Tarnów (gmina wiejska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Tarnów)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gmina Tarnów
gmina wiejska
Urząd Gminy Tarnów
Urząd Gminy Tarnów
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
TERYT 1216092
Wójt Grzegorz Kozioł (2006)
Powierzchnia 82,7[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

25 695[2]
• gęstość 309 osób/km²[3] os./km²
Nr kierunkowy (+48) 14
Tablice rejestracyjne KTA
Adres urzędu:
ul. Krakowska 19
33-100 Tarnów
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Tarnów
Liczba miejscowości 13
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Gmina Tarnów
Gmina Tarnów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gmina Tarnów
Gmina Tarnów
Ziemia50°01′N 20°59′E/50,012500 20,988333
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Gmina Tarnówgmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie tarnowskim.

Według danych z 30 czerwca 2016 gminę zamieszkiwało 25 695 osób.

Historia[edytuj]

Przed wiekami, jak wynika z badań archeologicznych, prowadzonych m.in. Przez archeologa z Tarnowca, Jerzego Okońskiego, teren obecnej Gminy Tarnów, był miejscem pierwszego osadnictwa w tym rejonie. W Zawadzie odkryto największe w Polsce południowej wczesnośredniowieczne grodzisko, a w Tarnowcu miejsce, na którym pierwotnie znajdowała się osada Tarnów Mały. Z czasem, miasto Tarnów powstało na obecnie zajmowanym terenie. Z terenem gminy graniczy także średniowieczny zamek Leliwitów Tarnowskich, którego ruiny znajdują się na północnych zboczach Góry Św. Marcina. O bogatej historii tej ziemi świadczą jednak nie tylko liczne stanowiska archeologiczne, ale także wspaniałe zabytki, zaskakujące różnorodnością stylów, począwszy od gotyku, przez barok po klasycyzm, co szczególnie przejawia się w architekturze budowli sakralnych.

Zabytki[edytuj]

Zabytki gminy Tarnów
kościół św. Marcina Biskupa w Zawadzie
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Porębie Radlnej
Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Woli Rzędzińskiej
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zbylitowskiej Górze
Dwór w Zbylitowskiej Górze
Dwów w Zgłobicach
Cmentarz wojenny nr 175 w Porębie Radlnej
Cmentarz wojenny nr 180 w Tarnowcu
Cmentarz wojenny nr 198 w Błoniu
Cmentarz wojenny nr 196 w Koszycach Małych
Las Buczyna w Zbylitowskiej Górze

Obiekty wpisane do rejestru zabytków województwa małopolskiego[4]:

Zabytki sakralne[edytuj]

Kościół św. Marcina Biskupa w Zawadzie

Gotycki, drewniany kościół w Zawadzie, zbudowany w XV wieku, a następnie przebudowany w XVI wieku. Świątynia konstrukcji zrębowej, kryta gontem[5]. We wnętrzu świątyni znajdują się m.in. barokowy ołtarz z 16-wiecznym obrazem przedstawiającym św. Marcina , późnogotyckie płaskorzeźby oraz krucyfiks z XVI wieku.

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Porębie Radlnej

Murowany z cegły, neogotycki i neoromański kościół w Porębie Radlnej, zbudowany w latach 1904−05. Świątynia z trójnawową orientowaną bazyliką z transeptem oraz trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Wnętrze urządzone jest głównie w stylu neogotyckim[6].

Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Woli Rzędzińskiej

Kościół w Woli Rzędzińskiej zbudowany w stylu neogotyckim w latach 1902–03. Kościół wymurowano z cegły z kamiennymi detalami architektonicznymi. Wyposażenie wnętrza w większości o charakterze neogotyckim[7].

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zbylitowskiej Górze

Kościół w Zbylitowskiej Górze ufundowany przez Mikołaja Zbylitowskiego w 1464. Doszczętnie zniszczony podczas ostrzału w czasie I wojny światowej. Odbudowany w latach 1916–22 z wykorzystaniem zachowanych murów prezbiterium, zakrystii i kaplicy. Najcenniejszym zabytkiem wyposażenia kościoła jest alabastrowa płyta nagrobna z XVI w., z leżącą postacią jednego ze Zbylitowskich. Przy kościele wolno stojąca, murowana dzwonnica z półkolistymi arkadami w wyższej kondygnacji[8].

Dwory[edytuj]

Dwór w Zbylitowskiej Górze

W skład zespołu dworsko-parkowego w Zbylitowskiej Górze wchodzą dwór, oranżeria, oficyna oraz park. Murowany dwór w stylu klasycystycznym został wybudowany dla Franciszka Moszczeńskiego po roku 1830, później był siedzibą rodu Żabów[9]. Obiekt parterowy, dwutraktowy z portykiem o sześciu filarach od frontu. Na zwieńczeniu widoczne są kartusze z herbami NałęczSzreniawa

Dwór w Zgłobicach

Dwór w Zgłobicach otoczony jest parkiem z aleją dojazdową obsadzoną kasztanami[10]. Dwór w stylu klasycystycznym zbudowano w XIX wieku, jest to budynek murowany, parterowy, w części podpiwniczony. W skład zespołu dworsko-parkowego wchodzą też dwie oficyny z XIX wieku.

Cmentarze wojenne[edytuj]

Z okresu I wojny światowej[edytuj]

Z okresu II wojny światowej[edytuj]

Las Buczyna

Miejsce masowych egzekucji i pochówku ofiar zbrodni wojennej. Cmentarz znajduje się w lesie Buczyna w Zbylitowskiej Górze. W 1998 roku urządzono tu ścieżkę upamiętniającą tragiczne wydarzenia z czasów II wojny światowej[11].

Położenie geograficzne[edytuj]

Ukształtowanie terenu gminy jest bardzo zróżnicowane, gdyż jej południowa część znajduje się na obszarze Pogórza Karpackiego, natomiast cześć północna – na obszarze równinnej Kotliny Sandomierskiej. Granicą między tymi regionami geograficznymi są międzynarodowe trakty: droga nr 4 i równoległą do niej trakcja kolejowa, łączące wschodnią i zachodnią granice Polski[12].

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z roku 2002[13] gmina Tarnów ma obszar 82,81 km², w tym:

  • użytki rolne: 71%
  • użytki leśne: 13%

Gmina stanowi 5,85% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]

Dane z 30 czerwca 2012[14]:

Opis Ogółem Mężczyźni Kobiety
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 24 680 100 12 202 49,44 12 478 50,56
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
298,03 147,35 150,68
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Tarnów w 2014 roku[2].


Piramida wieku Gmina Tarnow.png

Sołectwa[edytuj]

W Gminie Tarnów jest 14 sołectw. Są to:

Miejscowości[edytuj]

W gminie jest 14 miejscowości. Są to:

Sąsiednie gminy[edytuj]

Z Gminą Tarnów sąsiadują następujące gminy:

Transport publiczny[edytuj]

Solaris Urbino 12 III na linii 229 (ul. Zgłobicka)
Otokar Kent 290LF na linii 239 (ul. Szujskiego)
Jelcz 120MM/1 na linii 210 (Al. Solidarności)

W Gminie Tarnów jest 11 linii autobusowych obsługiwanych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Tarnowie. Każda miejscowość ma zapewnioną linię do miasta.

numer kierunek trasy autobusu przebieg trasy autobusu kierunek trasy autobusu przebieg trasy autobusu takt długość podstawowej trasy obsługiwane miejscowości
3 Biała kierunek Biała Wojska Polskiego – Starodąbrowska – Słoneczna – M.B. Fatimskiej – Mickiewicza – Al. Solidarności – Klikowska Osiedle Jasna II kierunek Jasna II Klikowska – Al. Solidarności – Mickiewicza – M.B. Fatimskiej – Słoneczna – Starodąbrowska – Wojska Polskiego 30 min 9,4 km Biała
31 Góra Św. Marcina kierunek Góra Świętego Marcina W. Rzędzińska droga do Zaczarnia – Marusarz – Orkana – Słoneczna – M.B. Fatimskiej – Mickiewicza – Solidarności – Szujskiego – Szkotnik – Mościckiego – Pułaskiego – Krakowska – Narutowicza – Tuchowska – Zamkowa – Zuchów – Zgody – Podzamcze – Al. Tarnowskich Wola Rzędzińska kierunek Szpital Św. Łukasza Al. Tarnowskich – Podzamcze – Zgody – Zuchów – Zamkowa – Tuchowska – Ziaji – Dąbrowskiego – Konarskiego – Narutowicza – Sikorskiego – Szkotnik – Szujskiego – Al. Solidarności – Mickiewicza – M.B. Fatimskiej – Słoneczna – Orkana – Marusarz – W. Rzędzińska droga do Zaczarnia 30 min 9,1 km Wola Rzędzińska
208 Piotrkowice
Piotrkowice p. Łękawkę
Łękawka
Poręba Radlna
Łękawka p. Zawadę
Łękawka p. Zawadę-Radlną
kierunek Piotrkowice Pułaskiego – Krakowska – Narutowicza – Tuchowska – Tarnowska – Nowodworze – Radlna – Poręba Radlna – Łękawka – Piotrkowice Pułaskiego kierunek Pułaskiego Piotrkowice – Łękawka – Poręba Radlna – Radlna – Nowodworze – Tarnowska – Tuchowska – Ziaji – Dąbrowskiego – Konarskiego – Narutowicza – Krakowska – Pułaskiego 40 min 10,7 km Tarnowiec, Nowodworze, Radlna, Poręba Radlna, Łękawka
210 Jodłówka-Wałki
Wałki Górówka
Wałki Górówka przez Jodłówkę
kierunek Jodłówka-Wałki ([Kochanowskiego – SAG – Zakłady Mechaniczne – Kochanowskiego] Kochanowskiego – Krakowska – Sikorskiego)Szkotnik – Szujskiego – Al. Solidarności – Mickiewicza – Starodąbrowska – Lwowska – Orkana – Wola Rzędzińska – (Wałki Górówka) – Jodłówka-Wałki Szkotnik
Kochanowskiego Chyszowska
SAG
kierunek Szkotnik Jodłówka-Wałki – (Wałki Górówka) – Wola Rzędzińska – Orkana – Lwowska – Starodąbrowska – Mickiewicza – Al. Solidarności – Krasińskiego – Mościckiego – Szkotnik (Krasińskiego – Krakowska – Kochanowskiego [Kochanowskiego – SAG – Zakłady Mechaniczne – Kochanowskiego]) 40 min 14,7 km Wola Rzędzińska, Jodłówka-Wałki
222 Wola Ostrębowska kierunek Wola Ostrębowska Marszałka – M.B. Fatimskiej – Mickiewicza – Al.Solidarności – Krasińskiego – Krakowska – Koszycka – Tarnowska – Główna – Wolska Marszałka kierunek Marszałka Wolska – Zgłobicka – Topolowa – Kędronia – Tarnowska – Koszycka – Krakowska – Sikorksiego – Szkotnik – Szujskiego – Al. Solidarności – Mickiewicza – M.B. Fatimskiej – Cegielniana – Dwernickiego – Marszałka 40 min 11,6 km Koszyce Wielkie, Koszyce Małe, Zgłobice
224 Mościce
Zbylitowska Góra
kierunek Mościce Szkotnik – Szujskiego – Krasińskiego – Krakowska – Zbylitowskich – Czarna Droga – Zaciszna – Sienkiewicza – Czerwona – Czerwonych Klonów – Kwiatkowskiego Szkotnik
Szkotnik Obok Zajazdu
Osiedle Jasna II
kierunek Szkotnik Kwiatkowskiego – Czerwonych Klonów – Czerwona – Sienkiewicza – Zaciszna – Czarna Droga – Zbylitowskich – Krakowska – Sikorskiego – Szkotnik (na os. Jasna II : Szkotnik – Al. Solidarności – Mickiewicza – M.B. Fatimskiej – Słoneczna – Starodąbrowska – Wojska Polskiego) 35 min 14,2 km Zbylitowska Góra, Zgłobice
225 Kłokowa PKP
Kłokowa p. Zawadę
kierunek Kłokowa Krakowska – Narutowicza – Tuchowska – Tarnowska – (p. Zawadę : Zawadzka) – Tarnowska – Nowodworze – Radlna – Świebodzin Pułaskiego
Pułaskiego przez Zawadę
kierunek Pułaskiego Świebodzin – Radlna – Nowodworze – Tarnowska (p. Zawadę : Zawadzka)- Tuchowska – Ziaji – Dąbrowskiego – Konarskiego – Narutowicza – Krakowska – Pułaskiego 40 min 8,9 km Tarnowiec, Nowodworze, Radlna
227 Zawada kierunek Zawada Krakowska – Narutowicza – Tuchowska – Tarnowska – Zawadzka Pułaskiego kierunek Pułaskiego Zawadzka – Tarnowska – Tuchowska – Ziaji – Dąbrowskiego – Konarskiego – Narutowicza – Krakowska – Pułaskiego 35 min 6,9 km Tarnowiec, Zawada
229 Wola Ostrębowska kierunek Wola Ostrębowska p. Zgłobice Marszałka – M.B. Fatimskiej – Mickiewicza – Al. Solidarności – Krasińskiego – Krakowska – Koszycka – Tarnowska – Kędronia – Topolowa – Zgłobicka – Wolska Marszałka
Szkotnik
Fatimskiej Curie
kierunek Marszałka Wolska – Główna – Tarnowska – Koszycka – Krakowska – Sikorskiego – Szkotnik – Szujskiego – Al. Solidarności – Mickiewicza – M.B. Fatimskiej – Cegielniana – Dwernickiego – Marszałka 40 min 11,2 km Koszyce Wielkie, Koszyce Małe, Zgłobice
239 Błonie
Błonie obok Zajazdu
Błonie p. Zbylitowską Górę
kierunek Błonie Szkotnik – Szujskiego – Krasińskiego – Krakowska – Krakowska – Zgłobicka – Słoneczna – Błonie – Szczepanowice Szkotnik kierunek Szkotnik Szczepanowice – Błonie – Słoneczna – Zgłobicka – Krakowska – Sikorskiego – Szkotnik 45 min 12,2 km Zbylitowska Góra, Zgłobice, Błonie

Uwagi

Przypisy

  1. http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Tarnow
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Tarnow, w oparciu o dane GUS.
  3. http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Tarnow
  4. http://www.wuoz.malopolska.pl/images/file/2017/rejestr_zabytkow/Rejestr-powiaty_aktualne.pdf.
  5. Marek Sztorc, Zawada, kościół św. Marcina, www.tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  6. Marek Sztorc, Poręba Radlna, kościół śś. Piotra i Pawła, tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  7. Marek Sztorc, Wola Rzędzińska, kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  8. Marek Sztorc, Zbylitowska Góra, kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, tarnowskiekoscioly.net [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  9. Zbylitowska Góra – dwór Żabów, eksploratorzy.com.pl [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  10. Historia Dworu w Zgłobicach, „Hotel Dwór Prezydencki w Zgłobicach” [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  11. Las Buczyna - miejsce egzekucji i pochówku ofiar Zagłady, www.sztetl.org.pl [dostęp 2017-09-09] (pol.).
  12. http://www.gmina.tarnow.pl/sesje/2008/strategia_2008-15.pdf
  13. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  14. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2012