Gmina Poręba (województwo stalinogrodzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dawnej gminy w powiecie zawierciańskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Poręba (Mrzygłodzka)
gmina wiejska
1919-1954[1]
Państwo  PRL
Województwo 1919–39: kieleckie (II RP)
1945: kieleckie (PRL)
1945-50: śląskie
1950-53: katowickie
1953-54: stalinogrodzkie
Powiat 1919-26: będziński
1927-54: zawierciański
Siedziba Poręba (Mrzygłodzka)
Szczegółowy podział administracyjny (1954)
Liczba gromad 8
brak współrzędnych
Portal Portal Polska

Gmina Poręba (początkowo gmina Poręba Mrzygłodzka[2]) – dawna gmina wiejska, istniejąca do 1954 roku[3] w woj. kieleckim, śląskim, katowickim i stalinogrodzkim. Siedzibą gminy była wieś Poręba[4].

Za Królestwa Polskiego gmina Poręba Mrzygłodzka należała do powiatu będzińskiego (bendińskiego) w guberni piotrkowskiej. 19 maja?/31 maja 1870 do gminy przyłączono pozbawiony praw miejskich Mrzygłód[5].

W czasie I wojny światowej (1915 rok) niemieckie władze okupacyjne wyodrębniły z gminy Poręba części obszarów, które weszły w skład nowych miast Mrzygłód (liczącego w 1916 roku 4348 mieszkańców) i Zawiercie (liczącego w 1916 roku 30436 mieszkańców). Mrzygłód utworzono także z zachodnich części gminy Włodowice a Zawiercie z zachodnich części gminy Kromołów (pod względem ludnościowym zdecydowanie większa liczba ludności Zawiercia przeszła z gminy Kromołów). Te zachodnie części gmin Włodowice i Kromołów zostały odcięte of reszty gmin[6] granicą niemiecko-austriacką i znalazły się w nowo utworzonym powiecie będzińskim, co umotywowało przyspieszone utworzenie miast[7]. Po odzyskaniu niepodległości władze polskie utrzymały status miejski Zawiercia, natomiast nie uznały formalnie Mrzygłodu za miasto[8], a utworzoną przez Niemców jednostkę miejską przekształcono w wiejską gminę Mrzygłód w powiecie będzińskim w woj. kieleckim.

Na początku okresu międzywojennego gmina Poręba należała do powiatu będzińskiego w woj. kieleckim. 1 stycznia 1927 roku gmina weszła w skład nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego w tymże województwie[9]. Po wojnie gmina przez bardzo krótki czas zachowała przynależność administracyjną, lecz już 18 sierpnia 1945 roku została wraz z całym powiatem zawierciańskim przyłączona do woj. śląskiego[10] (od 6 lipca 1950 roku pod nazwą woj. katowickie[11], a od 9 marca 1953 jako woj. stalinogrodzkie[12]). 1 stycznia 1951 roku część obszaru gminy Poręba (gromadę Nowe Zawiercie) przyłączono do Zawiercia[13].

1 lipca 1952 roku gmina składała się z 8 gromad: Dziechciarze, Krawce, Krzemienda, Marciszów, Niwki, Poręba Mrzygłodzka I, Poręba Mrzygłodzka II i Poręba Mrzygłodzka III[14]. Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[15]. Po reaktywowaniu gmin 1 stycznia 1973 roku gminy Poręba nie przywrócono[16]; w tym dniu Poręba (od 1957 roku osiedle[17]) otrzymała prawa miejskie[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1919 jednostka administracyjna nowo utworzonego polskiego woj. kieleckiego; w czasie II wojny światowej przejściowo poza administracją polską.
  2. Oboczna pisownia to gmina Poręba-Mrzygłodzka.
  3. Do 28 września 1954.
  4. Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.
  5. Postanowienie z 23 stycznia (4 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 77).
  6. Główne części gmin Włodowice i Kromołów znalazały się w austriackiej strefie okupacyjnej, gdzie weszły w skład nowego powiatu dąbrowskiego.
  7. Stan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego.
  8. Dz.U. z 1919 r. nr 13, poz. 140.
  9. Dz.U. z 1926 r. nr 125, poz. 727.
  10. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 167.
  11. Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255.
  12. Dz.U. z 1953 r. nr 13, poz. 51.
  13. Dz.U. z 1950 r. nr 48, poz. 436.
  14. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  15. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  16. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  17. Dz.U. z 1957 r. nr 8, poz. 31.
  18. Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 327.