Gil płomienny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gil płomienny
Pyrrhula erythrocephala[1]
Vigors, 1832
Gil płomienny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Pyrrhulini
Rodzaj Pyrrhula
Gatunek gil płomienny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Gil płomienny (Pyrrhula erythrocephala) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych. Występuje w Himalajach. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Nicholas Aylward Vigors w 1832 na łamach Proceedings of Zoological Society of London. Holotyp pochodził z północno-zachodnich Indii. Autor nadał mu nazwę Pyrrhula erythrocephala. Opis zawierał jedynie informacje o wyglądzie upierzenia i długość ciała (6 cali)[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny uznaje gila płomiennego za gatunek monotypowy[4].

Epitet gatunkowi oznacza „czerwonogłowy” z greckich słów: eruthros – czerwony i -kephalos – -głowy (kephale, głowa)[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 17 cm[6][7]. Wymiary średnie dla nieokreślonej liczby osobników: długość skrzydła 72–81 mm u samca, 76–80 u samicy; długość ogona 60–70 mm u samca, 63–67 mm u samicy; długość dzioba (od nasady w czaszce) 10–13 mm, długość skoku: 17—20 mm[7]. Masa ciała: 18–27,6 g[6].

Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U samca przód wierzchu głowy po kark ma intensywną, pomarańczową barwę. Poszczególne osobniki różnią się natężeniem tej barwy, od jasnopomarańczowej po niemal czerwoną. Czoło, kantarek, obszar pod okiem i broda są czarne, zaś boki głowy i szyja – jasnopomarańczowe lub szarawe, na pokrywach usznych z domieszką pomarańczu. Policzki i ulokowane bardziej z tyłu pokrywy uszne są jasnopomarańczowe lub płowopomarańczowe. Grzbiet i barkówki mają barwę jasnoszarą lub popielatą. Kuper biały. pokrywy nadogonowe i sterówki czarne z fioletowym połyskiem. Ogon z wycięciem lub rozwidlony. Pokrywy skrzydłowe średnie popielate lub jasnoszare, u nasady i na chorągiewkach wewnętrznych czarne. Pokrywy skrzydłowe większe czarne lub fioletowoczarne u nasady, zakończone szaro, z cienką białą linią na końcu. Skrzydełko, pokrywy pierwszorzędowe i lotki czarne, wyróżniają się głębokim, niebieskim połyskiem. Gardło białe albo jasnopłowe, pierś i boki ciała pomarańczowe. Nogawice i brzuch jasnoszare lub z domieszką pomarańczowego, bieleją w okolicy kloaki i na pokrywach podogonowych. Dziób czarny, nogi i stopy różowobrązowe[7].

U samicy pióra na czole, kantarku i policzkach (z przodu) są czarne z jasnopłowymi lub białawymi krawędziami. Wierzch głowy i kark oliwkowożółte lub jasnozielonożółte; policzki (z tyłu) i pokrywy uszne szare, jaśniejsze lub bardziej płowe pod okiem. Grzbiet i barkówki zielone, niekiedy szarobrązowe w wyższej części kupra; niższa część kupra biała. Pokrywy nadogonowe i sterówki czarne, z fioletowoczarnymi krawędziami i końcówkami. Pokrywy skrzydłowe średnie u nasady szarobrązowe lub szare, jaśniejsze na końcu. Pokrywy skrzydłowe większe czarne, ku końcowi szarzejące, a na końcu białe. Skrzydełko i pokrywy pierwszorzędowe szare z cienkimi, czarnymi krawędziami. Lotki ogółem czarne, wewnętrzne lotki II rzędu wyróżniają się niebieskoczarnym połyskiem. Spód ciała matowoszary albo brązowawy, okolice kloaki i pokrywy podogonowe białe[7].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gile płomienne zamieszkują Himalaje na obszarze od południowo-wschodniego Kaszmiru po Bhutan, północno-wschodnie Indie (wschodni po zachodni Arunachal Pradesh) i południowo-zachodnie Chiny (północno-wschodni Tybet)[6]. Według szacunków BirdLife International obszar występowania tych ptaków liczy około 233 tys. km²[8].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Samiec i samica – ilustracja z 1888

Środowiskiem życia gilów płomiennych są głównie gęste lasy iglaste złożone z cedrów, sosen i jałowców lub mieszane lasy z jodeł, brzóz i rododendronów na wysokości 2700–4200 m n.p.m. Ptaki te podejmują sezonowe wędrówki, w zimie schodząc na niższe obszary, niż podczas okresu lęgowego. W zimie pojawiają się głównie w lasach z udziałem dębów i rododendronów, okazjonalnie lasy iglaste i z udziałem wierzb. Często przebywają w okolicach rzek i strumieni. Przeważnie występują pojedynczo lub w niewielkich grupach (często jednopłciowych), żerując nisko w krzewach lub na ziemi. Żywią się nasionami, pączkami kwiatowymi (w tym wierzbowymi „kotkami”) i jagodami. Jedzą również nektar z kwiatów rododendronu[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy trwa od końca maja do sierpnia. Gniazdo ma formę kubeczka z gałązek, włókien roślinnych, korzeni, porostów Usnea[6] i mchów, umieszczone jest do 3 m nad ziemią[6]. W zniesieniu 3 lub 4 jaja pokryte plamkami barwy od szarej po czerwonobrązową[9].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje gila płomiennego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pyrrhula erythrocephala, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pyrrhula erythrocephala. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. N. A. Vigors. Pyrrhula erythrocephala. „Proceedings of the Zoological Society of London”. Pt. 1 no. 14, s. 174, 1832. 
  4. F. Gill & D. Donsker: Finches, euphonias. IOC World Bird List (v6.3), 20 lipca 2016. [dostęp 27 sierpnia 2016].
  5. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 149. ISBN 1-4081-2501-3.
  6. a b c d e Clement, P.: Red-headed Bullfinch (Pyrrhula erythrocephala). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 27 sierpnia 2016].
  7. a b c d e Peter Clement: Finches and Sparrows. A&C Black, 2010, s. 307–308. ISBN 978-1-4081-3530-3.
  8. a b Red-headed Bullfinch Pyrrhula erythrocephala. [dostęp 27 sierpnia 2016].
  9. Tej Kumar Shrestha: Birds of Nepal: Field Ecology, Natural History and Conservation. T. 2. Steven Simpson Books, 2001, s. 330–331. ISBN 0-9524390-9-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Artykuł Herberta Brighta dotyczący pary tych ptaków rozmnażających się w niewoli, The Avicultural magazine, 1917 (ang.)