Godło Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Godło PRL
Ilustracja
Godło PRL wprowadzone w 1980
Informacje
Wprowadzono Lata 40. XX wieku
31 stycznia 1980[1]
Tarcza francuska
Opis Srebrny (biały) orzeł ze złotymi szponami i dziobem, na czerwonej tarczy[2]

Godło Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, właściwie herb Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[2] – jeden z symboli państwowych Polski Ludowej (tj. RP lat 1944–1952 i PRL lat 1952–1989).

Historia i symbolika[edytuj | edytuj kod]

Godło PRL było uszczerbionym, poprzez odjęcie korony z godła heraldycznego, przedwojennym jego wizerunkiem z polskiego herbu państwowego z 1927 roku. Korona z głowy orła usunięta została z powodów ideologicznych (w rozumieniu komunistycznych władz symbolizowała bowiem władzę monarszą). Godło zawierające białego orła bez korony było również nawiązaniem do wizerunków orła piastowskiego, oraz symbolu orła na hełmach żołnierzy z 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.[potrzebny przypis][potrzebne obiektywne źródło][3].

Tak zmieniony herb II RP, funkcjonował od 1944. Aktem normatywnym, regulującym wygląd godła PRL, był art. 89[4] ust. 1 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku. Później herb poprawiano jeszcze w 1955 i 1980 roku[2].

W 1946 r. rozpisano ogólnopolski konkurs na nowy kształt emblematu narodowego. Jak podkreślali bowiem znawcy, pozbawienie przedwojennego orła korony królewskiej przerywało płynną linię obwodu ptaka (skracało jego szyję, a wydłużało wzniesione ku górze lotki). Spłynęły liczne projekty i rysunki, które zbierał historyk-mediewista prof. Aleksander Gieysztor. Po długich debatach laureatem konkursu został prof. Michał Bylina. Z biegiem lat zaczęto jednak stosować w praktyce wizerunek orła z 1928 r. ale bez korony[5].

31 grudnia 1989 roku weszła w życie zmiana konstytucji, która przywróciła koronę w godle Polski, jak również nazwę państwa "Rzeczpospolita Polska". Jednakże w tej też postaci godło było stosowane aż do 22 lutego 1990, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 9 lutego 1990 roku o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej[6], wprowadzająca nowy wzór godła.

Inne przykłady orła bez korony[edytuj | edytuj kod]

Edward Dembowski jako pierwszy w kraju propagował wzięty ze sztandaru Towarzystwa Demokratycznego Polskiego wizerunek orła białego bez korony. Trzeci numer założonego przez niego pisma "Dziennik Rządowy Rzeczypospolitej Polskiej" z 28 lutego 1846 r. ma w nagłówku taki właśnie wizerunek orła. Identyczny widnieje na chorągwi powstańczej z tego okresu przechowywanej w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Niesiono ponoć te chorągiew podczas słynnej procesji, którą zorganizował Dembowski na krakowskim Podgórzu, a w czasie której zginął od austriackiej kuli.

Podczas Wiosny Ludów 1848 r. między innymi 2 pułk ułanów Legionu Polskiego, walczącego na Węgrzech, miał na swym sztandarze orła białego bez korony.

Adam Mickiewicz, organizując swój Legion Mickiewicza we Włoszech kazał na biało-czerwonym sztandarze wyhaftować krzyż a na czubku drzewca sztandarowego umieścił białego orzełka bez korony z krzyżykiem nad głową.

W 1856 r. Michał Czajkowski stworzył oddział kozaków otomańskich do walki z Rosją. Na sztandarze tego oddziału sąsiadują ze sobą srebrny półksiężyc i gwiazda Porty Otomańskiej z orłem białym bez korony.

18 listopada Józef Piłsudski jako Tymczasowy Naczelnik Państwa Polskiego powołał gabinet z premierem Jędrzejem Moraczewskim na czele, który wydał dekret iż godłem odrodzonego państwa polskiego jest orzeł biały bez korony. Funkcja wprowadzenia tego dekretu w życie przypadła Stanisławowi Thuguttowi, przywódcy lewicowego stronnictwa PSL "Wyzwolenie". Pozbawienie orła korony wywołało burzę w prasie prawicowej. W styczniu 1919 r. następca Moraczewskiego Ignacy Paderewski uznał decyzje poprzednika w sprawie godła narodowego za nieważną.

Na odznace Mazurskiego Związku Ludowego z 1919 r., autorstwa Stanisława Kętrzyńskiego widzimy orła białego bez korony zrywającego zaborcze kajdany.

Nowe godło wojskowe pozbawione korony pojawiło się w oddziałach wojskowych tworzonych od 1943 r. w Związku Radzieckim. W pierwszych powojennych latach używały go (choć nie wszystkie) inne jednostki Ludowego Wojska Polskiego. Figurowało ono na pieczęciach urzędowych władzy ludowej, plakatach i znaczkach pocztowych.

Żołnierze I Batalionu im. Adama Mickiewicza walczący w szeregach 19 i 29 Zgrupowania Piechoty Polskiej w ramach francuskiego ruchu oporu w latach 1944-1945 w Montceau-les-Mines oraz 9 kompanii polskiej milicji okręgu Pas-de-Calais używali orła bez korony.

Po orła bez korony sięgnęły też formujące się w kraju oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Bardzo nieheraldyczny, ale za to solidny w żołnierskim użyciu (nie łamał się i dobrze tkwił na czapkach). Wzór GL-owskiego orzełka opracowali w Warszawie Stanisław Nowicki i Marian Spychalski. Tłoczył go masowo w fabryce przy ul. Grochowej 44 na Grochowie Zygmunt Duszyński[7].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ostatnia wersja.
  2. a b c Alfred Znamierowski: Insygnia, symbole i herby polskie. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 109-130. ISBN 83-7311-601-X.
  3. Orzeł biały znów w koronie. Jak PRL zmienił się w III RP przy aplauzie generała Jaruzelskiego. naTemat.pl. [dostęp 2019-07-30].
  4. Następnie od 21 lutego 1976 r. art. 103.
  5. Marek Ruszczyc, Opowieść o orle białym, Maria Liskowacka (red.), Warszawa: Nasza Księgarnia, 1988, s. 50-51.
  6. Dz.U. z 1990 r. nr 10, poz. 60
  7. Marek Ruszczyc, Opowieść o orle białym, Maria Liskowacka (red.), Warszawa: Nasza Księgarnia, 1988, s. 36-49.
  8. Dz.U. z 1955 r. nr 47, poz. 314

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]