Gminy w Niemczech

Struktura podziału administracyjnego Niemiec

Gminy w Niemczech (2013)

Liczba gmin w poszczególnych landach w latach 1952–2013

Gminy w Niemczech (niem. Gemeinde) – stanowią podstawowe jednostki terytorialnego podziału administracyjnego Niemiec (w miastach-krajach są to dzielnice).

Ustroje gmin w poszczególnych landach uregulowane są przez ustawodawstwa krajowe, co powoduje ich mocne zróżnicowanie, przede wszystkim pod względem uprawnień organów gminy, długości ich kadencji i sposobów ich wyboru.

Podstawy

Kontekst historyczny

Polityczne i gospodarcze znaczenie miast w średniowieczu i na początku ery nowożytnej Świętego Cesarstwa Rzymskiego stanowiło ekonomiczną podstawę Cesarstwa. Nawet przez nieustanne próby deprecjacji władzy miast, chociażby poprzez zakaz tworzenia ich związków (miast), książęta nie mogli zapobiec temu, iż ukształtowane konstytucją patrycjatu wolne miasta Rzeszy stały się istotną częścią Sejmu Rzeszy (Reichstagu). Władza Cesarza bez jej finansowania przez bogate miejskie rody kupieckie byłaby niemożliwa. Również Hanzy, do których należały także takie polskie miasta jak Kraków i Wrocław, ukazywały tą specjalną rangę miejską.

Pruska wizja samorządu gminnego stanowiąca program odbudowy państw po katastrofalnej klęsce roku 1806 w wojnie przeciwko Napoleonowi. Legendarna Ordynacja miejska Barona von und zum Stein z roku 1808 statuowała odbudowę państwa „od dołu ku górze”, wprowadziła zasadę reprezentacji ludności gminnej bez ograniczeń do przedstawicieli stanowych i zakładała nieprzerwaną edukację obywateli w duchu homo politicus. Powyższy model stał się wzorem dla wielu ordynacji gminnych XIX. wieku.

Niemalże analogiczna sytuacja nastąpiła po II wojnie światowej. Samorząd gminny po raz kolejny stał się punktem wyjścia dla odbudowy państwa „od dołu ku górze”. Istota samorządu pozostawała także w zgodzie z wytycznymi Aliantów, którzy w tym elemencie decentralizacji upatrywali gwarancję przed niebezpieczną koncentracją kompetencji na szczytach władzy państwowej. Wyjaśnia to treść przepisu art. 11 ust. 2 Konstytucji Bawarii: „Gminy są pierwotnymi jednostkami organizacyjnymi”, co można potraktować jako wskazanie na „socjologiczną” przedpaństwowość.

Kontekst prawny

Centralną normę, jako „gwarancję samorządu terytorialnego” stanowi przepis art. 28 ust. 2 Ustawy Zasadniczej (UZ). Jednak najczęściej także konstytucje krajów związkowych, które częściowo weszły w życie przed Ustawą Zasadniczą, zawierają odpowiednie regulacje prawne na ten temat. Na płaszczyźnie ustawowej konkretyzacja samorządu gminnego znajduje się w przepisach poszczególnych ustaw gminnych. Myśl przewodnia brzmi następująco: gminy posiadają zadania własne i powiązane z nimi upoważnienia, własny „zakres działania”, w który państwo może ingerować tylko przepisami prawa lub poleceniami, w sytuacji, gdyby gmina naruszała prawo. Zazwyczaj zadania własne gminy dotyczą podstaw zabezpieczenia warunków bytowych ludności. Konstytucje i ustawy gminne zawierają szczegółowe katalogi takich zadań własnych, czego jaskrawym przykładem jest przepis art. 83 Konstytucji Wolnego Państwa Bawarii: „Do katalogu zadań własnych gminy (art. 11 ust. 2) należą w szczególności administracja majątkiem gminnym i przedsiębiorstw gminnych; transport publiczny wraz z budową dróg i ulic; zaspokajanie zapotrzebowania ludności w wodę, światło, gaz i energię elektryczną; zakłady ochrony żywności; zagospodarowanie przestrzenne, budownictwo mieszkaniowe i nadzór budowlany; policja lokalna i ochrona przeciwpożarowa; ochrona kultury i dziedzictwa kulturowego; szkolnictwo podstawowe i zawodowe oraz kształcenie dorosłych; kuratela i opieka społeczna, lokalna służba zdrowia; poradnictwo małżeńskie i poradnictwo dla matek, jak również opieka nad dziećmi; higiena szkolna i aktywność fizyczna młodzieży; pływalnie publiczne; chowanie zmarłych; konserwacja lokalnych pomników i nieruchomości”.

Samorząd terytorialny zawsze idzie w parze z określonym modelem organizacyjnym: organ kolegialny: rada gminy (rada miasta) plus organ monokratyczyny: burmistrz (prezydent miasta). Biorąc pod uwagę liczne odstępstwa występujące w krajach związkowych – rozróżnia się tradycję północnoniemiecką o wpływach pruskich oraz tradycję południowoniemiecką – można rzec, iż w sprawach fundamentalnych rozstrzygnięć oraz stanowienia aktów prawa miejscowego właściwa jest rada gminy, zaś w sprawach bieżących i dotyczących prowadzenia administracji gminnej burmistrz (prezydent miasta).

Podstawy prawne

Art. 28 ust. 2 UZ zawiera instytucjonalną gwarancję prawną: zapewnia ona egzystencję gminom i związkom gmin posiadających osobowość prawną jednostkom samorządu terytorialnego jako takich. Jednakże nie da się wywieść z tego przepisu ani prawa poszczególnych gmin do egzystencji w niezmienionym kształcie, ani prawa do nieprzerwanej egzystencji (reforma samorządowa z lat 70. XX w., która poszerzyła granice terytorialne wielu gmin.

Przedmiotowe gwarancje instytucji prawnej

Art. 28 ust. 2 UZ gwarantuje domniemanie właściwości ogólnej gmin (ale nie związków gmin!) do regulowania wszystkich spraw lokalnych na własną odpowiedzialność. Państwo może jedynie nadzorować, czy gminy przestrzegają w swoich działaniach przepisów ustaw; nie może jednak wydawać gminom merytorycznych wskazówek. Jeżeli państwo chce przekazać realizację zadań gminy innemu podmiotowi prawa, niezbędne jest zaistnienie uzasadnionej przyczyny takiego działania, jakim może być przykładowo zdolność finansowa gminy.

Podmiotowe gwarancje instytucji prawnej

Prawo samorządu terytorialnego jest prawem podmiotowym ukształtowanym podobnie do praw podstawowych. Gminy mogą bronić się przed sądem przeciw ingerencjom państwa w ich zakres działania. Na szczeblu federalnym gminy dysponują środkiem prawnym w postaci skargi konstytucyjnej (art. 93 ust. 1 nr 4 UZ). Konstytucje niektórych krajów związkowych przewidują także specjalne środki ochrony prawnej wspomnianych gwarancji (przykładowo art. 76 Konstytucji Badenii-Wirtembergii). W Bawarii gminy mogą wnieść na podstawie przepisu art. 98 zdanie 4. Konstytucji Wolnego Państwa Bawarii skargę powszechną. Daje to tym samym wyraz powszechnemu przekonaniu, iż sens konstytucyjnych gwarancji zostaje zachowany tylko wówczas, gdy można je egzekwować na drodze sądowej.

Gwarancje samorządu terytorialnego wyrażają się przede wszystkim w tzw. siedmiu władztwach gminy.

Po pierwsze: władztwo terytorialne gminy. Pojęcie to oznacza uprawnienie do władczego występowania i stosownego postępowania wobec wszystkich osób i rzeczy znajdujących się na obszarze gminy.

Drugim władztwem jest władztwo personalne, które wyraża się w prawie samodzielnego wyboru, mianowania, awansowania i zwalniania gminnych urzędników i pracowników (z punktu widzenia prawa urzędniczego gminy pełnią funkcję pracodawcy, a więc ponoszą również obowiązek wypłacania wynagrodzeń urzędnikom i pracownikom gminnym).

Władztwo organizacyjne oznacza prawo regulowania na własną odpowiedzialność organizacji wewnętrznej i podziału zadań oraz tworzenia urzędów i wydziałów (np. wydziałów ochrony środowiska, referatów kultury, powoływania pełnomocników ds. migracji, szefów turystyki itd.).

Władztwo prawne oznacza kompetencję do ustanawiania prawa w zakresie wszystkich spraw dotyczących zadań własnych (akty prawa miejscowego), art. 23 ustawy gminnej Bawarii; art. 24 ustawy gminnej nie reguluje tej kwestii w sposób ostateczny.

Szczególne przypadki:

• uchwały dot. opłat (art. 2 bawarskiej ustawy o opłatach gminnych);
• uchwały o opłatach uzbrojeniowych (§ 132 kodeksu budowlanego);
• uchwały urbanistyczne (§ 142, § 154 ust. 2a, § 172 kodeksu budowlanego), w szczególności plany zabudowy;

Ważnym prawem jest władztwo planistyczne. Pod pojęciem władztwa planistycznego rozumie się prawo samodzielnego planowania rozwoju przestrzennego, w szczególności poprzez opracowywanie planów zagospodarowania przestrzennego i planów zabudowy (§ 1 kodeksu budowlanego). Ogólnie rzecz ujmując, jest to prawo do twórczego rozwoju miasta albo prawo do gminnego wyglądu. Plany zabudowy są uchwałami gminy, jednakże procedura ich wydania w znacznym stopniu różni się od procedury wydawania zwykłych uchwał.

Władztwo kulturowe w państwie federalnym jest w znacznym stopniu powierzone krajom związkowym. Ochrona kultury gminnej zobowiązuje tym samym gminy do realizacji stosownych zadań, w szczególności w zakresie tworzenia, konserwacji i wspierania dóbr kultury na terenie gminy (przykładowo zakładanie szkół, szkół wyższych, bibliotek, teatrów, wspomagania stowarzyszeń kulturalnych itd.).

Ostatnim i najważniejszym władztwem jest władztwo finansowe i podatkowe. Jest to prawo do prowadzenia samodzielnej gospodarki dochodów i wydatków uregulowanej w uchwale budżetowej. Władztwo podatkowe oznacza prawo do wydawania uchwał podatkowych, zarządzania podatkami (władztwo administracyjne) i pobierania dochodów z podatków (tzw. władztwo dochodowe).

Ingerencje w zakres samodzielności samorządu gminnego nie są jednak wykluczone, muszą one jednak być uzasadnione. Ocena ich zasadności wykazuje podobieństwa do oceny, jaka ma miejsce w przypadku naruszenia praw podstawowych. Na samym wstępie konieczne jest wyjaśnienie, czy mamy do czynienia z właściwością miejscową gminy. Jeżeli tak, należy sprawdzić, czy ingerencja dotyczy kluczowej, czy peryferyjnej dziedziny działalności samorządu. W pierwszym przypadku ingerencja jest niedopuszczalna. Natomiast w sytuacji ingerencji w peryferyjne dziedziny działalności samorządu, ingerencja taka jest dopuszczalna jako konkretyzacja zastrzeżenia ustawowego wyrażonego przepisem art. 28 ust. 2 UZ („w ramach przepisów prawnych”). Zgodnie z nowym poglądem ingerencja musi, tak jak ma to miejsce w przypadku ingerencji w prawa podstawowe, być proporcjonalna, tzn. musi służyć realizacji uzasadnionego celu ingerencji i być właściwa, konieczna i odpowiednia do jego osiągnięcia (Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego: BVerfGE 79, 127).

Nowe tendencje prawne

Dotychczas klarowny związek z terytorium gminy stał się niewyraźny, ponieważ w aglomeracjach i terenach gęsto zaludnionych nie da się jednoznacznie ograniczyć zakresu zabezpieczenia warunków bytowych do poszczególnych członków gminy. Wzrastające zazębianie się obszarów gmin czyni nieodzownymi nowe formy współpracy gminnej.

Samorząd gminny musi sprostać nowym wymaganiom w zakresie nowoczesnej administracji. Szczególnie nowe formy prywatyzacji, jak przykładowo tzw. partnerstwo publiczno-prywatne wymagają modeli regulacji, które z jednej strony potrafią wykorzystać zalety prywatnego postępowania, bez rezygnacji z kategorii prawnie wiążących, w szczególności zasady odpowiedzialności demokratycznej. Również gminna gospodarka budżetowa winna być zdana na ekonomiczną analizę input-output wykorzystywania zasobów. W nawiązaniu do tego w całych Niemczech tradycyjna kameralistyczna metoda rachunkowości zastąpiona została ekonomiczną metodą podwójnej księgowości (tzw. dopika).

Rodzaje gmin

Wyróżnia się:

• gminy należące do powiatu (kreisnagehörige Gemeinden) – wykonujące zadania powiatu,
• gminy nienależące do powiatu (kreisfreie Gemeinden),
• miasta powiatowe (Stadtkreis),
• miasta na prawach powiatu (Kreisstadt).

Wewnątrz gmin występuje fakultatywny lub obligatoryjny podział na okręgi lub dzielnice (Bezirk lub Ortschaften).

Zadania

Zadania gmin można podzielić na:

• zlecone przez państwo i własne,
• obowiązkowe lub dobrowolne.

Zadania własne o charakterze obowiązkowym: opieka socjalna, opieka nad młodzieżą, szkolnictwo podstawowe, budowa i utrzymanie dróg, wodociągi i kanalizacja, ochrona przeciwpożarowa, cmentarnictwo.

Zadania własne o charakterze dobrowolnym: utrzymanie domów spokojnej starości, domów dziecka, szpitali, bibliotek, innych obiektów użyteczności publicznej, zagospodarowanie i utrzymanie terenów sportowych i rekreacyjnych.

Zadania powierzone przez administrację państwową: sprawy meldunkowe, paszportowe, akta stanu cywilnego, obrona cywilna, nadzór nad opieką zdrowotną, nadzór budowlany, inspekcja przemysłowa.

Finanse gmin

Tło konstytucyjnoprawne i unijne

Finanse gminne w Niemczech zagwarantowane są na trzech płaszczyznach. Należą do nich Ustawa Zasadnicza (UZ), konstytucje krajów związkowych oraz Europejska Karta Samorządu Lokalnego.

Finanse gminne w przepisach Ustawy Zasadniczej

Konstytucyjne gwarancje samorządu gminnego można podzielić na trzy grupy. W pierwszej kolejności art. 28 ust. 2 zd. 3. pierwsza część zdania Ustawy Zasadniczej stanowi gwarancję ogólnego władztwa finansowego gmin. Towarzyszy jej wiele gwarancji prawno-podatkowych. Gminom należy się od obu podatków realnych, tj. podatku gruntowego i podatku od działalności gospodarczej, prawo do ustalania stawki podatku na podstawie przepisu art. 28 ust. 2 zd. 3. druga część zdania i przepisu art. 106 ust. 6 zd. 1. pierwsza część zdania UZ, część wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku obrotowego na podstawie przepisu art. 106 ust. 5 i 5a UZ, a ponadto zarządzają one wpływami z miejscowych podatków konsumpcyjnych i dokonanych wydatków na podstawie przepisu art. 106 ust. 6 zd. 2 druga część zdania UZ. W końcu władze federalne gwarantują gminom udział procentowy z przypadającej krajom związkowym części ogółu wpływów z podatku wspólnotowego.

Finanse gminne w konstytucjach krajów związkowych

Konstytucje trzynastu krajów związkowych odnoszą się do tego przepisu Ustawy Zasadniczej i zapewniają gminny mechanizm wyrównania finansowego. Gwarancja ta uzupełniona jest tzw. Konnexitätsprinzip, czyli zasadą, zgodnie z którą nadrzędna struktura może nałożyć nowe zadania na strukturę podrzędną tylko wówczas, gdy przejmie koszty realizacji tych zadań. Zasada ta oznacza prawo gmin do uzyskania wyrównania finansowego od kraju związkowego za realizację delegowanych jej zadań. Sporadycznie konstytucje krajów związkowych przewidują także kompetencje ustawodawcze gmin w sprawach dotyczących lokalnych podatków konsumpcyjnych i od poniesionych wydatków.

Gwarancje finansów gminnych w Europejskiej Karcie Samorządu Lokalnego

Obok konstytucyjnych gwarancji uwzględnić należy także Europejską Kartę Samorządu Lokalnego (EKSL). Jest to umowa międzynarodowa pod egidą Rady Europy ratyfikowana przez Niemcy w 1988 r. i przez Polskę w roku 1993. Wprawdzie przepis art. 9 EKSL przewiduje w sposób wyraźny prawo gmin do posiadania własnych wystarczających zasobów finansowych, jednakże przepis ten odgrywa w Niemczech, ze względu na szczegółowe przepisy konstytucyjnoprawne, tylko ograniczoną rolę.

Dochody gmin

Można rozróżnić co najmniej pięć odrębnych źródeł dochodów gmin. Należą do nich podatki, składki i opłaty, środki pochodzące z gminnego mechanizmu wyrównania finansowego, przychody pochodzące z zarządu i zbywania majątku gminnego oraz zaciągnięte kredyty.

Podatki

Gminy otrzymują wpływy z trzech rodzajów podatków. Dotyczy to udziału w podatkach wspólnotowych, podatkach realnych oraz lokalnych podatkach: konsumpcyjnego i od dokonywanych wydatków.

a) Udział w podatkach wspólnotowych

Mianem podatków wspólnotowych (Gemeinschaftsteuer) Ustawa Zasadnicza określa podatek dochodowy od osób fizycznych (Einkommensteuer), podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer) i podatek obrotowy (Umsatzsteuer), z których wpływy, na podstawie przepisów art. 106 ust. 3 i 4 UZ przypadają wspólnie władzom federalnym i krajom związkowym. Gminom przypada, na podstawie art. 106 ust. 5 UZ, część z wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz, na podstawie przepisu art. 106 ust. 5a UZ, część z wpływów z podatku obrotowego. Nie uzyskują one jednak wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych.

b) Podatki realne

Podczas gdy gminom przypada tylko nieznaczna część wpływów z podatków wspólnotowych, wpływy z podatków realnych, tj. podatku gruntowego (Grundsteuer) i podatku od działalności gospodarczej (Gewerbesteuer), przypadają gminom, na podstawie przepisu art. 106 ust. 6 zd. 1 pierwsza część zdania UZ, w całości. Prawo to oznacza możliwość do samodzielnego wyznaczania w określonych granicach wysokości podatków, czyli stawki podatkowej. Odnośnie do udziału gmin we wspólnotowym podatku dochodowym od osób fizycznych może zostać wprowadzone prawo do ustalania wysokości procentowej przypadającego im udziału, z którego to jednak prawa ustawodawca federalny dotychczas nie skorzystał.

c) Lokalne podatki konsumpcyjne i od poniesionych wydatków

Gminom przypadają także wpływy z lokalnych podatków konsumpcyjnych (Verbrauchsteuer) i od dokonywanych wydatków na podstawie przepisu art. 106 ust. 6 zd. 2 UZ. Do podatków tych należą przede wszystkim podatek od posiadania psa (Hundesteuer), podatek od rozrywek (Vergnügungsteuer), jak również podatek od drugiego mieszkania (Zweitwohnungssteuer). Również te podatki nie mogą pozostawać w sprzeczności z przepisami prawa federalnego.

Składki i opłaty

Gminy otrzymują także składki za możliwość korzystania z urządzeń, czego przykładem jest np. opłata za uzbrojenie terenu (Erschließungsbeitrag), opłata za budowę i opłata za rozbudowę, za modyfikację ulic.

Ponadto gminy pobierają opłaty za rzeczywiste użytkowanie gminnych instytucji, np. za wstęp na basen gminny.

Gminy mogą również pobierać opłaty za usługi administracyjne, np. za wydanie dowodu osobistego.

Gminny mechanizm wyrównania finansowego

Zdecydowanie istotniejsze znaczenie niż składki i opłaty gminne posiada w praktyce gminny mechanizm wyrównania finansowego (kommunaler Finanzausgleich). Przepis art. 106 ust. 7 UZ przewiduje obowiązek realizacji tego mechanizmu przez kraje związkowe. Polega on na tym, że kraj związkowy przyznaje swoim gminom i powiatom fundusze w zależności od liczby mieszkańców i potencjału podatkowego gmin.

Od gminnego mechanizmu wyrównania finansowego stanowczo odróżnić należy mechanizm wyrównania finansowego występujący między federacją i krajami związkowymi (Länderfinanzausgleich) na podstawie przepisu art. 107 Ustawy Zasadniczej.

Zarządzanie i zbywanie majątku

Gminy mogą również uzyskiwać dochody wynikające z zarządzania i zbywania majątku. Przykładowo gminy prowadzą gminne przedsiębiorstwa celem zaopatrzenia ludności w energię elektryczną, gaz czy wodę oraz celem odprowadzania ścieków i utylizacji śmieci. Również realizacja zadań w zakresie transportu publicznego jest często przejmowana przez przedsiębiorstwa gminne. Dochody uzyskiwane z takiej działalności wpływają do budżetu gminnego.

Dalsze wpływy gmin pochodzą z realizacji umów dzierżaw nieruchomości i umów najmu lokali. Wreszcie możliwe jest zbycie majątku gminy, bądź to jako udziałów w spółkach prawa prywatnego, bądź to jako nieruchomości albo ruchomości, takich jak pojazdy.

Zaciąganie kredytu

Gdyby okazało się, że dochody ze wskazanych źródeł są niewystarczające, gminy mogą skorzystać z możliwości zaciągnięcia kredytu. Należy rozróżnić kredyty inwestycyjne i gotówkowe. Długoterminowe kredyty inwestycyjne służą finansowaniu projektów budowlanych, innych projektów inwestycyjnych i do spłaty wcześniejszych kredytów. Krótkoterminowe kredyty gotówkowe służą natomiast zagwarantowaniu okresowej płynności finansowej gminy.

Wydatki gmin

Dochodom gminy odpowiadają ich wydatki. Największe pozycje wydatkowe dotyczą spraw kadrowych, spraw socjalnych i inwestycji. Wydatki gmin w zakresie kadrowym wynikają z wypłat wynagrodzeń dla urzędników oraz pensji pracowników. Wydatki socjalne natomiast z prowadzenia przedszkoli i szkół podstawowych. Do inwestycji zalicza się natomiast budowanie dróg publicznych i placów, zbrojenie działek i wznoszenie budynków dla administracji.

Do większości wydatków natury kadrowej i socjalnej gminy są ustawowo zobowiązane i dlatego mogą swobodnie rozporządzać tylko ok. 5% posiadanych środków. Również poziom świadczeń (np. wysokość wynagrodzeń albo liczba dzieci w grupach przedszkolnych) nakładane są na gminy w drodze ustaw.

Prawo budżetowe gmin

Dochody i wydatki gmin są zestawione w ich budżetach. W tym zakresie gminy przeszły w ostatnich latach od zasady kameralistyki do dopiki. W dotychczasowym kameralistycznym sposobie zarządzania budżetem gminy księgowały jedynie dochody i wydatki. Rozpatrywały one w zasadzie tylko przepływy środków pieniężnych i wierzytelności. W nowym, podwójnym sposobie zarządzania budżetem uwzględniane są natomiast także inne dochody i wydatki, również gdy nie są one bezpośrednio finansowo relewantne. Zalicza się do nich wzrost wartości nieruchomości albo spadek wartości budynków.

Niezależnie od sposobu zarządzania budżetem, kameralistycznego lub podwójnego, gminy są zobowiązane przestrzegać określonych zasad budżetowych. Na pierwszy plan wysuwa się zasada stałego wykonywania zadań gminy. Gmina musi jednak również działać w sposób oszczędny i ekonomiczny, jak też zakładać budżet zrównoważony pod względem dochodów i wydatków, ewentualnie pod względem aktywów i pasywów.

Systemy ustroju gmin

W Niemczech wyróżnia się cztery rodzaje systemów w zależności od urzędu, który jest decyzyjny:

• Model północnoniemiecki – obywatele wybierają radę gminy. Spośród rady gminy wybierany jest burmistrz, który reprezentuje gminę na zewnątrz. Rada wybiera również urzędników komunalnych z wyboru.
• Model południowoniemiecki – obywatele wybierają radę, która jest naczelnym organem. Sprawuje ona kontrolę i podejmuje zasadnicze decyzje. Drugi organ to burmistrz i jest on wybierany w wyborach bezpośrednich. Burmistrz przewodniczy radzie, natomiast rada sprawuje nadzór nad burmistrzem.
• Model magistracki – obywatele wybierają radę miasta, która jest pierwszą izbą. Do jej zadań należy wybór drugiej izby i magistratu. Burmistrz może być wybierany przez radę miasta bądź przez mieszkańców gminy w wyborach bezpośrednich. Zajmuje się on sprawowaniem magistratu.
• Model burmistrzowski – najczęściej spotykany w Niemczech. Wyróżnia się tu wysoka pozycja burmistrza, którego wybiera rada. Burmistrz jest przewodniczącym z prawem głosu, ale tylko we właściwym ustroju burmistrzowskim. Natomiast w modelu niewłaściwym tylko przewodniczy radzie. Kadencja burmistrza i rady trwa od 6 do 8 lat w zależności od landu.

Zobacz też

• Wspólnoty administracyjne i związki gmin w Niemczech

Bibliografia

• MartaM. Balcerek-Kosiarz MartaM., Samorząd terytorialny w Niemczech, Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, 2019, ISBN 978-83-65817-14-3, OCLC 1199653044 .
• Schmidt T.I., Finansowe podstawy funkcjonowania samorządu gminnego w Niemczech, [w:] Max-EmanuelM.E. Geis i inni red., Samorząd terytorialny w Polsce i w Niemczech, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Menedżerskiej w Warszawie im. Prof. Leszka J. Krzyżanowskiego, 2015, s. 183–190, ISBN 978-83-7520-195-6 .
• Max-EmanuelM.E. Geis Max-EmanuelM.E., Podstawy i rozwój samorządu gminnego w Niemczech, [w:] Max-EmanuelM.E. Geis i inni red., Samorząd terytorialny w Polsce i w Niemczech, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Menedżerskiej w Warszawie im. Prof. Leszka J. Krzyżanowskiego, 2015, s. 87–92, ISBN 978-83-7520-195-6 .