Gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych (lub gmina wiejska o charakterze miejskim) – rodzaj jednostki administracyjnej funkcjonującej w okresie II Rzeczypospolitej w latach 1924–1939, kontynuowanej następnie w okresie PRL w latach 1946[1]–1954 (ostatnie nadania uprawnień odbyły się w 1950 roku)[2].

Nowa kategoria gmin wiejskich została wprowadzona Ustawą z dnia 11 sierpnia 1923 roku o tymczasowem uregulowaniu finansów komunalnych[3]. Gminy te nie były uważane za miasta, a ich ludności nie traktowano jako miejskiej w statystykach demograficznych. Ustawa wprowadziła także obocznie gminy miejskie o wiejskich uprawnieniach finansowych, które jednak w praktyce się nie pojawiały[4].

Nadawanie gminom wiejskim miejskie uprawnienia miało znaczenie dla urbanizacji Polski międzywojennej, np. część tych miejscowości podniesiono w późniejszych latach do rangi miast (ok. 1/3 miejscowości)[4].

W sumie powstały 104 gminy wiejskie o miejskich uprawnieniach finansowych. ZAMiO[5] podaje liczbę 98, lecz nie uwzględnia 6 gmin włączonych po wojnie do ZSRR; pomija też Wielkie Oczy. Podaje natomiast błędnie Miasteczko Śląskie (posiadające za II RP prawa miejskie, a w PRL, jako gmina wiejska, miejskiego statusu finansowego nie posiadające). ZAMiO błędnie wyodrębnia też Maczki, Porąbkę i Ostrowy Górnicze, które co prawda będąc od 1950 roku częściami gminy Kazimierz o miejskich uprawnieniach finansowych, gmin odrębnych jednak nie stanowiły. Publikacja podaje też jednorazowo gminę Czechowice Dziedzice, mimo że miejski status finansowy posiadały także gminy Czechowice i Dziedzice oddzielnie za II RP oraz przejściowo w PRL (razem więc 3 jednostki). Jednorazowo została też podana gmina Strzemieszyce Wielkie, mimo że status ten posiadała też wcześniej terytorialnie odrębna gmina Strzemieszyce (razem więc 2 jednostki). Saldo: 98 + 6 + 1 – 1 – 3 + 2 + 1. Zastrzeżenia budzi też uwzględnienie gminy Okęcie, na której temat informacje nie są zgodne z podanym źródłem (pomijając tę gminę saldo wyniosłoby 103 gminy).

Na uwagę zasługuje fakt iż uprawnienia finansowe dotyczyły głównie gmin stanowiących jedną miejscowość. Na obszarze byłych zaborów pruskiego i austriackiego do 1934 r. (reformy scaleniowej[6]) istniały tylko jednostkowe gminy wiejskie, natomiast na terenie byłego Królestwa Polskiego gminy uzyskujące uprawnienia finansowe często składały się wyjątkowo z jednej miejscowości.

Po wojnie, na mocy Rozporządzenia z dnia 20 stycznia 1947 (z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1946) do gmin wiejskich o charakterze miejskim zaliczono 65 miejscowości, w tym 44 w woj. śląskim[1]. Jednostka przestała istnieć z dniem 29 września 1954 w związku ze zniesieniem gmin i wprowadzeniu gromad i osiedli.

Wykaz gmin[edytuj | edytuj kod]

W tabelach zachowano oryginalną ortografię.

Województwo śląskie / katowickie / stalinogrodzkie[edytuj | edytuj kod]

Gminy istniejące po wojnie (zbiorowe o charakterze jednostkowym) podlinkowano do artykułów o gminach nawet jeżeli funkcjonowały przed wojną jako gminy jednostkowe. Gminy funkcjonujące tylko przed wojną (wyłącznie jednostkowe) podlinkowano do artykułów o miejscowościach.

Herb Gmina Od Do Od Do Powiat
Sin escudo.png Bielszowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[8] katowicki
Sin escudo.png Bobrek-Karb 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] bytomski
Katowice-Bogucice COA 1930.svg Bogucice 1924-06-17[7] 1924-10-14[10] katowicki
Sin escudo.png Brzezinka 1946-01-01[1] 1951-03-31[11] katowicki
POL Brzeziny Śląskie (dzielnica Piekar Śląskich) COA.svg Brzeziny Śląskie 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] tarnogórski
Brzozowice-Kamien herb.jpg Brzozowice-Kamień 1936-04-01[13] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[14] świętochłowicki / tarnogórski
Sin escudo.png Chorzów 1924-06-17[7] 1934-06-30[15] katowicki
POL Chropaczów old COA.svg Chropaczów 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[16] świętochłowicki / katowicki
Sin escudo.png Chruszczów 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] bytomski
Sin escudo.png Czechowice 1924-06-17[7] 1939 [17][18] bielski
POL Czechowice-Dziedzice COA.svg Czechowice-Dziedzice 1946-01-01[1][19] 1950-12-31[20] bielski
Herb czerwionki.png Czerwionka 1937-04-01[21] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[14] rybnicki
POL Katowice-Dąb COA.svg Dąb 1924-06-17[7] 1924-10-14[22] katowicki
Katowice-Dąbrówka Mała COA 1930.svg Dąbrówka Mała 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[23] katowicki
POL Dąbrówka Wielka (dzielnica Piekar Śląskich) COA.svg Dąbrówka Wielka 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] tarnogórski
Sin escudo.png Dziedzice 1924-06-17[7] 1939 [25][26] bielski
Sin escudo.png Godula 1933-04-01[27] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[28] katowicki
POL Grodziec (Będzin) COA.svg Grodziec 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] będziński
Sin escudo.png Hajduki Nowe 1933-07-01[29] 1934-06-30[30] świętochłowicki
Sin escudo.png Hajduki Wielkie 1924-06-17[7] 1939-03-31[31] świętochłowicki
Katowice-Janów COA 1930.svg Janów 1926-01-01[32] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[23] katowicki
POL Kalety COA.svg Kalety 1946-01-01[1] 1950-12-31[33] lubliniecki
POL Kazimierz Górniczy herb.png Kazimierz 1950-01-01[34] 1954-11-12[14] będziński
POL Kędzierzyn COA.svg Kędzierzyn 1946-01-01[1] 1951-03-11[35] kozielski (od 1950 woj. opolskie)
KnurówCOAold.jpg Knurów 1933-08-01[36] 1939 1946-01-01[1] 1950-12-31[33] rybnicki
Katowice-Dąbrówka Mała COA 1930.svg Kochłowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[23] katowicki
Sin escudo.png Kończyce 1946-01-01[1] 1951-03-31[37] katowicki
Sin escudo.png Lipiny 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[16] świętochłowicki / katowicki
Sin escudo.png Łagiewniki 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] świętochłowicki / katowicki
POL Łaziska Górne COA.svg Łaziska Górne 1946-01-01[1] 1950-12-31[33] pszczyński
POL Michałkowice (dzielnica Siemianowic Śląskich).gif Michałkowice 1946-01-01[1] 1951-03-31[38] katowicki
POL Bytom-Miechowice COA.svg Miechowice 1946-01-01[1] 1951-03-31[39] bytomski
POL Mikulczyce COA.png Mikulczyce 1946-01-01[1] 1951-03-31[37] bytomski
POL Niedobczyce COA.jpg Niedobczyce 1946-01-01[1] 1954-11-12[40] rybnicki
Sin escudo.png Niwka 1946-01-01[1] 1953-09-11[41] bytomski
POL Nowy Bytom COA.jpg Nowy Bytom (przed wojną Bytom Nowy) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[42] świętochłowicki / katowicki
Sin escudo.png Orzegów 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[28] świętochłowicki / katowicki
Katowice-Panewniki COA 1930.svg Panewniki 1946-01-01[1] 1951-03-31[43] katowicki
Sin escudo.png Pawłów 1946-01-01[1] 1951-03-31[37] katowicki
POL Piekary Śląskie COA (1945–2005).png Piekary Śląskie (do 1934 Wielkie Piekary; 1934-35 Szarlej-Wielkie Piekary[44]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[42] świętochłowicki / tarnogórski
POL Katowice-Piotrowice COA.svg Piotrowice 1934-10-01[45] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[43] pszczyński / katowicki
POL Pszów COA.svg Pszów 1935-04-01[46] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[40] rybnicki
POL Radlin COA.svg Radlin 1933-08-01[47] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[40] rybnicki
POL Radzionków COA.svg Radzionków 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] tarnogórski
Sin escudo.png Rokitnica [48] 1946-01-01[1] 1951-03-31[49] bytomski
Katowice-Roździeń COA 1930.svg Roździeń 1924-06-17[7] 1930[50] katowicki
Sin escudo.png Ruda 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[42] świętochłowicki / katowicki
POL Rydułtowy COA.svg Rydułtowy 1933-08-01[36] 1939 [51] rybnicki
POL Siemianowice COA.svg Siemianowice Śląskie (do 1927 Huta Laury-Siemianowice[52]) 1924-06-17[7] 1932-06-22[53] katowicki
Sin escudo.png Strzemieszyce 1946-01-01[1] 194?[54] będziński
POL Strzemieszyce Wielkie COA.svg Strzemieszyce Wielkie 1950-01-01[34] 1954-11-12[55] będziński
POL Szarlej (dzielnica Piekar Śląskich) COA.svg Szarlej 1924-06-17[7] 1934-03-31[56] świętochłowicki
Katowice-Szopienice COA 1930.svg Szopienice (1930-34 Roździeń-Szopienice[57]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[42] katowicki
Swietochlowice Hag arms.png Świętochłowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[42] świętochłowicki
POL Tychy COA.svg Tychy 1934-01-01[58] 1939 1946-01-01[1] 1950-12-31[33] pszczyński
Ustron.jpg Ustroń 1924-06-17[7] 1939 1949-07-01[59] 1954-11-12[60] cieszyński
Sin escudo.png Wełnowiec 1933-04-01[61] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[62] katowicki
Sin escudo.png Wirek (do 1948 Nowa Wieś[63]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1948-12-31[64] katowicki
Katowice-Załęże COA 1930.svg Załęże 1924-06-17[7] 1924-10-14[10] katowicki

Pozostałe województwa[edytuj | edytuj kod]

Jednostki istniejące do wybuchu II wojny światowej 1939 roku oraz w latach 1946–1954 (do reformy gminnej).

Nazwę gminy podlinkowano:

  • do artykułu o gminie1) dla obszarów b. Królestwa Polskiego i Kresów Wschodnich 2) dla obszarów b. zaborów pruskiego i austriackiego jeżeli gmina otrzymała miejskie uprawnienia finansowe po 1 sierpnia 1934, czyli po reformie scaleniowej
  • do artykułu o miejscowości1) dla niektórych gmin na obszarze b. Królestwa Polskiego, które – w przeciwieństwie do współczesności – za II RP składały się tylko z samej siedziby (Bolesławiec, Nowy Korczyn i Stopnica) 2) dla obszarów b. zaborów pruskiego i austriackiego jeżeli gmina otrzymała miejskie uprawnienia finansowe przed 1 sierpnia 1934, czyli przed reformą scaleniową (wyjątek stanowią gminy Kozłów, Narol Miasto, Oleszyce, Potok Złoty, Prokocim i Wola Duchacka, które przeszły przez reformę bez zmian terytorialnych, przez co podlinkowano je do artykułów o gminach)
Herb Gmina Od Do Od Do Woj. Powiat
POL gmina Bolesławiec COA.svg Bolesławiec 1930-01-01[65] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] łódzkie wieluński
POL Brwinów COA.svg Brwinów-Letnisko 1926-01-01[66] 1939 1946-01-01[1] 1949-12-31[67] warszawskie błoński
Sin escudo.png Falenica-Letnisko 1927-03-31[68] 1939 1946-01-01[1] 1951-05-14[69] warszawskie warszawski
POL gmina Hajnówka COA.png Hajnówka 1930-04-01[70] 1930-06-30[71] białostockie bielski
POL Hel COA.svg Hel 1936-04-01[72] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] pomorskie morski
Sin escudo.png Irena 1927-03-31[73] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] lubelskie puławski, garwoliński
POL Jabłonowo Pomorskie COA.svg Jabłonowo I 1935-10-01[74] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] pomorskie brodnicki
Герб-Камінь-Каширський.jpg Kamień Koszyrski 1927-01-01[75] 1939 (ZSRR) poleskie koszyrski
POL Kobyłka COA.svg Kobyłka 1928-10-01[76] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] warszawskie radzymiński
POL Kozłów Tarnopolski COA.png Kozłów 1927-09-30[77] 1939 (ZSRR) tarnopolskie tarnopolski
POL Legionowo COA.svg Legionowo 1930-05-19[78] 1939 1946-01-01[1] 1952-06-30[79] warszawskie warszawski
POL Łaskarzew COA.svg Łaskarzew-Osada 1930-01-01[80] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] lubelskie garwoliński
Sin escudo.png Małe Tarpno 1927-09-30 [81] 1934-06-14[82] pomorskie grudziądzki
POL Mielnica Podolska COA.svg Mielnica 1930-04-01[83] 1939 (ZSRR) tarnopolskie borszczowski
POL Milanówek COA.svg Milanówek-Letnisko 1926-01-01[84] 1939 1946-01-01[1] 1950-12-31[85] warszawskie błoński
Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg Mołodeczno 1927-01-01[86] 1939 (ZSRR) wileńskie wilejski[87]
POL Narol COA.svg Narol Miasto 1930-07-01[88] 1934-07-31[89] lwowskie lubaczowski
POL Nowe Skalmierzyce COA.svg Nowe-Skalmierzyce 1926-01-01[90] 1934-07-31[91] poznańskie ostrowski
Gmina nowy korczyn herb.png Nowy Korczyn 1930-04-01[92] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] kieleckie stopnicki, buski
POL Oleszyce COA.svg Oleszyce 1932-04-01[93] 1934-07-31[94] lwowskie lubaczowski
POL Piastów COA 1.svg Piastów 1930-04-01[95] 1939 1946-01-01[1] 1952-06-30[96] warszawskie warszawski
POL Pionki COA.svg Pionki 1931-10-01[97] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] kieleckie kozienicki
POL Pławno (woj łódzkie) COA.gif Pławno 1927-01-01[98] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] łódzkie radomszczański
POL Podkowa Leśna COA.svg Podkowa Leśna 1948-07-01[99] 1954-09-28[24] warszawskie grodziskomazowiecki
Coat of Arms of Pastavy, Belarus.svg Postawy 1927-01-01[100] 1939 (ZSRR) wileńskie postawski
POL Złoty Potok COA.png Potok Złoty 1930-04-01[101] 1934-07-31[102] (ZSRR) tarnopolskie buczacki
Sin escudo.png Prokocim 1928-07-01[103] 1934-07-31[104] krakowskie krakowski
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław 1927-04-01[105] 1934-07-31[106] krakowskie mielecki
POL Rumia COA.svg Rumia 1935-10-01[107] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] pomorskie morski
POL Skępe COA.svg Skępe 1932-10-01[108] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] pomorskie lipnowski
Sin escudo.png Skolimów-Konstancin 1927-01-01[109] 1939 1946-01-01[1] 1952-06-30[110] warszawskie warszawski
POL Skórcz COA.svg Skórcz 1929-04-01[111] 1934-05-14[112] pomorskie starogardzki
POL Sołotwina COA.svg Sołotwina 1930-01-01[113] 1934-07-31[114] (ZSRR) stanisławowskie nadwórniański
POL gmina Stopnica COA.svg Stopnica 1939-04-01[115] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] kieleckie stopnicki
POL gmina Strzałkowo COA.png Strzałkowo 1927-08-31[116] 1934-07-31[117] poznańskie wrzesiński
POL Szczucin COA.svg Szczucin 1927-04-01[118] 1934-07-31[119] krakowskie dąbrowski
POL Tarnogóra (woj lubelskie) COA.jpg Tarnogóra 1929-04-01[120] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] lubelskie krasnostawski
Pol Tłuste COA.png Tłuste Miasto 1929-11-09[121] 1934-03-31[122] (ZSRR) tarnopolskie zaleszczycki
POL Trzebinia COA.svg Trzebinia 1929-10-01[123] 1931-04-26[124] krakowskie chrzanowski
Sin escudo.png Urle 1930-07-01[125] 1939 1946-01-01[1] przed 1952[126] warszawskie warszawski
POL gmina Wielkie Oczy COA.jpg Wielkie Oczy 1928-10-01[127] 1934-07-31[128] lwowskie jaworowski
Sin escudo.png Wola Duchacka 1932-07-01[129] 1934-07-31[130] krakowskie krakowski
POL Zelów COA.svg Zelów 1927-03-31[131] 1939 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] łódzkie łaski
POL gmina Zembrzyce COA.svg Zembrzyce 1930-04-01[132] 1934-07-31[133] krakowskie wadowicki
POL Zielonka COA.svg Zielonka 1948-01-01[134] 1954-09-28[24] warszawskie wołomiński
POL gmina Nowy Żmigród COA.svg Żmigród Nowy 1930-04-01[135] 1934-07-31[136] krakowskie jasielski

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96.
  2. Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918-1963, Warszawa, 1964.
  3. Dz.U. z 1923 r. nr 94, poz. 747 (art. 72).
  4. a b Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  5. Podziały Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918-1963. Warszawa: 1964. (s. 191, 229-231).
  6. Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Dz.U. Śl. 1924 Nr 14, poz. 56.
  8. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Nowego Bytomia.
  9. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Bytomia.
  10. a b Dz.U. Śl. 1924 Nr 18, poz. 76, włączone do Katowic.
  11. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Mysłowic.
  12. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 41, poz. 316, prawa miejskie.
  13. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 18 poz 3 z 1936 r.
  14. a b c Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa osiedla.
  15. Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 13, poz. 24, po połączeniu z Królewską Hutą i Hajdukami Nowymi prawa miejskie jako Chorzów.
  16. a b Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Świętochłowic.
  17. 1 grudnia 1945 połączona z gminą Dziedzice w zbiorową gminę Czechowice-Dziedzice, która przejęła miejskie uprawnienia finansowe dotychczasowych gmin jednostkowych Czechowice i Dziedzice (Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96).
  18. Rozporządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 o podziale powiatu bielskiego w województwie śląsko-dąbrowskim na gminy wiejskie i gromady (Katowice: Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki z dnia 22 grudnia 1945 r., Nr. 34, Poz. 450)
  19. Gminę zbiorową Czechowice-Dziedzice utworzono 1 grudnia 1945 z dotychczasowych gmin jednostkowych o miejskich uprawnieniach finansowych Czechowice i Dziedzice (Rozporządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 o podziale powiatu bielskiego w województwie śląsko-dąbrowskim na gminy wiejskie i gromady (Katowice: Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki z dnia 22 grudnia 1945 r., Nr. 34, Poz. 450))
  20. Dz.U. z 1950 r. nr 57, poz. 514); przeksztacenie w miasto Czechowice (zmiana nazwy miasta na Czechowice-Dziedzice nastąpiło 22 listopada 1958 (M.P. z 1958 r. nr 89, poz. 496).
  21. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 27 poz 1 z 1936 r.
  22. Dz.U. Śl. 1924 Nr 18, poz. 76, włączony do Katowic oraz do gminy Wełnowiec.
  23. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Szopienic.
  24. a b c d e f g h i j k l m n o p q Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191, zniesiona w związku z reformą znoszącą gminy, a w ich miejsce wprowadzającą gromady i osiedla.
  25. 1 grudnia 1945 połączona z gminą Czechowice w zbiorową gminę Czechowice-Dziedzice, która przejęła miejskie uprawnienia finansowe dotychczasowych gmin jednostkowych Czechowice i Dziedzice (Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96).
  26. Rozporządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 o podziale powiatu bielskiego w województwie śląsko-dąbrowskim na gminy wiejskie i gromady (Katowice: Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki z dnia 22 grudnia 1945 r., Nr. 34, Poz. 450)
  27. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 3 z 1933 r.
  28. a b Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Rudy.
  29. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 4 z 1933 r.
  30. Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 13, poz. 24, po połączeniu z Królewską Hutą i Chorzowem prawa miejskie jako Chorzów.
  31. Dz. U. Śl. z 1939 r. Nr 6, poz. 14, włączone do Chorzowa.
  32. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 3 z 1926 r. (L. Sm. 189/83).
  33. a b c d Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa miejskie.
  34. a b Dz.U. z 1950 r. nr 3, poz. 24.
  35. Dz.U. z 1951 r. nr 13, poz. 104, prawa miejskie.
  36. a b Gazeta Urzędowa Woj. Śl. 37 poz. 2 z 1933.
  37. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Zabrza.
  38. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Siemianowic Śląskich.
  39. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Bytomia.
  40. a b c Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254, prawa miejskie.
  41. Dz.U. z 1953 r. nr 41, poz. 186, włączona do Sosnowca.
  42. a b c d e Zarządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 13 lutego 1947 r. w sprawie wykonania ustawy śląskiej z dnia 10 lipca 1939 r. (Dz.U. z 1939 r. nr 21, poz. 51) o nadaniu ustroju miejskiego gminom wiejskim: Nowy Bytom, Ruda, Szopienice i Świętochłowice powiatu katowickiego oraz gminie Piekary Śląskie powiatu tarnogórskiego, prawa miejskie.
  43. a b Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Katowic.
  44. 1 kwietnia 1934 połączona z Szarlejem w gminę Szarlej-Wielkie Piekary (Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 10, poz. 2), po czym 3 września 1935 nazwę gminy zmieniono na Piekary Śląskie (M.P. z 1935 r. nr 201, poz. 229).
  45. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 1 z 1934 r.
  46. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 3 poz 2 z 1935 r.
  47. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 35 poz 1 z 1933 r.
  48. ZAMiO podaje datę 1924 zamiast 1946; Rokitnica do 1945 należała do Niemiec
  49. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Zabrza.
  50. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 40 z 1930 r., włączona do Szopienic (1930-34 nazwa Roździeń-Szopienice, od 14 stycznia 1934 Szopienice – M.P. 30 z 1933 r. (według ZAMiO s. 51)).
  51. ZAMiO podaje Rydułtowy w 1947, nie ma jej jednak w Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96.
  52. Dz.U. Śl. 1927 Nr 5, poz. 9.
  53. Dz.U. z 1932 r. nr 51, poz. 483, prawa miejskie.
  54. Przekształcona w gminę Olkusko-Siewierską.
  55. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa miejskie.
  56. 1 kwietnia 1934 połączona z Wielkimi Piekarami w gminę Szarlej-Wielkie Piekary (Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 10, poz. 2), po czym 3 września 1935 nazwę gminy zmieniono na Piekary Śląskie (M.P. z 1935 r. nr 201, poz. 229).
  57. W 1930 Szopienice połączono z Roździeniem w gminę Roździeń-Szopienice; zmiana nazwy na Szopienice 1 stycznia 1934 (M.P. 30 z 1933 r. (według ZAMiO s. 51)).
  58. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 40 poz 2 z 1933 r.
  59. Dz.U. z 1949 r. nr 26, poz. 194.
  60. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa osiedla.
  61. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 30 poz 1 z 1933 r.
  62. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Katowic.
  63. 7 marca 1948 roku Nowa Wieś została przemianowana na Wirek a jednostka na gmina Wirek (M.P. z 1948 r. nr 2, poz. 7).
  64. Dz.U. z 1949 r. nr 18, poz. 115, prawa miejskie.
  65. Dz.U. z 1929 r. nr 83, poz. 614.
  66. Dz.U. z 1926 r. nr 128, poz. 771.
  67. Dz.U. z 1949 r. nr 61, poz. 482 (przekształcenie w miasto).
  68. Dz.U. z 1927 r. nr 26, poz. 203.
  69. Dz.U. z 1951 r. nr 27, poz. 199 (włączenie do Warszawy).
  70. Dz.U. z 1929 r. nr 65, poz. 503.
  71. Dz.U. z 1930 r. nr 48, poz. 406.
  72. Dz.U. z 1936 r. nr 19, poz. 159.
  73. Dz.U. z 1927 r. nr 26, poz. 202.
  74. Dz.U. z 1935 r. nr 71, poz. 454.
  75. Dz.U. z 1926 r. nr 63, poz. 377.
  76. Dz.U. z 1928 r. nr 84, poz. 745 (gmina utworzona jako taka).
  77. Dz.U. z 1927 r. nr 71, poz. 624.
  78. Dz.U. z 1930 r. nr 37, poz. 329 (gmina utworzona jako taka).
  79. Dz.U. z 1952 r. nr 26, poz. 181 (przekształcenie w miasto).
  80. Dz.U. z 1930 r. nr 88, poz. 691.
  81. Dz.U. z 1927 r. nr 65, poz. 581.
  82. Dz.U. z 1934 r. nr 49, poz. 448 (włączenie do Grudziądza).
  83. Dz.U. z 1929 r. nr 91, poz. 681.
  84. Dz.U. z 1925 r. nr 127, poz. 911.
  85. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472 (przekształcenie w miasto).
  86. Dz.U. z 1926 r. nr 72, poz. 417.
  87. Od 1927-04-01 w powiecie mołodeczańskim (Dz.U. z 1927 r. nr 8, poz. 62).
  88. Dz.U. z 1930 r. nr 38, poz. 333.
  89. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 596 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  90. Dz.U. z 1925 r. nr 127, poz. 912.
  91. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 616 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach zachodnich).
  92. Dz.U. z 1930 r. nr 11, poz. 84.
  93. Dz.U. z 1932 r. nr 27, poz. 272.
  94. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 596 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  95. Dz.U. z 1929 r. nr 79, poz. 588 (gmina utworzona jako taka).
  96. Dz.U. z 1952 r. nr 26, poz. 181 (przekształcenie w miasto).
  97. Dz.U. z 1931 r. nr 72, poz. 586 (gmina utworzona jako taka).
  98. Dz.U. z 1926 r. nr 127, poz. 749 (gmina utworzona jako taka).
  99. Dz.U. z 1948 r. nr 50, poz. 395 (gmina utworzona jako taka).
  100. Dz.U. z 1926 r. nr 72, poz. 416.
  101. Dz.U. z 1929 r. nr 79, poz. 589.
  102. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 631 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  103. Dz.U. z 1928 r. nr 58, poz. 547.
  104. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 535 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  105. Dz.U. z 1927 r. nr 27, poz. 224.
  106. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 593 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  107. Dz.U. z 1935 r. nr 56, poz. 364.
  108. Dz.U. z 1932 r. nr 50, poz. 462 (gmina utworzona jako taka).
  109. Dz.U. z 1926 r. nr 89, poz. 510.
  110. Dz.U. z 1952 r. nr 26, poz. 181 (przekształcenie w miasto).
  111. Dz.U. z 1929 r. nr 10, poz. 86.
  112. Dz.U. z 1934 r. nr 40, poz. 354 (przekształcenie w miasto).
  113. Dz.U. z 1929 r. nr 83, poz. 616.
  114. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 627 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  115. Dz.U. z 1939 r. nr 3, poz. 10.
  116. Dz.U. z 1926 r. nr 93, poz. 543.
  117. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 622 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach zachodnich).
  118. Dz.U. z 1927 r. nr 3, poz. 19.
  119. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 627 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  120. Dz.U. z 1929 r. nr 11, poz. 89 (gmina utworzona jako taka).
  121. Dz.U. z 1929 r. nr 75, poz. 569.
  122. Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 627 (przekształcenie w miasto).
  123. Dz.U. z 1929 r. nr 59, poz. 468.
  124. Dz.U. z 1931 r. nr 39, poz. 304 (przekształcenie w miasto).
  125. Dz.U. z 1930 r. nr 43, poz. 372 (gmina utworzona jako taka).
  126. Wg wykazu z 1 lipca 1952 gmina Urle jest już zniesiona, a Urle wchodzą w skład gminy Jadów.
  127. Dz.U. z 1928 r. nr 83, poz. 729.
  128. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 544 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  129. Dz.U. z 1932 r. nr 33, poz. 350.
  130. Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 535 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  131. Dz.U. z 1927 r. nr 23, poz. 180.
  132. Dz.U. z 1930 r. nr 3, poz. 23.
  133. Dz.U. z 1934 r. nr 69, poz. 644 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).
  134. Dz.U. z 1948 r. nr 5, poz. 37 (gmina utworzona jako taka).
  135. Dz.U. z 1930 r. nr 3, poz. 24.
  136. Dz.U. z 1934 r. nr 69, poz. 641 (przekształcenie w gminę zbiorową na skutek reformy gminnej w województwach południowych).