Gołębiak kasztanowaty
| Zenaida graysoni[1] | |||
| (Lawrence, 1871) | |||
 W Louisville Zoo (Louisville, Kentucky) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
gołębiak kasztanowaty | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Gołębiak kasztanowaty[4] (Zenaida graysoni) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Występował endemicznie na wyspie Socorro (archipelag Revillagigedo) należącej do Meksyku. Obecnie wymarły na wolności.
- Taksonomia
Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał George Newbold Lawrence, nadając mu nazwę Zenaidura graysoni. Opis ukazał się w 1871 roku na łamach „Annals of the Lyceum of Natural History of New York”[2][5][6]. Do opisu dołączone były notatki dotyczące tych ptaków autorstwa Andrew Graysona[5] (1818–1869[7]), który dostarczył holotyp[5]. Notatki Graysona zostały także pośmiertnie opublikowane w 1871 roku na łamach „Proceedings of the Boston Society of Natural History”[8]. Epitet gatunkowy graysoni upamiętnia syna Graysona, Edwarda, który pomagał ojcu w kolekcjonowaniu okazów na wyspie Socorro[7][8].
- Morfologia
Długość ciała wynosi 26,5 do 30,5 cm[9], w tym dziób około 2,2 cm i ogon ok. 13,1 cm. Skrzydło mierzy 15,24 cm, a skok 2,74 cm[10]. Wierzch głowy z wyjątkiem czoła szary. Czoło, boki głowy oraz pierś i górna część brzucha rdzawobrązowe do różowawego. Pod okiem, nieco z tyłu, czarna plamka; posiada szarą obrączkę oczną. Na karku po bokach dwie różowawe plamy. Wierzch ciała, kuper, grzbiet i środkowe sterówki kasztanowe. Na pokrywach skrzydłowych I rzędu czarne plamy przy zakończeniu. Lotki czarniawe, biało obrzeżone. Brzegowe sterówki szare. Dziób u nasady różowy, w reszcie niemal czarny. Nogi i stopy różowe.
Andrew Jackson Grayson, opisując gołębiaka kasztanowatego, nazwał go „samotnym gołębiem”, ponieważ nie zaobserwował pary tych ptaków. Wspomniał także o braku lęku przed człowiekiem[8]. W habitacie przeważały rośliny z gatunków Guettarda insularis, Ilex socorroensis i Sideroxylon socorrense, a także czeremcha amerykańska (Prunus serotina), Ficus cotinifolia i Psidium socorrense, wszystkie naturalnie zasiedlające Socorro[11].
- Status, zagrożenia
Obecnie gołębiak kasztanowaty posiada status wymarłego na wolności (EW, Extinct in the Wild). Ostatni raz widziany był w naturalnym środowisku w 1972 roku. Obserwacje w latach 1957 i 1958 nie wykazały jednak spadku liczebności. W ogrodach zoologicznych żyje kilkaset osobników tego gatunku (w tym około 25 w Wielkiej Brytanii[12]). W latach 90. XX w. dużym problemem w Stanach Zjednoczonych było krzyżowanie się tego gatunku z gołębiakiem karolińskim (Z. macroura). Przyczyną wymarcia gatunku było drapieżnictwo ze strony kotów, których się nie obawiał, a także niszczenie środowiska przez owce i ludzi[9].
Od 1994 roku wyspa Socorro objęta jest ochroną. Europejskie Stowarzyszenie Ogrodów Zoologicznych i Akwariów prowadzi program rozrodu tego gatunku w niewoli. Na wyspie prowadzi się redukcję liczby owiec, które niszczą habitat. Zbadano gołębiaka kasztanowatego oraz gołąbeczka malutkiego (Columbina passerina) pod kątem zagrażającym im chorób; u obu gatunków wykryto malarię oraz rzęsistkowicę[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zenaida graysoni, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 D. Lepage, Socorro Dove Zenaida graysoni, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-08-19] (ang.).
- ↑ Zenaida graysoni, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Columbinae Leach, 1819 - gołębie (Wersja: 2026-02-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-19].
- 1 2 3 G.N. Lawrence, Descriptions of New Species of Birds from Mexico, Central America, and South America, with a Note on Rallus longirostris, „Annals of the Lyceum of Natural History of New York”, 10, 1874, s. 17 (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- 1 2 graysoni, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-19] (ang.).
- 1 2 3 Andrew J. Grayson, On the Physical Geography and Natural History of the Islands of the Tres Marias and of Socorro, off the Western Coast of Mexico, „Proceedings of the Boston Society of Natural History”, 1871, s. 299–300.
- 1 2 3 Socorro Dove Zenaida graysoni. BirdLife International. [dostęp 2013-06-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (29 kwietnia 2013)].
- ↑ Spencer Fullerton Baird, T.M. Brewer & Robert Ridgway: A history of North American birds. Boston: 1875, s. 382.
- ↑ Bayard H. Brattstrom & Thomas R. Howell. The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. „Condor”. 58 (2), s. 107–120, 1956.
- ↑ Rare Socorro dove hatches at Bristol Zoo. BBC News, 2012.