranie. Młody Gework szybko poszedł w ślady ojca i już w 1940 rozpoczął współpracę z radzieckim wywiadem, poprzez skontaktowanie się z agentem Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego Iwanem Agajancem. Od tego momentu Wartanian służył wywiadowi pod pseudonimem Amir.

Służba wywiadowcza[edytuj]

"Szwoleżerowie"[edytuj]

Gework Wartanian szybko zorganizował grupę kilku młodych ludzi, którzy służyli pomocą Agajancowi. Grupa ta przeszła do historii jako "Szwoleżerowie" (tak żartobliwie przezwał ich Agajanc, ponieważ członkowie grupy Wartaniana przemieszczali się wszędzie na rowerach). Do siatki Wartaniana przyłączyła się także Gohar Lewonowna, która w późniejszym czasie została jego żoną. W 1941 Amira aresztowała na trzy miesiące irańska policja, za kontakty ze zdemaskowanymi radzieckimi agentami – byli to dwaj członkowie "Szwoleżerów". Wartanian, pozorując współpracę z policją, ujawnił jej kilku agentów, którzy jednak w rzeczywistości starali się zinfiltrować radziecką siatkę.

W 1942 wykonał misję inwigilacji brytyjskiej "szkoły" dla przyszłych agentów, których wysyłano do ZSRR.

Operacja Długi Skok[edytuj]

Na 1943 zaplanowano w Teheranie pierwszą konferencję tzw. wielkiej trójki: Józefa Stalina, Winstona Churchilla i Franklina Delano Roosevelta. Na spotkaniu miano ustalić m.in. wspólne stanowisko wobec III Rzeszy i szczegóły prowadzenia wojny w Europie. Adolf Hitler, zdecydował się na przeprowadzenie w tym czasie akcji, mającej na celu porwanie lub zabójstwo przywódców ZSRR, Wielkiej Brytanii i USA. Zadanie otrzymało kryptonim Długi Skok, a na dowódcę wyznaczono słynnego komandosa – Otto Skorzennego. Grupa niemieckich agentów, która poprzedziła akcję Skorzennego celem przygotowania terenu, została jednak wykryta przez siatkę Wartaniana. Akcję zdekonspirowano, jednak Niemcy dowiedzieli się o inwigilacji: Skorzenny, pomimo oporów, został zmuszony do odwołania operacji.

Był to najgłośniejszy sukces Geworka Wartaniana.

Okres powojenny[edytuj]

W 1946 Wartanian ożenił się ze swoją współpracowniczką, Gohar Lewonowna. Siatkę swoich agentów w Iranie prowadził aż do 1951. Po zakończeniu misji na Bliskim Wschodzie, Amir wraz z żoną udali się do ZSRR: osiedli w Erywaniu, gdzie podjęli studia na tamtejszym uniwersytecie, na Wydziale Języków Obcych. W 1955 Wartanianowie wznowili służbę wywiadowczą, która trwała trzydzieści lat. Małżonkowie pracowali zawsze razem i zakończyli sukcesem wszystkie operacje, w których brali udział. Do najważniejszych sukcesów w czasie "zimnej wojny", należało zdobycie i przekazanie do ZSRR informacji o kilkudziesięciu bazach NATO w Europie oraz infiltracja brytyjskiej "szkoły" dla komandosów, gdzie Gework objął jedno z wyższych stanowisk[potrzebny przypis].

W 1968 lub – co bardziej prawdopodobne – w 1975, Wartanian został awansowany do stopnia pułkownika wywiadu.

Rada Najwyższa ZSRR 28 maja 1984 przyznała Amirowi za zasługi tytuł Bohatera Związku Radzieckiego oraz Order Lenina i Złotą Gwiazdę.

W 1986, wraz z rodziną, Gework powrócił do kraju i zajął się szkoleniem nowych agentów do pracy poza ZSRR. W 1992 ostatecznie zakończył pracę i przeszedł na emeryturę.

20 grudnia 2000, z okazji 80. rocznicy powstania SWR, władze odtajniły dane personale Geworka Wartaniana. W ciągu następnych lat udzielił wielu wywiadów dla prasy i mediów. Spotkał się także z córką Winstona Churchilla i otrzymał od niej osobiste gratulacje za wspaniałą służbę na rzecz aliantów w czasie II wojny światowej. W 2009 władze Armenii nadały Wartanianowi Order Honoru.

Gework Wartanian zmarł 10 stycznia 2012 w szpitalu w Moskwie. Miał zostać pochowany w Erywaniu.

Linki zewnętrzne[edytuj]