Glyptostrobus pensilis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Glyptostrobus pensilis
Glyptostrobus pensilis: zdjęcie
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj wyżłob
Nazwa systematyczna
Glyptostrobus pensilis (Staunton ex D.Don) K.Koch
Dendrologie 2(2): 191 1873[3]
Synonimy
  • Cuprespinnata heterophylla (Brongn.) J. Nelson
  • Cuprespinnata sinensis (J. Forbes) J. Nelson
  • Cupressepinnata heterophylla (Brongn.) J. Nelson
  • Cupressepinnata sinensis (J.Forbes) J. Nelson
  • Cupressus nucifera Carrière
  • Glyptostrobus aquaticus (Roxb.) R.Parker
  • Glyptostrobus heterophyllus (Brongn.) Endl.
  • Glyptostrobus sinensis A.Henry ex Loder
  • Juniperus aquatica Roxb.
  • Sabina aquatica (Roxb.) Antoine
  • Schubertia nucifera Denham ex Endl.
  • Taxodium sinense J.Forbes
  • Thuja lavandulifolia Poir.
  • Thuja pensilis Staunton ex D.Don[3]
Kategoria zagrożenia
Status iucn3.1 CR pl.svg
krytycznie zagrożony (IUCN 3.1)[4]

Glyptostrobus pensilisgatunek drzewa z rodziny cyprysowatych reprezentujący monotypowy rodzaj wyżłob[5] (Glyptostrobus Endl.). Rośnie w naturze na kilku izolowanych stanowiskach w wietnamskiej prowincji Đăk Lăk oraz laotańskiej prowincji Khammouan[4]. Pierwotny zasięg obejmował też południowe Chiny, gdzie współcześnie rośnie prawdopodobnie już tylko na stanowiskach antropogenicznych w prowincjach: Fujian, Hunan, Guangdong (jedynie w tej prowincji jest liczny[6]), Kuangsi, Jiangxi i Junnan[4]. Gatunek uprawiany jest sporadycznie poza południowo-wschodnimi Chinami, w miejscach o łagodnym klimacie, np. w Wielkiej Brytanii[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew lub niewielkie drzewo osiągające od 8 do 20 m wysokości z pniem o średnicy do 120 cm[8]. Korona jest wąskostożkowata[9]. Kora jest szarobrązowa, spękana w nieregularne płaty. Główne konary rozpostarte poziomo od samego dołu. Gałęzie dalszych rzędów rozgałęziają się nieregularnie, jednoroczne krótkopędy o długości ok. 10 cm są odrzucane[8][7].
Liście
Liście łuskowate, niebieskozielone. Na pędach trwałych są krótkie (do 4 mm długości) i ułożone skrętolegle, na krótkopędach są dłuższe, jasnozielone (do 13 mm) i rozłożone są dwustronnie. Jesienią, przed odrzuceniem, liście na krótkopędach czerwienieją[9][8].
Kwiaty
Drzewo jedno- lub dwupienne. Kwiaty męskie zebrane w drobne strobile na łuskowatych szypułach o długości 3 mm, skupione w grona osiągające do 5–10 cm długości. Kwiaty żeńskie zebrane są w pojedyncze, owalne strobile na szypułach, nieco wzniesione. Osiągają do 2,5 cm długości i składają się z ok. 20 łusek. Są zielone i na brzegu postrzępione[8][9].
Nasiona
Powstają po dwa na łuskach. Mają 1,3 cm długości. Są okryte cienką, nieco drewniejącą łupiną i posiadają drobne skrzydełko o szerokości 3 mm[8][6].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina wieloletnia. Zapylanie następuje w okresie od stycznia do marca, nasiona dojrzewają we wrześniu-październiku, ale pozostają na drzewie do wiosny następnego roku, kiedy to szyszki się otwierają. Siewki mają 4–5 liścieni[6].

Gatunek światłolubny – bardzo wrażliwy na konkurencję innych gatunków. Rośnie pojedynczo lub w jednogatunkowych skupieniach nad strumieniami i rzekami, też w deltach rzek. Naturalne stanowiska znajdują się między rzędnymi 500 i 700 m n.p.m.[4]

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek stracił swoje naturalne siedliska w Azji południowo-wschodniej z powodu rozwoju rolnictwa[8]. Ze względu na opinię drzewa przynoszącego szczęście – okazy tego gatunku w zasadzie nie są wycinane przez ludność tubylczą[6]. W Laosie i Wietnamie z naturalnych stanowisk znanych jest w sumie nie więcej niż 400 roślin, przy czym bardzo niewiele z nich rodzi płodne nasiona[4]. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych roślina ma status gatunku krytycznie zagrożonego (CR)[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek sadzony jest w rejonach pierwotnego występowania na terenach podmokłych w nasadzeniach przeciwerozyjnych i jako ochrona przeciwwietrzna. Drewno wykorzystywane jest okazjonalnie – głównie z drzew powalonych przez wiatry. Drewno korzeni wyróżnia się dobrą pływalnością i wykorzystywane jest do wyrobu kół ratunkowych, pływaków, korków do butelek[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. 3,0 3,1 Glyptostrobus pensilis (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-11-26].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (ang.). [dostęp 10 czerwca 2009].
  5. Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 289.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 V.P. Singh: Gymnosperm II. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 542-544. ISBN 81-7625671-4.
  7. 7,0 7,1 Alan F. Mitchell: Conifers in the British Isles. London: Her Majesty's Stationery Office, 1975, s. 50, seria: Forestry Commision Booklet No. 33.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 John Silba: Encyclopaedia Coniferae. Harold N. Moldenkeand, Alma L. Moldenke, 1986, s. 83-84, seria: Phytologia Memoroirs VIII.
  9. 9,0 9,1 9,2 Allen J. Coombes: Drzewa. Wydawnictwo Wiedza i Życie, 1996, s. 81. ISBN 83-86805-46-3.