Gladius

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy broni. Zobacz też: gladius w anatomii głowonogów.
Gladius

Gladius (łac., l. mn. gladii – miecz) – krótki miecz rzymskich legionistów, przeznaczony zarówno do cięcia, jak i kłucia.

Posiadał obosieczną żelazną głownię z ością poprowadzoną przez środek i ostro zarysowanym sztychem. Początkowo głownia lekko rozszerzała się w kierunku sztychu (podobnie jak w greckim xiphos), późniejsze egzemplarze mają głownie równoległe, z ością po obu stronach. Mało wydatny, pudełkowaty, owalny jelec; rękojeść wieloboczna z kilkoma wcięciami dającymi lepszy chwyt; głowica na ogół kulista i spłaszczona. Elementy te, wykonywane zazwyczaj z twardego drewna lub kości, uzupełniane były nierzadko metalowymi okuciami dla ozdoby. Jelec, trzon rękojeści i głowicę montowano na trzonie głowni[1].

Typowy gladius miał głownię długą na ok. 50 cm i ok. 7 cm szeroką[2]. Zachowane egzemplarze mają od 56 do 76 cm długości, z czego na głownię przypada od 35 do 65 cm; przykładowy miecz z kolekcji w Leeds jest długi na 63 cm, z czego 49 cm przypada na szeroką na 4,3 cm głownię; egzemplarz ten waży ok. 450 gramów[3]. Jedyny znany gladius z okresu Republiki pochodzi z Delos – datowany na 69 r. p.n.e., ma całkowitą długość 60 cm (z rękojeścią) i ostrzem szerokości 5,7 cm. Późniejsze miecze, z I w. n.e., odnalezione w Moguncji, mają głownie długości 40-55 cm; ich cechą charakterystyczną jest bardzo długi sztych, który ułatwiał cięcie (broń taka szczególnie nadawała się do walki w ciasnym zwarciu)[4].

Gladius był noszony przez zwykłych legionistów po prawej stronie (oficerowie nosili po lewej) w pochwie z drewna obciągniętego skórą, okutej metalem (brązem, w wersji luksusowej – srebrem), na rapciach u pasa. Pod koniec I w. p.n.e. upowszechnił się zwyczaj noszenia dwóch pasów, osobno dla miecza i puginału (pugio)[1].

Broń ta stanowiła wyposażenie legionistów rzymskich od III w. p.n.e.; podczas bitew II wojny punickiej ciężkie falcaty iberyjskich najemników w armii kartagińskiej okazały się dużo skuteczniejsze od rzymskich mieczy typu antenowego. Scypion Afrykański Starszy przezbroił swoją armię w miecze „hiszpańskiego wzoru” (gladius hispanensis), czyli właśnie szerokie, obosieczne gladiusy[5] oraz zadbał o przejęcie technologii wytwarzania wysokogatunkowej stali do ich wytwarzania[2]. Istnieją jednak zapisy o użycia tego typu mieczy jeszcze przed II wojną punicką – być może proces zapożyczania rozpoczął się w czasie I wojny punickiej, a opisana wyżej adopcja „hiszpańskich mieczy” miała charakter dopracowywania broni i jej użycia w późniejszym okresie[4].

Była to broń bardzo groźna, przeznaczona zarówno do kłucia, jak i cięcia, a raczej „rąbania”. Wymagała doskonałego wyszkolenia żołnierzy – w 246 r. p.n.e. armia rzymska wprowadziła standardowy trening[2], do którego używano drewnianej broni ćwiczebnej, tarcz i manekinów[1]. Legioniści byli pierwszymi żołnierzami, dla których miecz (a nie np. włócznia) był bronią podstawową. Najbardziej typową techniką było sparowanie ciosu wroga tarczą, a następnie pchnięcie od dołu w brzuch[5], uda lub twarz przeciwnika. Pierś nie była dobrym celem, bo często chroniła ją zbroja[1]. Według R. A. Gabriela gladius był najbardziej morderczą bronią przed wynalezieniem broni palnej; przyrównuje on grecką falangę do najeżonej poduszki na igły – zaś armię legionową uzbrojoną w gladiusy – do piły tarczowej[5].

Gladius, będąc krótką bronią, miał stosunkowo niewielki zasięg i dlatego niezbyt nadawał się do użycia z konia. Rzymska kawaleria preferowała dłuższy miecz, zwany spatha, który od II w. n.e. zaczął także upowszechniać się wśród piechurów, wypierając gladiusy[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Zdzisław Żygulski: Broń starożytna. Grecja, Rzym, Galia, Germania. Warszawa: KAW, 1998, s. 93-95. ISBN 83-03037-02-1.
  2. a b c Richard Gabriel: The great armies of antiquity. Westport, Conn: Praeger, 2002, s. 232. ISBN 0-275-97809-5. (ang.)
  3. a b Kelly DeVries: Medieval weapons: an illustrated history of their impact. Santa Barbara, Calif: ABC-CLIO, 2007, s. 19-21. ISBN 1-85109-531-4. (ang.)
  4. a b Gregory Daly: Cannae: the experience of battle in the Second Punic War. London New York: Routledge, 2002, s. 67-68. ISBN 0-415-26147-3. (ang.)
  5. a b c Richard Gabriel: Great captains of antiquity. Westport, Conn: Greenwood Press, 2001, s. 155. ISBN 0-313-31285-0. (ang.)