Gołąbek czarniawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołąbek czarniawy
Gołąbek czarniawy: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Russula
Gatunek gołąbek czarniawy
Nazwa systematyczna
Russula nigricans Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 350 (1838) [1836-1838]
Mapa zasięgu
Gołąbek czarniawy: zasięg występowania na mapie
Mapa zasięgu w Europie
Gołąbek czarniawy: drugie zdjęcie
Russula nigricans a1 (2).JPG
Młode gołąbki czarniawe

Gołąbek czarniawy (Russula nigricans) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską nadał Feliks Berdau w 1876 r[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus adustus var. elephantinus Pers. 1801
  • Agaricus elephantinus Sowerby 1795
  • Agaricus nigricans Bull. 1785
  • Omphalia adusta var. elephantinus (Pers.) Gray 1821
  • Omphalia adusta ß elephantinus (Bolton) Gray 1821
  • Russula elephantina (Bolton) Fr. 1838

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Ma średnicę 10–20 cm, za młodu jest łukowaty, potem rozpostarty i zagłębiony w środku. Ma podwinięte brzegi, jest bardzo twardy i grubomięsisty. Młode okazy mają kolor białawy, potem białawoliwkowosiwy, później ciemnobrązowy, w końcu czarny[4].

Blaszki

Rzadko ustawione. Bardzo grube, kruche, płatowate i nieco przyrośnięte do trzonu. Podobnie jak kapelusz za młodu są białe, potem stopniowo zmieniają kolor aż do czarnego. Po uszkodzeniu siwieją a nawet czernieją[4].

Trzon

Wysokość 2–7 cm, grubość 1–3 cm. Jest gruby, walcowaty, pełny i bardzo twardy. W porównaniu z większością gatunków gołąbków jest krótki. Podobnie jak kapelusz zmienia kolor w trakcie rozwoju z białego aż do czarnego. Po uciśnięciu czerwienieje[4].

Miąższ

Jest bardzo twardy, po skaleczeniu najpierw czerwienieje, później czernieje, zapach bardzo słaby i nieco mdły, smak łagodny[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki o kształcie od kulistego do odwrotnie szeroko jajowatego i rozmiarach 6-8 × 6-7 μm/ Powierzchnia pokryta drobnymi brodawkami i słabo zarysowaną siateczka. Podstawki o rozmiarach 40-60- × 6-10 μm. Cystydy liczne, o rozmiarach 70-80 × 5-7 μm, wąskie i wystające na 20-30 μm ponad hymenium. Pod wpływem sulfowaniliny szarzeją .W korze trzonu występują przewody mleczne[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje głównie w Ameryce Północnej, Środkowej i Europie, poza tym w Maroku w Afryce, w Korei, Japonii i Australii[7]. W Polsce jest dość pospolity[5][8].

Rośnie w lasach liściastych i lasach iglastych, pod bukami i jodłami. Owocniki pojawiają się od lipca do listopada[2].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[2]. Grzyb jadalny: Przez niektóre przewodniki dla grzybiarzy uważany jest za grzyb jadalny[4], przez inne za niejadalny[5][9]. Jadalne są tylko młode owocniki, starsze mają zbyt łykowaty miąższ. Nagła zmiana barwy po skaleczeniu tego grzyba odstrasza zbieraczy. Zwykle bywa bardzo robaczywy.

Gatunki podobne[edytuj]

Jest wiele gatunków gołąbków, które po uszkodzeniu natychmiast czernieją[9]. Podobny może być gołąbek gęstoblaszkowy (Russula densifolia), ale ma gęstsze blaszki, gołąbek białoczarny (Russula albonigra) o gorzkawo-mentolowym smaku, lub gołąbek podpalany (Russula adusta), ale jego kapelusz jest bardziej blady przy brzegach, a jego miąższ czerwienieje po przecięciu, ale nie czernieje[4].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota), tom 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula). Warszawa-Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-01-09137-1.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  8. Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  9. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.