Godzina „W”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Godzina "W")
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy kryptonimu rozpoczęcia powstania warszawskiego. Zobacz też: film Godzina "W".
Zbiórka jednego z oddziałów powstańczych w godzinę „W” na warszawskiej Woli
Tablica pamiątkowa na fasadzie domu dochodowego Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Filtrowej 68, w którym Antoni Chruściel podpisał rozkaz wyznaczający godzinę „W” na godz. 17.00 w dniu 1 sierpnia 1944

Godzina „W” (Wybuch) lub (Wystąpienie)kryptonim rozpoczęcia powstania warszawskiego o godz. 17:00, we wtorek 1 sierpnia 1944.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Dzień wcześniej, 31 lipca, pułkownik Antoni Chruściel (ps. „Monter”) w kwaterze sztabu mieszczącym się w domu dochodowym Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Filtrowej 68 wydał rozkaz następującej treści[1]:

Quote-alpha.png
Alarm do rąk własnych Komendantom Obwodów. Dnia 31.7. godz. 19. Nakazuję W dnia 1.8. godzina 17.00. Adres m. p. Okręgu: Jasna 22 m. 20 czynny od godziny W. Otrzymanie rozkazu natychmiast kwitować. (-) "X"

W pierwotnych planach Komendy Głównej Armii Krajowej moment wybuchu powstania przewidywano na wczesne godziny ranne lub późne wieczorne. 29 lipca 1944 ustalono jednak, że rozpoczęcie walki nastąpi o godz. 17.00, natomiast decyzję o wybuchu powstania wystarczy podjąć w dzień poprzedzający rozpoczęcie walki[2]. Wybór godziny wynikał ze wzmożonego ruchu ulicznego (powroty mieszkańców z pracy do domów). To według dowództwa miało ułatwić wtopienie się w tłum żołnierzom zmierzającym do punktów koncentracji swoich oddziałów, jak również transport broni i amunicji. Ponadto powstańcy po 17.00 dysponowaliby jeszcze kilkoma godzinami ze światłem dziennym, co mogło ułatwić opanowanie wyznaczonych obiektów.

Ponieważ rozkaz określający dzień i godzinę rozpoczęcia walki został wydany przez „Montera” ok. godz. 20.00 – krótko przed godziną policyjną – stąd też zaczął się rozchodzić 1 sierpnia od godz. 7.00[3]. Dowódcy obwodów otrzymali go pomiędzy 7.00 a 9.00, zgrupowań pomiędzy 9.00 a 13.30. Po południu liczba łączniczek i gońców roznoszących rozkazy mobilizacyjne przekroczyła 6000[4]. Jednak w godzinę „W”, tj. o godz. 17.00, mobilizacja oddziałów powstańczych osiągnęła w skali miasta tylko 60% ich stanów osobowych[3].

Nie wszystkim oddziałom udało się utrzymać przygotowania w tajemnicy do godz. 17.00. Pierwsze strzały zostały oddane ok. godz. 13.50 przy ul. Krasińskiego na Żoliborzu do patrolu lotników niemieckich przez żołnierzy drużyny Zdzisława Sierpińskiego transportujących broń dla obwodowego oddziału Zgrupowania „Żniwiarz”[5]. Niemcy szybko ściągnęli na miejsce potyczki czołg oraz kilka samochodów z karabinami maszynowymi. Przeczesując okoliczny teren ok. 15.30 zaskoczyli na ul. Suzina grupę powstańców z IV Batalionu OW PPS im. Jarosława Dąbrowskiego i Socjalistycznej Organizacji Bojowej (SOB) pobierających broń w kotłowni WSM. W czasie walki poległ m.in. dowódca SOB Włodzimierz Kaczanowski. Starcia spowodowały obsadzenie przez Niemców skrzyżowań najważniejszych ulic na Żoliborzu, wiaduktu przy Dworcu Gdańskim oraz zaalarmowały jednostki stacjonujące w Cytadeli i na lotnisku bielańskim[5].

Godzina „W” nie została dotrzymana o co najmniej pół godziny jeszcze w 8 innych punktach miasta[6].

Po 1944 termin godzina „W” zaczął być stosowany w literaturze dla określenia nieuchronnych, ważnych wydarzeń[3]. .

Przypisy

  1. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 32.
  2. Piotr Rozwadowski (red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2005, s. 172. ISBN 83-11-09261-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 Piotr Rozwadowski (red.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2005, s. 173. ISBN 83-11-09261-3.
  4. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 47.
  5. 5,0 5,1 Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 51.
  6. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w latach 1939-1945. Państwowe Wydawnictwo Naukowe: 1984, s. 317. ISBN 83-01-04207-9.