Zawoja (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Zawoja)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zawoja
gmina wiejska
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat suski
TERYT 1215082
Wójt Marcin Pająk
Powierzchnia 128,78 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

9 046[1]
• gęstość 70,2 os./km²
Nr kierunkowy (+48) 33
Tablice rejestracyjne KSU
Adres urzędu:
34-222 Zawoja 1307
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba miejscowości 4
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zawoja
Zawoja
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zawoja
Zawoja
Ziemia49°40′N 19°34′E/49,661111 19,560000
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Zawojagmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie suskim. Siedzibą gminy jest wieś Zawoja.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. gmina miała 9085 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Podział gminy Zawoja:
1. Zawoja (siedziba gminy), 2. Skawica.

Gmina Zawoja położona jest w dolinie Skawicy (dopływ Skawy), między Pasmem Babiogórskim a Pasmem Jałowieckim (Beskid Żywiecki). Wsie gminy ciągną się wzdłuż głównej drogi łączącej Maków Podhalański z Zubrzycą i Jabłonką przez Przełęcz Krowiarki.

Jest to największa gmina powiatu suskiego, ale ze względu na jej górzyste położenie średnia gęstość zaludnienia jest tutaj najniższa. Większa część ludności zamieszkuje w dolinie. Aż 65% powierzchni gminy stanowią lasy.

Według danych z 1 stycznia 2013 r. powierzchnia gminy wynosiła 128,78 km²[3]. Gmina stanowi 18,78% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 gmina Zawoja ma obszar 128,8 km², w tym: użytki rolne 32%, użytki leśne 66%[4].

Sąsiednie gminy: Bystra-Sidzina, Koszarawa, Lipnica Wielka, Maków Podhalański, gmina Stryszawa. Gmina sąsiaduje z Słowacją.

W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie bielskim.

Demografia[edytuj]

Dane z 30 czerwca 2004[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 8815 100 4356 49,4 4459 50,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
68,4 33,8 34,6
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Zawoja w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Zawoja.png

Historia[edytuj]

Teren dzisiejszej gminy należał od XIV wieku do końca XVIII wieku do starostwa lanckorońskiego. To właśnie ono prowadziło akcję osadniczą na tych terenach pod koniec XVI wieku. Z 1593 pochodzą pierwsze wzmianki o wsi Skawica. Charakterystyczną formą osadnictwa były tu tzw. zarębki. Osadnicy lokowani byli na porośniętym lasem terenie około 24 mórg, który musieli wykarczować, tworząc sztuczne leśne polany. Później zarębki te przekształcił się w większe osiedla – przysiółki, nazywane tutaj "rolami".

XVI i XVII wiek to okres osadnictwa wołoskiego, których śladem jest współczesne nazewnictwo geograficzne w tym obszarze. Sama Zawoja, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1646, była zasiedlona przez Wołochów. Nazwa ta (pierwotnie Zawoje) oznacza "podmokły las nad urwistym zakolem rzeki". Obok nazwy wołoskiej funkcjonowało jeszcze określenie Górna Skawica. Dopiero od 1836 obowiązującą nazwą jest Zawoja. Od tej pory obie osady uznawane są za oddzielne wsie.

Obie wsie, stanowiące królewszczyznę, były dzierżawione szlachcie, tworząc z innymi wsiami tzw. klucz makowski. Sytuacja chłopów była ciężka, tak że niekiedy dochodziło do wystąpień przeciwko właścicielom ziemskim. Największy z nich miał miejsce w 1699, a na jego czele stanął wójt Skawicy Jakub Śmietana. Bunt został jednak wkrótce stłumiony, a jego przywódca ścięty. W tym też okresie działali miejscowi zbójnicy, nazywani tutaj "beskidnikami".

Po I rozbiorze Polski obszar gminy zajęty został przez Austriaków. Wkrótce okoliczne dobra zajęte został przez skarb austriacki. W 1839 nabył je hrabia Filip Saint Genois d'Anneaucourt, który rozwijał tu m.in. hutnictwo żelaza. Upadek tego drobnego przemysłu sprawił, że w 1878 jego syn sprzedał te dobra Habsburgom z Żywca. Pogorszenie sytuacji zmusiło mieszkańców do migracji zarobkowych. Pod koniec XIX wieku obie wsie zamieszkiwało już blisko 6,5 tys. mieszkańców. W Zawoi istniała szkoła i urząd pocztowy.

W połowie XIX wieku turyści odkrywają tę okolicę. Zawoja staje się ważną miejscowość letniskową, do której zmierzają turyści z Krakowa i całej Galicji. Na przełomie XIX i XX wieku powstała nowa droga łącząca Zawoję z Makowem. Zawoja rozwija się jeszcze szybciej po 1918, wówczas przybywało tu rocznie nawet do 5 tysięcy wczasowiczów. Wieś otrzymała regularne połączenie autobusowe z Krakowem. Walory turystyczne wsi znalazły potwierdzenie w przyznanym w 1927 statusie miejscowości klimatycznej. W 1924 część zawojskich lasów znalazło się w posiadaniu Polskiej Akademii Umiejętności. Rozwój tego obszaru zatrzymała II wojna światowa. Po 1945 przystąpiono do kolejnej rozbudowy bazy turystycznej gminy. Do dziś turystyka jest podstawą lokalnej ekonomii.

Turystyka[edytuj]

Szczyt Babiej Góry

Cała gmina, a zwłaszcza Zawoja, są odwiedzane przez turystów już od 2. połowy XIX wieku. Szczególnym punktem na mapie turystycznej gminy jest szczyt Babiej Góry (1725 m n.p.m.). Inne wysokie szczyty to Polica (1369 m), Gówniak (1617m) oraz Jałowiec (1111 m).

Baza noclegowa liczy ponad 2,5 tys. miejsc noclegowych w kilkudziesięciu obiektach hotelowych i gospodarstwach agroturystycznych. Dla turystów górskich przygotowane są pola namiotowe i schroniska. Ciągle rozbudowana jest infrastruktura turystyczna. Przez gminę przebiegają liczne górskie szlaki turystyczne. Zaproponowanych jest także kilka szlaków tematycznych, m.in. szlak architektury drewnianej czy szlak owocowy.

Dorocznie organizowane są liczne imprezy plenerowe, do najciekawszych zaliczyć można Babiogórską Jesień, Wielką Majówkę oraz wyścigi na nartach po wyciągach w Zawoi. Publiczność przyciągała także występy lokalnych zespołów ludowych, przedstawiających folklor Babiogórców.

Zabytki[edytuj]

Jednostki pomocnicze[edytuj]

Gmina posiada 8 jednostek pomocniczych[6][7].

Podział na jednostki pomocnicze gminy[7]
Sołectwo Obszar – integralne części miejscowości, przysiółki
Skawica Centrum U Steca, Limów, Rotnia, U Ficków Dolnych, U Ficków Górnych, Frontowo, U Wiechcia, U Małysy, U Szarleja, U Fiedora, U Majerza, U Wojtyczka, U Kocura, U Pacygi, U Buby Dolnego, U Buby Górnego,U Barana, U Zemlika, U Skuty, Sołtystwo, U Migasa, U Czarnego, U Sitarza, U Franczaka, U Palucha, U Żurka
Skawica Sucha Góra Budowna, Hucisko, Malicka, Na Biskupce, Na Dzwonku, Na Madejce, Na Matusowej, Na Pabisce, Na Potoręcznej, Na Tokarnem, Oblica, Pod Grapą[8], Pod Polaną, Sitarka, Sucha Góra, U Bartonków, U Kani, U Kocurków, U Kowali, , U Orawców, U Rusina, U Sarleja, U Sołtysa, U Warty, U Wiechcia, U Zaręby, W Małysim Potoku
Zawoja Górna Podryżowana, Ryżowana, Świniarka, Policzne, Rybna, Norczak, Wilczna, Składy, Cioćki, Miłosierna, Paluchówka, Barańcowa, Markowa, Czatoża, Widły, Bajerska Maszyna, Kolisty Groń, Podświniarka, Stolarka, Hyrb, Krzemienna, Madziarowa, Markowe Szczawiny, Morgi, Cyrchel, Kwiatek, Pod Brzegiem, Stonów
Zawoja Centrum Zemliki, Hujdy, Sule, Koziny, Podpolice, Krzonka, Hujdowa, Czarnotowa, Malikowa, Koszorek, Kowalowa, Masówka, Piątkowa, Kudłata, Pod Kiczorką, Za Potokiem, Brzeg, Borowi, Giertugi, Obłapiana, Kąkole, Centrum, Polaki, Podsot, Trybały, Warzechówka, Kukle, Burdyle, Zające, Miśkowce, Żywczaki, Surmiaki, Swalisko, Piergiesowe Polanki, Kaselówka, Kiczora, Szczurkówka, Śpikówka, Dolina, Smyraki, Łazy, Pod Polaną, Za Wodą, Sałaciaki, Kalina Dolna, Kalina Górna, Piergiesi, Gliśnica, Górnica, Kiczorka, Kiecka, Pod Grapą[8], W Potoku, Topory, Kamieńce, Bubiakowa, Ogon, Za Groniem, Mazurowy Potok, Makosiowa, Maliki, Skutowa, Obidowa
Zawoja Przysłop Beskid, Bielasy, Bory, Bubiaki, Granica, Kobiele, Lachy, Maliny, Morawy, Nowe Osiedle, Pająkówka, Pod Grapą[8], Polana, Przysłop, Toczki, Zabór, Zakamień
Zawoja Dolna Zalas, Burdyle, Za Madejką, Gołynia, Sitkówka, Pająki, Marszałki, Łatki, Mazury, Szczurki, Śmietany, Chowaniacy, Fujacy, Gawły, Barańce, Zielone Osiedle, Chopy, Stróże, Maryniacy, Bartyzele
Zawoja Mosorne Budzonie, Fiedorówka, Bębny Górne, Bębny Dolne, Zimna Dziura, Błędna, Hrabkowa, Polanki, Księża Polana, Petułowa, Rąbaniska, Obłaźna, Podgórze, Mosorne, Limierzyska, Diabli Młyn, Pyciakowa, Franule, Kąkolowa, Wełczoń, Kijakowa, Barankowa, Magurka, Buki, Giertugowa, Kuklowa, Mylne Młaki, Pasieka,Płasonie, Sitarze, Wartowa, Wyśnia, Zakopaniec, Zaręby, Gronik
Zawoja Wełcza Wełcza, Skupnie, Opaczne, Barany, Kolędówka, Kącina, Kudzie, Jaworskie, Mętle, Surzyny, Buczyna, Figury, Dolinka, Gajówka, Włosianka, Hurbalówka, Łabędzie, Marki, Mleczna, Można, Trzebuniaki, Za Polaną, Średnie

Miejscowości[edytuj]

Miejscowości podstawowe: Markowe Szczawiny, Norczak, Skawica, Zawoja.

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Zawoja, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-06-05. ISSN 1734-6118.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  6. Jednostki pomocnicze Lista jednostek. Urząd Gminy Zawoja. [dostęp 2014-02-17].
  7. a b Uchwała Nr XIII/97/2011 Rady Gminy Zawoja z dnia 25 października 2011 r. ws. uchwalenia Statutów Sołectw Gminy Zawoja (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2011 r. Nr 586 poz. 6781)
  8. a b c w gminie Zawoja są 3 przysiółki o nazwie Pod Grapą, z czego 2 są osobnymi częściami wsi Zawoja