Gołąbki (potrawa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gołąbki
danie główne
{{{alt grafiki}}}
Gołąbki można przed duszeniem owinąć nitką, by nie rozpadły się podczas przygotowywania
Kuchnia

polska

Miejsce powstania

Europa Środkowa

Składniki

liście kapusty, mięso, ryż lub kasza

Gołąbkipotrawa półmięsna z farszu zawiniętego w rolki z liści białej kapusty głowiastej. Tradycyjnymi składnikami farszu są mielone mięso wieprzowe i ryż lub kasza oraz dalsze dodatki, jak np. cebula, grzyby i przyprawy. Istnieją także inne warianty nadzienia np. z mięsem drobiowym, baraniną lub bez mięsa. Przed podaniem gołąbki są duszone lub smażone na tłuszczu.

Na Kresach znane są też pieczone gołąbki zawijane w kwaszone liście kapusty, podawane głównie jako potrawa wigilijna. Na Wigilię robione są z farszem z kaszy gryczanej, natomiast w ciągu roku – farszem może być mięso mielone z kaszą gryczaną lub ryżem. Farsz zawijany jest w liście kiszonej w całości kapusty białej. Po zawinięciu gołąbki piecze się w zamkniętym naczyniu.

Czasem stosowano jako zamiennik liści kapusty szerokie liście odziomkowe szałwii łąkowej[1].

Podobnie jak kiszona kapusta, gołąbki są tradycyjną potrawą w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Dzięki rozpowszechnionej uprawie kapusty w tych regionach były w wiekach minionych często potrawą biedniejszych warstw ludności.

Gołąbki z ziemniakami

W Czechach i na Słowacji gołąbki nazywają się holubce, w niektórych regionach Stanów Zjednoczonych glubkis, na Ukrainieголубці, na Białorusiгалубцы, na Litwiebalandėliai, a w Rosji – голубцы. W Niemczech znane są w jako Krautwickel bądź Kohlrouladen. Według tradycji Żydów Aszkenazyjskich znane są jako holiszki i zwyczajowo przyrządza się je podczas święta Sukkot, aby symbolizować obfite żniwa[2] oraz w Simchat Tora, ponieważ dwa holiszki umieszczone obok siebie przypominają zwoje Tory[3]. Dotarły także do Szwecji, gdzie nazywają się kåldolmar, a w Finlandii kaalikääryleet. Znajomość gołąbków w Szwecji prawdopodobnie zawdzięcza się osmańskim wierzycielom króla szwedzkiego Karola XII, którzy rezydowali w XVIII wieku w Sztokholmie. Na Półwyspie Bałkańskim i w Rumunii podobnymi potrawami są sarme (w Rumunii sarmale) czy też dolmades, chociaż tutaj używa się przede wszystkim liści winorośli lub kiszonej kapusty.

gołąbki z kapusty włoskiej
Gołąbki z liści kapusty włoskiej

Pochodzenie nazwy potrawy nie jest pewne. Max Vasmer przyjmuje pochodzenie dosłowne, to znaczy od słowa „gołąb”, co tłumaczy zbieżnością kształtu potrawy i ptaka. Polski językoznawca Marek Stachowski uznaje ten wywód za semantycznie wątpliwy. On sam wyciąga hipotezę, że słowo to jest pożyczką orientalną, argumentując to tym, że podobna potrawa znana jest również w Lewancie i Azji Środkowej. Jako możliwe źródła słowa wymienia perskie ‏کلم‎ kalam „kapusta” lub ‏کلم پیچ‎ kalam pič „kapustozwój” oraz ormiańskie կաղամբ kałamb „kapusta”. Dopiero po zapożyczeniu słowo miało zostać przekształcone przez wpływ etymologii ludowej aby przypominało nazwę ptaka[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Monika Kujawska i inni, Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych : słownik Adama Fischera, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 2016, s. 476-477, ISBN 978-83-64465-29-1, OCLC 1007537567.
  2. Barbara Szczepanowicz, Dorota Szczepanowicz, Kuchnia żydowska : święta, obyczaje i potrawy świąteczne, Kraków: PETRUS, 2011, s. 98, ISBN 978-83-7720-040-7 (pol.).
  3. Chavie Lieber, The Jews, stuffed cabbage and Simchat Torah, jta.org, 7 października 2012 [dostęp 2023-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2023-10-26] (pol.).
  4. Marek Stachowski. Uwagi do etymologii słowiańskiej nazwy potrawy „gołąbki”. „Przegląd Wschodnioweuropejski”. VII (2), s. 239–244, 2016. Olsztyn: Centrum Badań Europy Wschodniej UWM. ISSN 2081-1128.