Glinki (Bydgoszcz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Bydgoszczy Glinki
osiedle Bydgoszczy
Glinki Bydg 12-2012d.jpg
Zabudowa jednorodzinna na Glinkach
Miasto Bydgoszcz
Status osiedle
W granicach Bydgoszczy 1920
Przewodniczący Rady Osiedla Krzysztof Laskowski
Powierzchnia 2.21 km²
Ludność (2012)
 • liczba ludności

6.210[1]
Strefa numeracyjna 0-52
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na planie Bydgoszczy
Położenie na planie Bydgoszczy
brak współrzędnych
Wjazd do Bydgoszczy od południa aleją Jana Pawła II. Osiedle Glinki znajduje się po prawej
Makro Cash and Carry w położony miejscu dawnej osady (potem cegielni) Glinki
Centrum handlowe "Glinki"
Kompleks Zgromadzenia Ducha Świętego – klasztor, kościół rektorski, wyższe seminarium duchowne, muzeum misyjne
Ulica Cmentarna
Drukarnia Abedik przy ul. Glinki
Nowa zabudowa przy ul. Dąbrowa-Glinki
Obraz charakterystyczny dla Glinek - nisko przelatujące samoloty lądujące w porcie lotniczym Bydgoszcz

Glinki (Glinke - 1789, 1885, Neu Glinke - 1910) – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, położona w jego południowej części, przylegająca do Puszczy Bydgoskiej. Na terenie Glinek znajduje się jednostka pomocnicza samorządu Miasta Bydgoszczy - osiedle Glinki-Rupienica.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka urbanistyczna Glinki usytuowana jest w południowej części miasta i zaliczana do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiaduje od północy z osiedlem Wzgórze Wolności, od wschodu ze Bielicami i Lotniskiem, zaś od północy i wschodu z Wyżynami. Południowa granica Glinek pokrywa się w części z granicą administracyjną Bydgoszczy.

Pod względem fizyczno-geograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Miasto Bydgoszcz Południowe (terasa górna ok. 67-69 m n.p.m)[2].

Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzi południowy fragment wcielonej w 1920 r. gminy Rupienica, południowy skraj gminy Bartodzieje Małe, wcielonej również w 1920 r. oraz mały skrawek obszaru Łęgnowo I wcielonego w 1954 r.[3]

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wschodnią granicą osiedla jest aleja Jana Pawła II, północną i wschodnią – ulica Glinki aż do ul. Szpitalnej. Od południa osiedle styka się z Puszczą Bydgoską.

Glinki mają charakter dzielnicy mieszkaniowej o charakterze willowym, położonej stosunkowo blisko centrum miasta, a zarazem na zapleczu Puszczy Bydgoskiej. W zabudowie przeważa zabudowa jednorodzinna, lecz na wschodzie osiedla znajduje się kilkanaście 5-kondygnacyjnych bloków, należących do sektora Wyżyny IVb. Przy ul. Dąbrowa rozwija się nowa zabudowa wielorodzinna. Przy alei Jana Pawła II rozlokowały się placówki handlowo-usługowe, m.in. Makro Cash and Carry, Centrum Handlowe Glinki z hipermarketem Carrefour, Urząd Celny. Od lat międzywojennych przy al. Jana Pawła II 117 istnieje klasztor i kościół duchaczy wraz z seminarium duchownym i muzeum misyjnym. Na przyległym terenie corocznie w maju odbywa się festyn misyjny z udziałem mieszkańców Bydgoszczy i regionu. Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in.: rzymskokatolicki kościół parafialny Ducha Świętego, zbór Kościoła Zielonoświątkowego „Betel”, Szkoła Podoficerska Straży Pożarnej oraz przedsiębiorstwa przemysłowe (m.in. Fabryka Form Metalowych „Formet”). W głębi osiedla znajdują się wolne obszary przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe.

Obrzeżami osiedla przebiegają drogi: krajowa nr 5 i nr 25al. Jana Pawła II oraz powiatowa – ul. Glinki.

W planach zagospodarowania przestrzennego miasta, zachodnie rejony osiedla przeznaczone są na zabudowę mieszkaniową z obiektami usług, natomiast strefa centralna pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne. W rejonie ul. Dąbrowa przewiduje się realizację nowej zabudowy wielorodzinnej o średniej intensywności[4].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa osiedla pochodzi od gliny, glinu - składników mineralnych tworzących ziemie gliniaste, które występują na części jego obszaru[5]. Nazwę tą nosiła najstarsza osada na terenie osiedla, w XIX w. przekształcona w cegielnię. Z osiedlem związana jest również nazwa Rupienica (pierwotna gmina obejmująca Glinki) - od folwarku zlokalizowanego niegdyś przy obecnym skrzyżowaniu ul. Kujawskiej i al. Jana Pawła II. Nazwa ta pochodzi prawdopodobnie od rupi, czyli zmartwień. Określenie to oznaczało także gąsienice gzów, a słowo rupi - oznaczało dawniej gryzie, rupi mnie - gryzie mnie[5].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 r. Glinki zamieszkiwało 2,2 tys. osób, 20 lat później – 4,9 tys.[6] W kolejnych latach liczba mieszkańców rosła: w 1998 r. wynosiła 5,5 tys. osób, w 2007 – 5,6 tys., a w 2010 r. – 6,0 tys.[7].

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Glinek znajduje się ok. 17 ha terenów zieleni nieurządzonej, natomiast brak terenów zieleni urządzonej[8]. Brak ten kompensowany jest przez bliskość rozległych terenów leśnych Puszczy Bydgoskiej, z którymi Glinki stykają się na południu. Osiedle pozbawione jest obiektów sportowych. W pobliżu, na osiedlu Wyżyny zlokalizowany jest kompleks BKS „Chemik”. Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania parku dzielnicowego o powierzchni ok. 9 ha w rejonie ulic: Gniewkowskiej i Cmentarnej[8].

Osiedle posiada ścieżkę rowerową biegnącą wzdłuż ul. Dobrzyńskiej. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje realizację m.in. dróg rowerowych wzdłuż ulicy Kujawskiej, Glinki, Dąbrowa i Cmentarnej[8].

Przez osiedle przebiegają piesze szlaki turystyczne łączące centrum miasta z Puszczą Bydgoską. Od placu Kościeleckich przez park na Wzgórzu Wolności, a następnie ul. Cmentarną i Dobrzyńską prowadzi szlak turystyczny czerwony szlak turystyczny „Wolnościowy” do Nowej Wsi Wielkiej. Skrajem osiedla wzdłuż ul. Kujawskiej prowadzi szlak turystyczny zielony szlak turystyczny „Relaks” do jeziora Jezuickiego w Chmielnikach. Z kolei przy pętli tramwajowej w rejonie ul. Glinki i Szpitalnej zaczyna się szlak turystyczny czarny szlak turystyczny „Komputerków” poprzez Puszczę Bydgoską, jezioro Jezuickie do Solca Kujawskiego[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres staropolski[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o osadzie Glinki pochodzi z 1551 roku[10]. Wieś należała do starostwa bydgoskiego. Około 1680 roku na Glinkach mieszkał olęder, który płacił czynsz na rzecz wójta bydgoskiego. Przed wojną północną mieszkały tu dwie rodziny, lecz w 1712 roku wieś była całkowicie opuszczona[11].

W 1741 roku wójt bydgoski Stanisław Poniatowski (ojciec późniejszego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego) osadził we wsi dwóch gospodarzy (Marcin Czuc, Michał Pruchnau) na podstawie kontraktu czynszowego typu olęderskiego[12]. Mieli oni obowiązek płacić rocznie na rzecz wójta ponad 80 złotych podatków (czynsz, pogłówne, hiberna), a ponadto odprawiać rocznie 6 dni pańszczyzny, w razie potrzeby pomagać przy zwozie siana z łąk nadnoteckich oraz naprawie grobli przy młynach bydgoskich[12]. We wsi hodowano owce oraz uprawiano ziemię na obszarze 2 włók. W 1744 i 1756 r. ponowiono kontrakt na lat 50. W 1766 r. we wsi mieszkało 3 gospodarzy na 3 włókach, którzy opłacali rocznie ponad 180 złotych podatków[13].

Wieś usytuowana była w rejonie obecnego kompleksu Makro Cash and Carry, na urodzajnej, gliniastej ziemi nadającej się pod uprawy rolne.

Okres zaboru[edytuj | edytuj kod]

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Glinki mieszkało 148 osób (136 ewangelików, 12 katolików) w 27 domach[14]. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś należała do rządowej domeny bydgoskiej[15]. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi mieszkało 307 osób (259 ewangelików, 37 katolików, 11 Żydów) w 31 domach. Dodatkowo w Glinki – nadleśnictwie mieszkało 35 ewangelików w 3 domach. Najbliższa szkoła ewangelicka znajdowała się w Rupienicy, a szkoła katolicka w Bartodziejach. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[16].

W XIX wieku obszar ten wchodził w skład gminy Rupienica, której nazwa pochodziła od folwarku usytuowanego przy cieku Niziny, w rejonie dzisiejszego skrzyżowania al. Jana Pawła II z ul. Kujawską. Od 1888 r. na terenie dawnego folwarku Glinki nastąpił rozwój cegielni bazującej na miejscowych zasobach iłów oraz gliny. Pozostałością po eksploatacji jest staw istniejący po dzień dzisiejszy[17]. W 1909 r. przy ul. Glinki i Rupienica powstało osiedle domów kolonistów niemieckich Schöndorf. Spis z 1910 r. wykazał, że na terenie Glinek było 33 budynków i 265 mieszkańców, z których 212 posługiwało się językiem polskim, a 53 – niemieckim [18].

Gminę z folwarkiem Rupienica włączono do Bydgoszczy 1 kwietnia 1920 roku i nazwa ta występowała na planach miejskich do 1973 roku. W 1921 r. poza miastem znajdowały się jedynie Glinki leśnictwo[18].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym osiedle stanowiło część gminy miejskiej Rupienica. Zachodnią jego granicą była ulica Kujawska, ciągnąca się od Zbożowego Rynku do Puszczy Bydgoskiej (zwanego przez mieszkańców dzielnicy Lasem Kujawskim), zaś wschodnią – ul. Dąbrowa[19]. Jezdnia w ciągu ulicy Kujawskiej była brukowana kamieniem polnym i nie posiadała chodników dla pieszych, zaś za posesją nr 117 należącą do Zgromadzenia Ducha Świętego, była wysypana tłuczniem kamiennym. Szkoła i przedszkole dla gminy Rupienica mieściły się przy ul. Karpackiej, obecnie na terenie osiedla Wzgórze Wolności[19]. W 1926 r. z inicjatywy kierownika szkoły Antoniego Zawadzkiego, radnego miasta Bydgoszczy, zorganizowano Towarzystwo Obywateli Rupienicy. Rok później dla potrzeb gospodarzy małorolnych na terenie gminy założono Kasę Stefczyka (dr Franciszek Stefczyk, twórca chłopskiej spółdzielczości rolniczej w Polsce)[19]. Na terenie gminy istniało Kółko Rolnicze, które organizowało m.in. coroczne dożynki na boisku „Sokoła” VIII przy ul. Glinki 22[19].

W 1925 r. przy ul. Kujawskiej 117 wzniesiono dom prowincjalny Zgromadzenia Misjonarzy Ducha Świętego[20]. Przełożonym zakonu został ojciec ppłk. Zygmunt Rydlewski CSSp. - kapelan i dziekan w Błękitnej Armii, który w 1921 r. pozostał w Polsce (Bydgoszczy) na polecenie Przełożonego Generalnego. Dom powstał ze składek Polonii amerykańskiej. W jednej z sal urządzono kaplicę zakonną, poświęconą w 1932 r. W tym samym budynku znajdowało się Niższe Seminarium Duchowne, w którym uczyło się ok. 70 młodych adeptów. W latach 1928-1932 znajdował się tu ponadto nowicjat dla braci, przeniesiony później do Puszczykowa. W latach 1930-1939 Zgromadzenie wydawało kwartalnik „Posłaniec Ducha Świętego”, poświęcony Duchowi Świętemu i misjom afrykańskim[20]. Mimo, że kościołem parafialnym dla Glinek i Rupienicy był bydgoski kościół farny, wielu mieszkańców uczęszczało na nabożeństwa do kościoła duchaczy.

Z lat 30. przetrwały do dzisiaj budynki murowane aktualnie użytkowane: m.in. przy ul. Kujawskiej 129 (dawna rakarnia) oraz ul. Glinki: 14-28, pobudowane w 1909 roku dla kolonistów niemieckich[19].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej, w 1946 r. ks. kard. August Hlond, prymas Polski erygował parafię pw. Ducha Świętego przy ul. Kujawskiej w Bydgoszczy. Mieli ją prowadzić misjonarze ze Zgromadzenia Ducha Świętego, wykorzystując do tego celu kaplicę zakonną. W 1976 r. w siedzibie duchaczy powstało Wyższe Misyjne Seminarium Duchowne Zgromadzenia Ducha Świętego w Bydgoszczy[20].

Na terenie osiedla począwszy od lat 50. XX w. nastąpił rozwój budownictwa mieszkaniowego. Nowy podział urbanistyczny dokonany w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Bydgoszczy z 1964 r. wyodrębnił jednostkę urbanistyczną Glinki, złożoną w zachodniej i centralnej części z fragmentu dawnej gminy Rupienica, zaś w części wschodniej ze skrawka gminy Bartodzieje Małe[3]. Od 1970 r. na wydzielonych przez miasto działkach rozpoczęła się ekspansja jednorodzinnego i szeregowego budownictwa mieszkaniowego, realizowanego ze środków własnych ludności[5]. Zwarte kompleksy zabudowy powstały w części północnej (między ul. Cmentarną, a Zelwerowicza), centralnej (ul. Rozłogi, Dąbrowa) i wschodniej (osiedle Wyżyny IVb - ul. Zajęcza, Lisia, Jelenia). W latach 70. zbudowano od podstaw przy ul. Dąbrowa Zakłady Form Metalowych „Formet”, a później Szkołę Podoficerską Państwowej Straży Pożarnej. W 1996 r. w miejscu dawnego folwarku Glinki powstał pierwszy w Bydgoszczy hipermarketMakro Cash and Carry, zaś osiem lat później – centrum handlowe Glinki z galerią handlową.

Od 1989 r. dotychczasowy kościół Ducha Świętego w kompleksie zabudowań duchaczy w Bydgoszczy przestał pełnić funkcje parafialne. Odbyło się to w kontekście budowy kaplicy (1989 r.) i kościoła (od 1992 r.) W 1998 r. zgodnie z decyzją ks. abpa Henryka Muszyńskiego oficjalnie przeniesiono siedzibę parafii na ul. Glinki i zmieniono jej granice. Jednocześnie przy parafii powstał nowy dom zakonny duchaczy przy ul. Glinki 40.

W latach 2004-2010 na osiedlu utwardzono główne ulice, m.in. ul. Rozłogi, Cmentarną i Dobrzyńską.

Rada Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Pod względem administracyjnym osiedle tworzy jednostkę pomocniczą samorządu Miasta Bydgoszczy. Rada Osiedla Glinki-Rupienica, mieści się w kompleksie BKS "Chemik" przy ul. Glinki 79[21].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty przemysłowe i handlowe[edytuj | edytuj kod]

Tuż za wschodnią granicą osiedla znajduje się wjazd do Bydgoskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego.

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej

Placówki rejonowe do których uczęszczają uczniowie to:

  • Szkoła Podstawowa nr 38 (Wyżyny)
  • Szkoła Podstawowa nr 56 (Wzgórze Wolności)
  • Szkoła Podstawowa nr 60 (Wyżyny)
  • Gimnazjum nr 16 (Wyżyny)
  • Gimnazjum nr 20 (Wzgórze Wolności)

Inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Oddział Celny II w Bydgoszczy;
  • Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży OHP
  • Mobilne Centrum Informacji Zawodowej OHP
  • Klub Pracy OHP
  • Środowiskowy Hufiec Pracy

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Linie tramwajowe:

  • 4 Glinki - Bielawy
  • 5 Glinki - Dworzec Główny - Rycerska

Linie autobusowe:

  • 53 Glinki BFM / Park Przemysłowy Biurowiec - Osiedle Błonie przez Glinki, Magnuszewską, Wojska Polskiego, Kujawską, Wały Jagiellońskie, Szubińską.
  • 68 Glinki BFM / Park Przemysłowy Exploseum - Osiedle Leśne przez Glinki, Magnuszewską, Wojska Polskiego, Jana Pawła 2, Most Pomorski, Wyszyńskiego, Powstańców Wlkp., Sułkowskiego.
  • 66 Rondo Jagiellonów - Rondo Jagiellonów przez Wojska Polskiego, Ujejskiego, (66w do Wąbrzeskiej i z powrotem), Glinki, Magnuszewską, Wojska Polskiego.
  • 86 Rondo Jagiellonów - Rondo Jagiellonów, przez Wojska Polskiego, Magnuszewską, Glinki, (86w do Wąbrzeskiej i z powrotem), Ujejskiego, Wojska Polskiego.
  • 31N Leśne - Dworzec Główny - Łęgnowo
  • 80 Port Lotniczy - Dworzec Główny przez Jana Pawła 2, Kujawską, Bernardyńską, Jagiellońską, Ogińskiego, Sułkowskiego, Czerkaską, Powstańców Warszawy, Zaświat, Zygmunta Augusta.
  • 350 Galeria Glinki - Galeria Glinki - linia okrężna biegnąca przez ul. Jana Pawła 2, Glinki, Magnuszewską, Wojska Polskiego (zawraca przy Szarych Szeregów), Wojska Polskiego, Solskiego, Bielicką, Brzozową. Linia 350 należy do właściciela marketu Carrefour, zatrzymuje się na wszystkich przystankach na trasie, z wyjątkiem Wojska Polskiego/Trasa Uniwersytecka, przejazd nią jest darmowy.

Ulice Glinek[edytuj | edytuj kod]

Opuszczony cmentarz poewangelicki przy ul. Cmentarnej - obelisk z niemieckimi napisami

Pochodzące od osób związanych z religią chrześcijańską:

  • Aleje Jana Pawła II
  • biskupa Michała Kozala
  • Ducha Świętego

Pochodzące od osób:

  • Wojciecha Bogusławskiego
  • Stefana Jaracza
  • Stanisława Lentza
  • Józefa Milcherta
  • Natalii Morozowiczowej
  • Cypriana Norwida
  • Piotra Trieblera
  • Henryka Wieniawskiego
  • Aleksandra Zelwerowicza

Pochodzące od miejscowości:

  • Aleksandrowska
  • Barcińska
  • Brzeska
  • Dobrzyńska
  • Emilianowska
  • Gąsawska
  • Gniewkowska
  • Golubska
  • Janikowska
  • Jaśminowa
  • Kętrzyńska
  • Lidzbarska
  • Lipnowska
  • Lubraniecka
  • Łucka
  • Malborska
  • Mogileńska
  • Szymborska
  • Radziejowska
  • Nieszawska
  • Ostródzka
  • Pakoska
  • Płowiecka
  • Rypińska
  • Wąbrzeska
  • Zielonogórska
  • Żuromińska

Pochodzące od zwierząt:

  • Jelenia
  • Krecia
  • Rysia
  • Zajęcza

Inne:

  • Bagienna
  • Cmentarna
  • Daleka
  • Dąbrowa
  • Glinki
  • Goplańska (istnieje tylko na mapach)
  • Podleśna
  • Podmokła
  • Rozłogi
  • Ruczaj
  • Rupienica
  • Torfowa
  • Wydmy

Przypisy

  1. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych
  2. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  3. 3,0 3,1 Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II
  4. Studium transportowe miasta Bydgoszczy wraz z oceną stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Tom III. Koncepcje rozwoju systemów transportowych Bydgoszczy. Fundacja „Rozwój UTP”. Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich - Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska – Katedra Budownictwa Drogowego. Bydgoszcz 2011-2012
  5. 5,0 5,1 5,2 Kuczma Rajmund: Patroni bydgoskich ulic. Cz. 2, Południowe osiedla miasta. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 1997. ISBN 83-90-3231-2-5
  6. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI
  7. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015
  8. 8,0 8,1 8,2 Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy - diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku
  9. Bykowski Włodzimierz: Weekend w drodzie - interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Wydawnictwo Apeiron. Bydgoszcz 1999. ISBN 83-911441-0-0
  10. Hładyłowicz Konstanty Jan: Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku. Lwów 1932
  11. Guldon Zenon: Opisy starostwa bydgoskiego z lat 1661-1765. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy nr 2. Bydgoszcz 1966
  12. 12,0 12,1 Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970
  13. Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977
  14. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833
  15. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 426.
  16. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860
  17. Gorączko Marcin: Zbiorniki wodne na obszarze Bydgoszczy w ujęciu historycznym. [w:] Kronika Bydgoska XXV
  18. 18,0 18,1 Aneks nr 2. Zarys dziejów osad miejskich oraz miejscowości przyłączonych do Bydgoszczy do 1939 roku. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. ISBN 83-901329-0-7, str. 852-873
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 Piechocki Kalikst: Rupienica w latach trzydziestych XX wieku. [w:] Kalendarz Bydgoski 1987
  20. 20,0 20,1 20,2 Rudnicki Daniel Bernard. Zakony i zgromadzenia zakonne pracujące w Bydgoszczy w latach 1945-1995 cz. 1. [w.] Kalendarz Bydgoski 1996
  21. http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/rada_miasta/rady_osiedli/index.aspx dostęp 8-01-2013
Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej na Glinkach
Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej na Glinkach