Gneisenau (1938)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gneisenau
Gneisenau w 1939 r.
Gneisenau w 1939 r.
Klasa pancernik
Typ Scharnhorst
Historia
Stocznia Kilonia
Położenie stępki 6 maja 1935
Wodowanie 8 grudnia 1936
 Kriegsmarine
Wejście do służby 21 maja 1938
Los okrętu zatopiony 28 marca 1945 w Gdyni w celu zablokowania portu
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 31 500 ton
pełna: 38 900 ton
Długość 235 m
linia wodna 226 m
Szerokość 30 m
Zanurzenie 9,6 m
Napęd
3 turbiny Brown-Boveri & Co
3 wały o średnicy 4,8 m o mocy 151 893 shp, 3 śruby
Prędkość 33 węzły
Zasięg 8.400 Mm przy prędkości 19 węzłów
Uzbrojenie
9 x 280 mm
12 x 150 mm
14 x 105 mm
16 x 37 mm
10 x 20 mm
Wyrzutnie torpedowe 6 wyrzutni torped 533 mm
Wyposażenie lotnicze
3 Arado Ar 196A-3
1 katapulta
Załoga 1.669 ludzi (56 oficerów, 1613 marynarzy)

Gneisenau – niemiecki pancernik z okresu II wojny światowej, typu Scharnhorst. Nazwę tę wcześniej nosił krążownik pancerny "Gneisenau" z I wojny światowej.

Operacja Weserübung (IV 1940)[edytuj]

Podczas inwazji na Norwegię (operacja Weserübung) "Scharnhorst" i "Gneisenau" należały do Grupy 1, która dostarczyła żołnierzy do Narwiku. Podczas tej operacji Stoczyły pojedynek z brytyjskim krążownikiem liniowym HMS "Renown", podczas którego "Gneisenau" został uszkodzony.

Operacja Juno (VI 1940)[edytuj]

Podczas tej operacji "Scharnhorst", "Gneisenau" i niszczyciele "Karl Galster", "Hans Lody", "Erich Steinbrink", "Hermann Schoemann" napotkały 8 czerwca 1940 lotniskowiec HMS "Glorious" w eskorcie niszczycieli HMS "Ardent" i HMS "Acasta". Wszystkie brytyjskie okręty zostały zatopione, lecz "Acasta" uszkodził torpedą "Scharnhorsta" powodując śmierć 48 członków załogi.

Operacja Berlin (XII 1940 - III 1941)[edytuj]

"Gneisenau" w porcie w 1939

28 grudnia 1940 "Scharnhorst" i "Gneisenau" próbowały przedostać się na Atlantyk, lecz sztorm uszkodził "Gneisenau" i okręty zawróciły. Dopiero 3 lutego 1941 r. oba okręty przepłynęły przez Cieśninę Duńską, a następnego dnia dotarły w rejon południowej Grenlandii. 8 lutego napotkały konwój HX-106 lecz przerwały atak z powodu otrzymania rozkazu nie podejmowania walki z okrętem eskorty, którym był stary pancernik HMS "Ramillies". Kilka dni później, 22 lutego, zatopiły 4 brytyjskie statki handlowe. Dzięki słabej aktywności lotnictwa, okrętom udało się uniknąć spotkań z okrętami Royal Navy.

Pomiędzy 7 a 9 marca zamierzały podjąć atak w rejonie Sierra Leone na konwój SL-67, zrezygnowały z niego gdy zauważony został okręt eskorty - pancernik HMS "Malaya", ale naprowadziły na niego U-Booty, które zatopiły 5 statków o łącznym tonażu 28 488 BRT[1].

16 marca zespół zatopił 13 statków transportowych w tym 4 przez "Scharnhorsta". Była to ostania akcja okrętów przed wpłynięciem do portu w Breście 22 marca. Podczas tej operacji, zostały zatopione 22 statki transportowe o tonażu 115 600 BRT w tym 8 o tonażu 49 300 BRT przez "Scharnhorsta".

Operacja Cerberus (II 1942)[edytuj]

12 lutego 1942 "Gneisenau" wraz z okrętami "Scharnhorst" i "Prinz Eugen" przedarł się z bombardowanego przez Royal Air Force Brestu do Kilonii (Operacja Cerberus). Na wysokości Terschelling w Holandii "Gneisenau" został jednak uszkodzony przez bliski wybuch miny magnetycznej, która wybuchła w pobliżu rufowej części jednostki. Okręt skierowano więc na remont w Kilonii.

Uszkodzenia naprawiono do 26 lutego 1942, lecz w noc z 26 na 27 lutego 1942 "Gneisenau" został ciężko uszkodzony w brytyjskim nalocie na Kilonię. Częściowo wyremontowaną jednostkę przeholowano do Gotenhafen (okupacyjna nazwa Gdyni), gdzie miał być poddany kapitalnemu remontowi i przezbrojeniu w 6 dział 380 mm w dwudziałowych wieżach, jednak remont opóźniał się, gdyż priorytetem były prace na okrętach podwodnych.

Rufowa wieża z "Gneisenau" jako bateria nadbrzeżna w Ørland w Norwegii

W lipcu 1942 okręt wycofano ze służby i rozpoczęto demontaż artylerii. Rufowa wieża artyleryjska, Caesar, została wykorzystana jako bateria artylerii nadbrzeżnej Austrått Fort w Ørland, 100 km od Trondheim w Norwegii gdzie znajduje się do dzisiaj. W Danii, w dawnym "Stevnsfort" koło Rødvig, do dzisiaj znajdują się dwie bliźniacze wieżyczki z działami kalibru 150 mm.

W 1943 r. ostatecznie zarzucono plany wyremontowania okrętu.

Zatopienie ( III 1945)[edytuj]

Wrak "Gneisenau" blokujący wejście do gdyńskiego portu

"Gneisenau" został zatopiony przez wycofujące się wojska niemieckie u wejścia do portu w Gdyni w marcu 1945. W latach 1945-46 nadbudówki i wieże pancerne zostały zdemontowane przez pracowników powstałego m.in. w tym celu przedsiębiorstwa robót podwodnych i nurkowych - Polskie Ratownictwo Okrętowe i przeznaczone na złom. 15 lipca 1949 roku podjęto decyzję o rozpoczęciu demontażu kadłuba. 27 kwietnia 1950 roku prace rozpoczęło Przedsiębiorstwo Ratownictwa Okrętowego. W czasie prac w wypadku (przymknięte drzwi we wnętrzu wraku przycisnęły wąż powietrzny) zginął nurek Kaniewski. W dniach 6-12 września 1951 roku wrak został ostatecznie podniesiony i przekazany Przedsiębiorstwu Demontażu Wraków. Po złomowaniu uzyskano około 400 ton metali kolorowych, 30 000 ton wysokogatunkowej stali, dwie nadające się do remontu turbiny, kilkaset kilometrów kabli, liczne silniki elektryczne i części mechaniczne.

Prace nad wydobyciem wraku zostały opisane w socrealistycznej odzie Jarosława Iwaszkiewicza p.t. "Na wydobycie pancernika "Gneisenau" ", opublikowanej w roku 1951 najpierw na łamach pism literackich, a potem w zbiorach jego wierszy. Wydobycie "Gneisenau'a" było warunkiem pełnego uruchomienie portu gdyńskiego. Ponadto zapoczątkowało serię doskonałych akcji wydobywczych przez polskich nurków, dając też początek "polskiej szkole ratownictwa okrętowego".

Łańcuchy kotwiczne z wydobytego "Gneisenau" wykorzystano przy budowie w Szczecinku pomnika Zdobywców Wału Pomorskiego. Łańcuch oplata pomnik dookoła. Sygnalizacyjny reflektor łukowy (średnica zwierciadła 62 cm) zdjęty w trakcie demontażu wraku znajduje się na ekspozycji plenerowej Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni.

Dane techniczne[edytuj]

- wyporność
31632/37902 t.
- długość ca
229,8/235,4 m.
- szerokość
30m.
- zanurzenie
9,9 m.
- załoga
1.669 osób (1939); 1840 w czasie wojny
- artyleria
9 x 283 mm; 12 x 150 mm; 14 x 105mm; 16 x 37 mm; 10 x 20 mm
- wyrzutnia torpedowa
2 x 3 533 mm (typu "Leipzig")
- samoloty
3 x Arado Ar 196A-3
- opancerzenie
pokład - od 50 do 105 mm, burty - 350 mm, wieże - 360 mm
- zasięg pływania
8. 200 Mm
- napęd
154.000 KM
- max szybkość
19 węzłów

Bibliografia[edytuj]

  • Łowcy wraków, Obertyński Edward, Wyd. Iskry, Warszawa 1977.
  • Gryf pośród jezior. Szczecinek i okolice. Ryszard Bańka. Dom Wydawniczy "Ankar", Warszawa 1992, str. 36 *Szczecinek, Przewodnik Turystyczny Jerzy Dudź, Szczecinek 1996, str. 39
  • Alexander Lüdeke Weapons of World War II, Parragon 2011, ISBN 978-1-4454-2435-4

Linki zewnętrzne[edytuj]